ارقا دەگەن جالپى – ۇلكەن اتاۋ. بۇل ۇعىمعا كيەلى سارىارقانىڭ ءبىراز بولىگى كىرەدى. ءبىز بۇگىن سوناۋ ءسان-سالتاناتى جاراسقان ۇلى ساحارانىڭ قازىنالى پۇشپاعى – قاراعاندى ءوڭىرى تۋرالى ايتقىمىز كەلەدى. ونىڭ ىشىندە وسىناۋ قاسيەتتى توپىراققا كىندىك قانى تامعان تالانتتى ءانشى, ءداستۇرلى ءان مەكتەبىنىڭ دارابوز ءدۇلد ۇلى سەرجان مۇسايىننىڭ سويىن ەرەكشە اتاساق دەيمىز.
ارينە ءاۋ دەمەيتىن قازاق جوق. دەگەنمەن وسىناۋ قازاق ءانىنىڭ قۇلاشىن كەڭگە جايۋدا, ونى شەتەلدەردە ناسيحاتتاۋدا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرەتىن قايراتكەر انشىلەردىڭ ءجونى بولەك. سەرجان سەرى تۋرالى سويلەگەندە ونىڭ تابيعي تالانتىنان بولەك, كاسىبي شەبەرلىگى, انگە دەگەن شەكسىز ماحابباتى كەز كەلگەن تىڭدارماندى بەيجاي قالدىرمايدى. سەرجان كىم دەگەنگە اۋەلى ايتارىمىز – ول كەشەگى سال-سەرىلەردەن قالعان اسىل تۇياق. مۇسايىن مىڭ قۇبىلعان سيقىرلى ۇنىمەن ءبىز تۇگىلى شەتەلدىك انسۇيەر اسەرشىل قاۋىمنىڭ تاڭدايىن تالاي قاقتىرعان تالانت.
حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ءان بايقاۋلارىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جۇلدەگەرى, «امىرە» فيلمىندەگى ۇزدىك اندەردى ورىنداپ, گولليۆۋد تورىندە ءان شالقىتقان زور داۋىس يەسى سەرجان مۇسايىن سياقتى ونەرپازداردى جالپى ءجيى ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. سەبەبى قازاق ءانى تەك ساز بەن سوزگە قۇرالعان قۇرعاق داڭعازا ەمەس, قازاق ءانى قازاقتىڭ قاتپار-قاتپار قالىڭ دا قازىنالى تاريحى, ءداستۇرى, سالت-ساناسى, ءتىلى, عۇرپى, كەشەگىسى, بۇگىنى, بولاشاعى. قازاق اندەرى ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ ءوشىپ بارا جاتقان وتكەنىمىزدى تاپتىق. جوعالىپ, جات قولىندا كەتىپ بارا جاتقان قانشاما بايتاعىمىزدىڭ اتاۋلارى وسىناۋ حالىق اندەرىندە جاتقانىن بىلدىك. قازاق ءانى – قازاقتى اداستىرماس التىن جۇلدىز. جاھاندانۋ ءداۋىرى ءبىز سياقتى بىرنەشە عاسىر بويى بوداندىق بۇعاۋىندا بولعان كىشكەنتاي ۇلتتاردى تەز جۇتىپ قويعىسى كەلەدى. ونىڭ ىشىندە جاھانداستىرۋدىڭ جاقسى قۇرالى ءان ەكەنى بەلگىلى. زاماناۋي اندەر زەيىنىمىزدى تۇمشالاپ, ۇلتتىڭ جويىلۋىنا وڭاي جول اشىپ جاتقان قاۋىپتى كەزەڭدە قازاقتىڭ بايىرعى ءداستۇرلى حالىق اندەرىن ءجيى جارنامالاۋ ەل ەرتەڭى ءۇشىن اۋاداي قاجەت.
ارينە سەرجان ءانشى بۇگىنگە دەيىن ءبىرشاما قۇرمەتكە بولەنىپ تە كەلەدى. دەگەنمەن فونوگرامما جالاۋى ەركىن «جەلبىرەپ», ناعىز تالانتتار كيەلى ساحنادان تىقسىرىلىپ بارا جاتقانى بەلگىلى. ءانى مەن ءسانى جاراسقان, بولمىسى بەكزات سەرجانداي انشىلەر ناعىز ساحنا ءۇشىن تۋعان دارىن ەكەنىنە داۋ جوق. تەك جارناما جاعى جۇتاڭ, ناعىز التىندى ارداقتايتىن جەردە اداسىپ ارزانعا الدانىپ قالىپ جاتىرمىز. ەگەر سەرجان سوناۋ سال-سەرىلەردىڭ زامانىندا تۋعان بولسا, ازەلگى الەۋمەت بۇل ونەرپازدى البەتتە توبەسىنە كوتەرىپ ۇستاعان بولار ەدى.
ارقا ءانىنىڭ اۋزى دۋالى اعا بۋىنى سەرجان سياقتى ءىزباسارلارى تۋرالى ۇنەمى ماقتانىشپەن ايتادى. قازاق ءانىنىڭ كوريفەيى, حالىق ءارتىسى قايرات بايبوسىنوۆ «سەرجان سەرى – ءداستۇرلى ءاندى دارىپتەپ جۇرگەن, سىرباز, سىرشىل ورىنداۋشى. التىن شىققان جەردى بەلدەن قاز دەيدى. ويتكەنى سەرجاننىڭ تۋعان جەرى قاسيەتتى, كيەلى جەر, نەبىر دۇلدۇلدەر شىققان قاستەرلى ايماق», دەپ جوعارى باعا بەرسە, ءداستۇرلى ءانشى, كۋرستاسى ايگۇل ەلشىباەۆا سەرجان سەرىمەن كونسەرۆاتوريادا بىرگە وقىعاندىعىن ايتىپ, ورەلى ونەرپاز تۋرالى قىزىقتى ەستەلىكتەرىن ۇنەمى ءبولىسىپ جۇرەدى. «ستۋدەنت كەزىمىزدە ەكەۋمىز يزرايلگە بىرگە بارىپ, قازاقستاننىڭ ەلشىسى بىرعانىم ساريەۆانىڭ جاساعان تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندە, حالىق ءانى «ەركەم-ايدى» دۋەتپەن ايتقانبىز. ءسويتىپ قازاقتىڭ ۇلتتىق ونەرىنە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ باستارىن يدىرگەنبىز», دەيدى ا.ەلشىباەۆا.
سەرجاننىڭ اتاعىن اسپانداتقان وقيعا – وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جارىققا شىققان «امىرە» اتتى كوركەم فيلممەن تىكەلەي بايلانىستى بولدى. سول كەزدە ق.بايجانوۆ اتىنداعى قاراعاندى كونتسەرتتىك بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشى ءسوليسى سەرجان مۇسايىن كوپتەگەن ءداستۇرلى ءانشىنىڭ اراسىنان امىرە قاشاۋباەۆتىڭ ءومىرى تۋرالى كوركەم فيلمگە ارنالعان ساۋندترەكتى جازۋ باقىتىنا يە بولادى. امىرە اتاسى سوناۋ ەۋروپا تورىندە شىرقاعان «بالقاديشانى» سەرجان ءىزباسار امەريكانىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىعارادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «قازاقفيلم» ارنايى تاپسىرىس بويىنشا امەريكالىق «Moving» ستۋدياسىنا تۇسىرتكەن امىرە قاشاۋباەۆ تۋرالى كارتيناداعى امىرەنىڭ ايتقان اندەرىنىڭ ءبارىن دۋبلياجداعان ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەر, قاراپايىم سەرجان مۇسايىن. «بالقاديشادان» بولەك, فيلمدە شىرقالاتىن ء«ۇش دوس», «بەس قاراگەر» جانە «دۋدار-اي» كومپوزيتسيالارىن دومبىرامەن ورىندادى.
بۇل تۋرالى ءانشىنىڭ ءوزى بىلاي دەپ ەسكە الادى: «قيىندىقتار تۋىندادى, اسىرەسە دومبىرامەن ءان ايتقانىمدا اكتەردىڭ ارتيكۋلياتسياسىنا ءدال ءتۇسۋ كەرەك كەزدە وڭاي بولمادى. قولدىڭ جىلجۋىن سالۋ وتە قيىن بولىپ شىقتى. سەبەبى ونداي جاعدايدا ءاننىڭ اۋەنى وزگەرەدى. قولدىڭ ءىرى پلاندارى كوپ ەمەس, بىراق سونىڭ ءوزى مەنىڭ جۇمىسىمدى كۇردەلى ەتەدى. دىبىس رەجيسسەرلەرى العاش رەت ءفيلمدى دىبىستاعان ادام ءۇشىن تاماشا جۇمىس اتقاردىڭ دەيدى».
سەرجاننىڭ داۋسى دالانىڭ جادىندا جاڭعىرعان كەشەگى كوشپەلى قازاق رۋحانياتىنىڭ اسقاق رۋحىن ەسكە تۇسىرەدى. ونىڭ تالعامپاز تالانت ەكەنىنە ول شىرقاعان كۇردەلى اندەر كۋا. تاعى دا ايتقىمىز كەلەدى, سەرجان كەشەگى قازاق ءانىنىڭ قابىرعالى توبى ءبىرجان, اقانداردان بولەك, قايرات بايبوسىنوۆ, عالىم مۇحاممەدين, مەيىرحان ادامبەكوۆ, جاقسىگەلدى كەمالوۆتاردان ۇزىلمەي كەلە جاتقان ۇكىلى ءاننىڭ ءۇمىت شىراعى!
ارقاداعى ءداستۇرلى ءان مەكتەبىنىڭ ايدىك ونەرپازى سەرجان مۇسايىن بۇگىندە قاراعاندىنىڭ تاتتىمبەت اتىنداعى ونەر كوللەدجىندە ديرەكتور بولىپ قىزمەت اتقارادى. بۇعان دەيىن اتالعان ءبىلىم ورداسىن قايتالانباس تالانت, ارقا ءانىنىڭ اقيىعى, مارقۇم مەيىرحان ادامبەكوۆ باسقارعان بولاتىن. سەرجان ءىنىسى مەيىرحان اعاسىنىڭ ءىزىن عانا باسپاي, ءىسىن دە جالعاستىرادى دەپ سەنەمىز. ۇرپاق ساباقتاستىعىن ۇمىتپاي, قازاق انىنە جاڭا سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتەمىز.
جالپى, مەيىرحان ادامبەكوۆتى ايتساق ونىڭ ادەپتى دە ادەمى ازىلدەرى ەسكە تۇسەدى. بىردە ۇلكەن تويدىڭ تورىندە قاۋمالاعان جۇرت مەيىرحان ءانشىنى ءان سالىپ بەر دەپ قولقالاپ قويماپتى. حالىق سۇراپ تۇرعان سوڭ سەرى مىنەز سىرباز اقىرىنداپ ساحناعا بەتتەيدى. الدىندا عانا سول ساحنادا سەرجان ءىنىسى ءان ايتىپ كەتسە كەرەك, اعاسىمەن قالجىڭداسپاق بولىپ ءوز دومبىراسىن اعاسىنىڭ تونالنوستىنان جارتى تونعا (مۋزىكالىق تەرمين) كوتەرىپ, ءان ايتۋعا كەلە جاتقان اعاسىنا: – قۇلاق كۇيىن كەلتىرىپ قويدىم, – دەپ الگى دومبىرانى ۇستاتا قويىپتى.
ونى مەيىرحان كوكەسى بىردەن سەزىپ: – سەرجانىم, مىناۋ ماعان تومەن عوي دەپ, – تاعى جارتى تونعا كوتەرىپ ءبىرجان سالدىڭ «ايتبايىن» باستاپ جىبەرىپتى. شىرقاي تىك كوتەرىلگەن داۋىس ەش قينالماستان ەركىن سامعاي بەرىپتى, شىركىن!..
الگى تويعا كۋا بولعاندار بۇل وقيعانى ءالى جىر قىلىپ ايتادى. مەيىرحان فەنومەنى – قازاق ءانىنىڭ قاسيەتىندە ەدى-اۋ! سول ايتپاقشى, ەندى كەرىسىنشە مەيىرحان ادامبەكوۆ ادال اتقارعان ءىستى سەرجان مۇسايىن تاعى جارتى تونعا جوعارىلاتسا قازاق ءانى ولە قويماس. ايتا كەتەيىك, س.تاران ۇلى مادەنيەت قايراتكەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءان بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى.
