قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋگە قولداۋ كورسەتىلەدى
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلىك كودەكس بويىنشا كەلەسىدەي وزگەرىستەر قارالعان. جالپى, زاڭ جوباسى حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن ءىس-ارەكەتتەردى بولدىرماۋ ءۇشىن الدىن الا ەسكەرتۋسىز تەكسەرۋ جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن بەكىتەتىن تۇزەتۋلەردى كوزدەيدى. ءبىرىنشى ساناتتاعى كاسىپورىندارعا پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ ناتيجەسىندە بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا اكىمشىلىك ءىس قوزعاۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. وسىنىڭ نەگىزىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءراسىمىن جەدەل جۇزەگە اسىرۋعا بولادى.
قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ سالاسى جەكە كاسىپكەرلىككە كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قاتارىنا ەنگىزىلەدى. بۇل قولداۋ شارالارىن الۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز بولادى. جانە قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋشى, دوتاتسيالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جەڭىلدىكتەردى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قىلمىستىق كودەكستەگى جانە باسقا دا زاڭنامالارداعى رەمەدياتسيا جۇرگىزۋدەن جالتارعانى ءۇشىن, سونداي-اق رەمەدياتسيانى تيىسىنشە جۇرگىزبەگەنى ءۇشىن قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ اۋىرلىق دارەجەسى ەكولوگيالىق كودەكس جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە قايتا قارالدى. وسىعان بايلانىستى مۇنداي قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. بۇدان باسقا, ەكولوگيا سالاسىنداعى قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى قاراۋ كەزىندە ء«ىرى زالال» دەگەن جاڭا ۇعىم ەنگىزىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا زاڭنامادا كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ جونىندەگى نورمالار جوق. وعان قوسا, مەملەكەتتىك ورگانداردا ءتيىستى وكىلەتتىك مەن قۇزىرەت قاراستىرىلماعان. وسىعان بايلانىستى سۋ, ورمان, جەر كودەكستەرىنە, سونداي-اق ازاماتتىق قورعاۋ تۋرالى, اگروونەركاسىپ كەشەنى جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدى مەملەكەتتىك باسقارۋ تۋرالى زاڭدارىنا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. بۇل ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سالالىق مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ازىرلەۋ كەزىندە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ەسكەرۋىنە جانە ءتيىستى ىقپال ەتۋ شارالارىن كوزدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– «رۇقساتتار جانە حابارلامالار تۋرالى» زاڭعا دا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. قاۋىپتى قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ, كادەگە جاراتۋ جانە جويۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ليتسەنزيالىق ءتارتىپ قاراستىرىلعان. ال قالدىقتاردى تاسىمالداۋ بويىنشا حابارلاما جاساۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. قالدىقتاردى باسقارۋعا قاتىستى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ كەزىندە تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ كوزدەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس تاستايتىن جەرلەرگە, يەسىز قالدىقتار كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە قورشاعان ورتانى لاستاۋدىڭ وزگە دە جاعدايلارىنا بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى مينيستر.
ءبىرىنشى ساناتتاعى وبەكتىلەر ءۇشىن مىندەتتى ەكولوگيالىق ساقتاندىرۋدى كوزدەيتىن ەكولوگيالىق كودەكس ەرەجەلەرىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى «مىندەتتى ەكولوگيالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ەكولوگيالىق ساقتاندىرۋ جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ساقتاندىرۋ ۇعىمدارىنىڭ اۋىسۋىنا جول بەرمەيتىن ەرەجەلەر قايتا قارالدى. ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇل ءىس جۇزىندە ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندەگى داۋلارعا الىپ كەلەتىن. سونداي-اق جەكەلەگەن زاڭداردىڭ تەرمينولوگياسى مەن ەرەجەلەرىنىڭ جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستى رەتتەۋدىڭ تەرمينولوگياسىمەن جانە جاڭا تاسىلدەرىمەن كەلىسىلدى
.
قاتاڭ جازا قولدانۋ قاراستىرىلعان
مينيستر اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى بايانداماcىندا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن ەسكىرۋ مەرزىمىن ۇلعايتۋ جونىندە تۇزەتۋلەر ۇسىنىلدى. اتاپ ايتساق, جەكە تۇلعالارعا قاتىستى مەرزىمدى 2 ايدان 1 جىلعا دەيىن, ال زاڭدى تۇلعالارعا – 1 جىلدان 3 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ قارالدى.
– نەگىزى پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر جىلىنا ءبىر رەتتەن كوپ وتكىزىلمەيدى. سونىن سالدارىنان, تەكسەرىس كەزىندە ءبىر نەمەسە ودان كوپ جىل بۇرىن جاسالعان بۇزۋشىلىقتارى انىقتالعان كاسىپورىندار ءتيىستى جازادان قۇتىلىپ كەتىپ جاتادى. تاعى ءبىر ايتاتىنى, تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كەيبىر ءىرى كاسىپورىندار جۇيەلى تۇردە جىل سايىن ءبىر بۇزىشۋلىققا بىرنەشە رەت جول بەرەدى. وسىعان وراي, زاڭ جوباسىندا 3 جىلدىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق زاڭنامانى جۇيەلى بۇزاتىن ءىرى كاسىپورىندارعا قاتىستى نەعۇرلىم قاتاڭ جازا قولدانۋ قاراستىرىلعان. نەگىزى اتالعان نورما قازىر دە بار, بىراق ەسكىرۋ مەرزىمى ءبىر جىل بولعاندىقتان رەتسيديۆ ينستيتۋتى ىسكە اسپايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءىرى كاسىپورىندى جۇيەلى بۇزۋشىلىقتار جاساماۋعا ىنتالاندىرمايدى. وسىعان بايلانىستى مەرزىم 3 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى, – دەيدى م.مىرزاعاليەۆ.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق ءۇشىن بەلگىلەنەتىن ايىپپۇلداردى ۇلعايتۋعا باستى سەبەپشى بولعان جايت تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىنا جول بەرمەۋ بويىنشا شارالاردى تولىققاندى ورىنداماۋى جانە قاجەتتى مودەرنيزاتسيانى جۇزەگە اسىرماۋى. نەگىزى قازىرگى اكىمشىلىك ايىپپۇلدار ىنتالاندىرۋ تەتىگى بولا الماي تۇر. ءبىر سوزبەن ايتساق, تابيعات پايدالانۋشىلارى ءۇشىن قۇقىقبۇزۋشىلىق پەن جىبەرگەن ولقىلىقتاردى جويۋدىن ورنىنا ايىپپۇل تولەۋ الدەقايدا تيىمدىرەك.
سول سەبەپتى ەكولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن سانكتسيالاردى قاتاڭداتۋ كوزدەلەدى. مىسالى, قورشاعان ورتاعا نورماتيۆتەن تىس جانە رۇقساتسىز ەميسسيالار ءۇشىن اكىمشىلىك سانكتسيالاردىڭ مولشەرى 10 ەسە, ال قالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا ورتا ەسەپپەن 2 ەسە ۇلعايادى.
ايتا كەتەلىك, مۇناي سەكتورىنىڭ اكىمشىلىك ايىپپۇلدارىنىڭ كوپ بولىگى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ەرىكسىز جاعۋ (تەج) كەزىندە گازدى الاۋدا جاعۋعا كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەكولوگيالىق تالاپتار ساقتالعان جاعدايدا تۇراقتى ءوندىرۋ كەزەڭى ءۇشىن گازدى تەحنولوگيالىق ەرىكسىز جاعۋ كەزىندە ح1 كوەففيتسيەنتىن 0,5%-دان 1%-عا دەيىن ۇلعايتۋ بولىگىندە «جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ كەزىندە شيكى گازدى جاعۋدىڭ نورماتيۆتەرى مەن كولەمدەرىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن بەكىتۋ تۋرالى» ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى زالالدىڭ رەميدياتسياسىن ورىنداماۋ, قوعام وكىلدەرى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن ەكولوگيالىق زاڭنامامەن كوزدەلگەن مىندەتتى مالىمەتتەردى ۇسىنباۋ, جۇيەلى تۇردە قۇقىق بۇزاتىن سۋبەكتىلەرگە قاتىستى اكىمشىلىك كودەكسكە جاڭا قۇرامداعى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
وسى وزگەرىستەر قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋگە, لاستاۋشىلار تاراپىنان اشىقتىقتى تالاپ ەتۋگە, جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ارقىلى قۇقىقبۇزىشۋلىققا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان زاڭ جوباسى بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلدى, زاڭنامادا تالاپ ەتىلەتىن بارلىق كەلىسۋلەر, ساراپتامالار الىندى.
ال سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى بايانداماسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيانى ەنگىزۋ ارقىلى كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتى العان جاڭا وبەكتىلەردىڭ وپەراتورلارىنا قاتىستى ەميسسيا ءۇشىن تولەنەتىن تولەمدەردەن بوساتۋ بويىنشا ءتيىستى تۇزەتۋلەردى ۇسىندى. بۇل رەتتە, ءبىرىنشى ساناتتاعى 50 ءىرى كاسىپورىن ءۇشىن مۇنداي ۇلعايتۋ 2025 جىلدان, ال ءبىرىنشى ساناتتاعى قالعان نىساندار ءۇشىن 2031 جىلدان باستالادى. ايتا كەتەرلىك, 3 جىل سايىن ۇلعايتۋ كوەففيتسيەنتتەرى 2 ەسەلەنىپ تۇرادى.
ياعني بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءاربىر ءىرى كاسىپورىن ەرتەڭ ءوز ەركىمەن تاڭداۋ جاسايدى. نە وسى قالپىندا قورشاعان ورتاعا كەرى اسەر ەتىپ, جىلدار سايىن ەسەلەنەتىن ەكولوگيالىق تولەم تولەيدى. نەمەسە ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيانى ەنگىزىپ, لاستاۋشى كەيپىنەن ارىلىپ, ەميسسيا ءۇشىن تولەنەتىن تولەمدەردەن بوساتىلادى.
