اقتوبە وبلىسى قازاقستانداعى ءىرى ونەركاسىكتىك وڭىرلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وبلىس 300,6 مىڭ شارشى شاقىرىم اۋماقتى الىپ جاتىر. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىنىڭ 11 پايىزىن قۇرايدى.
وبلىستا 803 مىڭ ادام تۇرادى, ونىڭ باسىم بولىگى, ياعني 61 پايىزى قالا تۇرعىندارى بولىپ تابىلادى. وبلىس وڭىرىنەن تەمىرجول, اۆتوكولىك, قۇبىر جانە حالىقارالىق اۋەجاي وتەدى. الىس جانە جاقىن شەتەلدەرگە, مۇناي تاسىمالداۋعا ارنالعان كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيە جۇمىس جاسايدى. وبلىستىڭ گاز ءوندىرۋشى اۋداندارىن جانە نەگىزگى ىشكى تۇتىنۋ نارىعى – قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن بىرىكتىرەتىن بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت ماگيسترالدى گاز قۇبىرى سالىنۋدا.
بەتبۇرىس
اقتوبە وبلىسى قازاقستانداعى ءىرى ونەركاسىكتىك وڭىرلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وبلىس 300,6 مىڭ شارشى شاقىرىم اۋماقتى الىپ جاتىر. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىنىڭ 11 پايىزىن قۇرايدى.
وبلىستا 803 مىڭ ادام تۇرادى, ونىڭ باسىم بولىگى, ياعني 61 پايىزى قالا تۇرعىندارى بولىپ تابىلادى. وبلىس وڭىرىنەن تەمىرجول, اۆتوكولىك, قۇبىر جانە حالىقارالىق اۋەجاي وتەدى. الىس جانە جاقىن شەتەلدەرگە, مۇناي تاسىمالداۋعا ارنالعان كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيە جۇمىس جاسايدى. وبلىستىڭ گاز ءوندىرۋشى اۋداندارىن جانە نەگىزگى ىشكى تۇتىنۋ نارىعى – قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن بىرىكتىرەتىن بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت ماگيسترالدى گاز قۇبىرى سالىنۋدا.
اقتوبە وبلىسى بىرەگەي مينەرالدىق-شيكىزات قورىنا يە. ءوڭىردىڭ جەر قويناۋىندا 140-تان استام بارلانعان پايدالى قازبالاردىڭ كەن ورىندارى بار. وبلىسىمىزدا حرومنىڭ رەسپۋبليكالىق قورلارىنىڭ بارلىعى, تيتاننىڭ 70 پايىزى, نيكەلدىڭ 25,5 پايىزى, كوبالتتىڭ 15,6 پايىزى, فوسفوريتتەردىڭ 17,4 پايىزى جانە ەلىمىزدىڭ مۇناي قورىنىڭ بارلاۋ بويىنشا 10 پايىزى, بولجام بويىنشا 30 پايىزى بار. سونىمەن قاتار, مىس, التىن, كۇمىس, سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار, بوكسيت, تاس كومىر, كالي تۇزدارى جانە باسقا دا پايدالى قازبالاردىڭ قورلارى ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدە شوعىرلانعان.
وبلىس ەكونوميكاسى الەمدىك ەكونوميكا جۇيەسىمەن تىعىز بايلانىستا دامۋدا. ونىڭ دالەلى رەتىندە, وبلىسىمىزدىڭ الەمنىڭ 90-نان استام ەلدەرىمەن ساۋدا جۇرگىزىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋگە بولادى.
ءوڭىرىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنىڭ قولايلىلىعى, تابيعي بايلىعى, وبلىستىڭ جەكە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارمەن, اسىرەسە, گازبەن قامتاماسىز ەتىلۋى, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جانە وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا جاعىمدى اسەرىن تيگىزۋدە.
وعان دالەل رەتىندە, 2012 جىلى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى جۇرگىزگەن رەيتينگتىك كورسەتكىشتەرگە سايكەس اقتوبە وبلىسى قازاقستان بويىنشا ءبىرىنشى بەستىكتەگى جوعارعى دامۋ الەۋەتىنە يە وڭىرلەردىڭ قاتارىندا ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولادى.
2013 جىلدىڭ 9 ايىنداعى نەگىزگى كورسەتكىشتەر دە كوڭىل تولتىرادى.
ەكونوميكانىڭ بازالىق سالاسى ونەركاسىپ, ول – جالپى ءوڭىرلىك ءونىمنىڭ 41 پايىزىن قالىپتاستىرادى. بۇل سالادا 627 ونەركاسىپتىك كاسىپورىن ءوندىرىستىك قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋدا, ونىڭ ءىشىندە 91 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندار, ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 80 پايىزدىق ۇلەسىن بەرەدى.
ونەركاسىپتىڭ نەگىزىن تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسى قۇرايتىنىنا قاراماستان, سوڭعى جىلداردا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى دە جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وسى كەزەڭىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 110,7 پايىزدى قۇرادى.
الەمدىك ەكونوميكانىڭ, ءوسۋ قارقىنىنىڭ باسەڭدەۋى, ءداستۇرلى تۇردە ەكسپورتقا جىبەرىلەتىن فەرروحرومنىڭ, التىن كەندەرىنىڭ, تەمىر كونتسەنتراتتارىنىڭ جانە باسقا دا مەتاللۋرگيا ونىمدەرىنىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ تومەندەۋى, ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك قىزمەتتەرىنە قولايسىز اسەرىن تيگىزگەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. بىراق, وعان قاراماستان ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمىن وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 3,1 پايىز ارتتىرۋعا قول جەتكىزىلدى. وعان ىسكە قوسىلعان جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالار وڭ اسەرىن تيگىزدى.
ەسەپتى كەزەڭدە وبلىسىمىزعا 306 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ونىڭ اۋقىمدى كولەمى كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىڭ جەكە قاراجاتتارىنىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى بولدى. بۇل وبلىستىڭ كوپتەگەن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ, ەكونوميكالىق احۋالىنىڭ جاقسى دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ جالپى كولەمى 90,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2012 جىلدىڭ وسى دەڭگەيىنە 100,1 پايىز بولدى.
قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جالپى كولەمى وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 23,4 پايىزعا ارتىپ, 108,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى.
ەسەپتىك كەزەڭدە 277,7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە – 100,5 پايىز بولدى.
قىزمەت كورسەتۋ سالاسى دا دامىپ كەلەدى. بولشەك تاۋار اينالىمى مەن جۇك اينالىمىنىڭ كولەمى 110 جانە 108,4 پايىزدى قۇرادى.
اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىندا, شوعىرلانعان بيۋدجەتكە 459,0 ملرد. تەڭگە ءتۇسىم ءتۇستى. ونىڭ 88 پايىزى نەمەسە 403,4 ملرد. تەڭگەسى ۇلتتىق قور مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە اۋدارىلىپ, تۇسكەن جالپى ءتۇسىمنىڭ 12 پايىزى عانا وبلىستىڭ مەنشىگىندە قالدى. ياعني, جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 55,5 ملرد. تەڭگە ءتۇسىم ءتۇستى. بۇل بولجامنان 27,5 پايىزعا ارتىق.
جىلدىڭ اياعىنا دەيىن مەملەكەتتىك بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قورعا 600 ملرد. تەڭگەدەن استام قاراجات ءتۇسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمىمەن بىرگە وبلىس تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى دا جاقسارا تۇسۋدە.
اعىمداعى جىلدىڭ 8 ايىندا تۇرعىنداردىڭ جان باسىنا شاققانداعى نومينالدى اقشالاي تابىسى 7,9 پايىزعا وسسە, ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى قاڭتار – قىركۇيەك ايلارىندا 6,2 پايىزعا ارتتى.
تابىستارى كەدەيلىك دەڭگەيىنەن تومەن كەلەتىن تۇرعىندار سانى 27,5 پايىزعا قىسقارىپ, 284 ادامعا دەيىن تومەندەدى.
ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي دا تۇراقتى بولا ءتۇستى. وبلىسىمىزداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەڭ تومەنگى كورسەتكىشكە يە بولىپ, ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندار سانىنىڭ 0,3 پايىزىن عانا قۇرادى.
وعان «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى, جاڭا ءوندىرىس كوزدەرىنىڭ اشىلۋى ىقپال ەتۋدە.
وبلىستا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا دا بىرقاتار قولجەتكەن تابىستار بار.
قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى سومماسى 517,2 ملرد. تەڭگە بولاتىن 74 جوبا ەنگىزىلدى. بۇل جوبالار جۇزەگە اسىرىلعاندا 10 مىڭنان استام جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلادى.
سوڭعى جىلدارى جالپى ينۆەستيتسيالىق كولەمى 189,4 ملرد. تەڭگە بولاتىن 67 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 5 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
ۇستىمىزدەگى جىلى جالپى سوماسى 118,2 ملرد. تەڭگە بولاتىن 10 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ جەتەۋى ءجۇزەگە اسىرىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى.
«قازحروم» اق جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتى, №3 جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ 2 جانە 3 كەزەڭدەرى, بەنقالا كاتوتتىق مىس زاۋىتى, مىس كومبيناتى ەل ەكونوميكاسىنا ىرگەلى سەرپىن بەرەتىن كاسىپورىندار بولعالى تۇر. وبلىستا توپىراق وڭدەۋ تەحنيكالارىن شىعارۋعا باعىت ۇستالۋدا. سونداي-اق, ىدىستىق اينەك شىعارۋ جولعا قويىلۋدا. قالانىڭ وركەن جايىپ, شاعىن اۋداندارى بوي كوتەرۋىنە بايلانىستى قۇرىلىس يندۋسترياسى دامىپ كەلەدى. «ەكوتون-باتىس», «سيليكات», «ستيل» جشس ونىمدەرىنىڭ سۇرانىسىنا يە بولۋدا.
يتاليانىڭ «Siemens-VAI» كومپانياسى جابدىقتاردى جەتكىزىپ, ءوز تەحنولوگيالارىن وندىرىسكە ورناتىپ قانا قويمايدى, قوندىرعىلاردى قۇرۋ جانە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىنە باقىلاۋ جاسايدى. زاۋىتتىڭ باس كورپۋسىن تەحنولوگيالىق جاراقتاندىرۋ, پروكاتتىق قوندىرعىلاردى جاساقتاۋ, ىسكە قوسۋ – رەتتەۋ جۇمىستارىن يتالياندىق ماماندار جۇزەگە اسىرادى. باس مەردىگەر – «سويۋزكومپلەكت» قازاقستان –ۋكراين بىرلەسكەن كاسىپورىنى دا ءوز تاراپىنان اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ ۋاقتىلى جانە ساپالى بولاتىنىنا كەپىلدىك بەرىپ وتىر. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىساتىن رەسەيلىك «پروكاتمونتاج» فيرماسىنىڭ يتالياندىقتارمەن جۇمىس جاساۋدا بۇرىننان قالىپتاسقان تاجىريبەسى بار ەكەن.
وسىنداي قارقىندى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ كوپتەپ بوي كوتەرۋى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە العىشارت جاساپ وتىر. بيىل مال ازىعىنىڭ مول دايىندالىپ الىنۋى, ەگىن وراعى قيىن جاعدايدا ءتاۋىر اياقتالدى. تۇقىمدىق استىق قۇيىلىپ الىندى, ازىقتىق استىق قورى دا جەتكىلىكتى, جەمدىك قور قۇيىلدى.
وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ەڭبەك ونىمدىلىگى 25,5 مىڭ اقش دوللارىنا جەتىپ وتىر.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا – رەلسارقالىق زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. زاۋىت ۇزىندىعى 120 مەتردى قۇرايتىن جوعارى ساپالى رەلستەر شىعارۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, جوعارى قوزعالىستى جانە جوعارى جۇك تاسىمالىنا ءتوزىمدى جەلىلەردە پايدالانىلاتىن بولادى. جوبا شەڭبەرىندە جوعارى ساپالى رەلس دايىندامالارىن (بليۋم) شىعاراتىن ەلەكتر بولات بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ كوزدەلۋدە. زاۋىتتى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۋاتى 40 مۆت ءارى قاراي 150 مۆت.-عا دەيىن كەڭەيتىلەتىن گازتۋربيندى ەلەكتر ستانساسى سالىناتىن بولادى. جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 115,0 ملرد.تەڭگەنى قۇرادى.
قازىرگى كەزدە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى ازىرلەنۋدە.وندا رەسپۋبليكانىڭ ءار ايماعى بويىنشا 2020 جىلعا دەيىنگى ەكونوميكالىق ماماندانۋ سالاسى قامتىلاتىن بولادى. اقتوبە وبلىسىنىڭ باسىم باعىتتارى مۇناي-گاز ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ, حيميا ونەركاسىبى جانە قۇرىلىس يندۋسترياسى بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, 2020 جىلعا دەيىن وبلىستىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسى 1,7 ترلن.تەڭگەگە دەيىن, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى 300 ملرد.تەڭگەگە دەيىن, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيا كولەمى 600 ملرد.تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلەتىن بولادى. بۇل ءوڭىردىڭ وسكەلەڭ مۇمكىندىگىن بىلدىرەدى.
ارحيمەد مۇحامبەتوۆ,
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى.
دامۋ دەرەكتەرى
2013 جىلدىڭ قاڭتار – قىركۇيەك ايلارىندا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 985,8 ملرد. تەڭگە, ناقتى كولەم يندەكسى – 103,1%-دى قۇرادى.
تاۋ-كەن ونەركاسىبى ءونىمىنىڭ كولەمى 1,6% ءوسىپ, 724,5 ملرد. تەڭگەنى, وڭدەۋ ءونىمى 10,7% ءوسىپ, 203,2 ملرد. تەڭگەنى, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, گاز, بۋ بەرۋ جانە اۋا باپتاۋ 3,5% ءوسىپ, 49,3 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى.
* * *
وبلىستا كەلەشەگى بار ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
2013 جىلى 1 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ كوزدەلگەن قۇنى 118,2 ملرد. تەڭگەگە 11 جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
ەسەپتى كەزەڭدە قۇنى 1,5 ملرد. تەڭگەگە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ 6 جاڭا نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى.
* * *
اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ كولەمى 1% ءوسىپ, 90,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى (نكي – 100,1%).
استىق جينالاتىن 426,9 مىڭ گا القاپتىڭ 387,7 مىڭ گەكتارى ورىلدى. ول 90,7% قۇرادى. وبلىس بويىنشا ەگىستىڭ ورتاشا شىعىمدىلىعى 5,8 تسەنتنەردەن اينالدى. ول 2012 جىلعى كورسەتكىشتەن 2 ەسەگە جوعارى. ەسەپتى كەزەڭدە 224,1 مىڭ توننا استىق جينالدى.
* * *
اعىمداعى جىلى 5,3 مىڭ گا كارتوپ, 3,5 مىڭ گا كوكونىس ەگىلگەن بولاتىن. ودان 86,3 مىڭ توننا كارتوپ جانە 62,5 مىڭ توننا كوكونىس جينالدى.
2013 جىلدىڭ 1 قازانىنا 1301,1 مىڭ توننا ءشوپ دايىندالدى. جالپى جوسپارلانعان كولەم 110,0 پايىزعا اسىرا ورىندالدى.
* * *
وبلىس تۇرعىندارىن كەزەڭ ارالىق كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «نيكا 99» جشس 2,0 گا القاپتا جىلىنا 200 توننا كوكونىس وسىرەتىن جىلىجايدى پايدالانۋعا بەردى. سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن «اقتوبە جىلىجاي» جشس جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.
* * *
2013 جىلى اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن قولداۋعا, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ونىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە 2619,6 ملن.تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى.
* * *
نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 306 ملرد.-تان استام تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 103,3%.
ورىندالعان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 108,2 ملرد. تەڭگە. بۇل 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 123,4%.
277,7 مىڭ ش.م. تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ول 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 0,5% جوعارى.
* * *
بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 243,8 ملرد. تەڭگە. بۇل 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 10,5% جوعارى.
2013 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا وبلىس بويىنشا تۇتىنۋ يندەكسى 103,6% قۇرادى, ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا – 101,3%.
* * *
شوعىرلانعان بيۋدجەتكە سالىقتار مەن باسقا دا تولەم تۇسىمدەرى 458,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ءتۇسىمى 55,5 ملرد. تەڭگەنى (بولجامعا 127,5%) قۇرادى.
* * *
شاعىن جانە ورتا بيزنەستە بەلسەندى سۋبەكتىلەردىڭ جالپى سانى 32,5 مىڭ بىرلىكتى قۇرادى (96,5%). وندا 116,7 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 314,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنەن تۇسكەن بيۋدجەت تولەمدەرى 79,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى (102,1%).
* * *
2012 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىنداعى سىرتقى ەكونوميكالىق اينالىم 5415,4 ملن. اقش دوللارىن, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت 4556,4 ملن. اقش دوللارىن, يمپورت 859,0 ملن. اقش دوللارىن قۇرادى. ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ سالدوسى 3697,4 ملن. اقش دوللارى نەگىزىندە قالىپتاستى.
* * *
ەڭبەك نارىعىندا جاڭا 14303 جۇمىس ورنى اشىلدى, جۇمىسقا ورنالاسۋعا 11275 ادامعا كومەك كورسەتىلىپ, 3818 ادام قوعامدىق جۇمىستارعا جولداندى. تىركەلگەن جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 0,3%-دى قۇرادى.
ءسۇت بۇلاعىن اعىزاتىن سەرىكتەستىك
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدەگى وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. وزىمىزدە شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, سوعان ساي تۇتىنۋشىلار نازارىن بارىنشا وتاندىق ونىمگە بۇرۋ, قازاقستاندا جاسالعان بۇيىمدار, قۇرال-جابدىقتار, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا ەلىمىزدە ءتۇرلى باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلىپ, قارجىلاندىرۋ دەڭگەيى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.
اقتوبە – ءوندىرىسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ءوڭىر. وراسان زور ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ ارقاسىندا وڭىرىمىزدە جىل سايىن ءىرىلى-ۇساقتى بىرنەشە كاسىپورىن اشىلىپ, زاۋىت-فابريكالار ىسكە قوسىلىپ جاتىر.
ءوز سالاسىندا اتى دا, زاتى دا برەند بولىپ تابىلاتىن «اقتوبەرەنتگەن» كاسىپورنىنىڭ اتاعى كەزىندە الەم ەلدەرىن جايلاپ كەتتى. تاۋ-كەن ءوندىرىسى, حيميا سالاسى, ءوندىرىستىڭ باسقا دا سالالارىندا ەلىمىزدە بىرەگەي بولىپ ەسەپتەلەتىن كاسىپورىندار جەمىستى جۇمىس جاساپ جاتىر. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك, جەڭىل ونەركاسىپتىڭ دامۋى دا قارقىندى.
ەلىمىز سوڭعى جىلدارى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا تۇسكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. بۇل قاجەتتىلىك ۋاقىتتىڭ تالابى ەدى, ياعني ءبىزدىڭ وركەندەۋىمىزدىڭ كەلەشەگى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا كوپتەگەن اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلعانىن كورىپ وتىرمىز. قازاقستان تاۋارلارى زاماننىڭ بارلىق تالاپتارىنا ساي بولماسا, ءبىز مىنا عالامدانۋ كەزەڭىندە ارتتا قالامىز. سوندىقتان «ناعىز ساپانىڭ, مىقتى ءوندىرىستىڭ سيمۆولى» بەرىك بولۋى ءۇشىن ءار كاسىپكەر, ءار ءوندىرىس ورنى جاۋاپتى بولۋعا ءتيىس.
اقتوبە نارىعىندا وزىنە لايىقتى ورنىن الىپ ۇلگەرگەن «ايس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ونىمدەرىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستاعى ءسۇت ونىمدەرى رىنوگىنىڭ 60 پايىزىن ءوز ونىمدەرىمەن «جاۋلاپ» وتىرعان كاسىپورىن الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى ودان ءارى ارتتىرماق نيەتتە.
1999 جىلى بۇرىنعى قالالىق ءسۇت زاۋىتى بازاسىندا اشىلعان «ايس» كاسىپورنى العاشقىدا تەك بالمۇزداق شىعارۋمەن عانا اينالىستى. 2002 جىلى قىشقىل ءسۇت ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەح اشىلىپ, قوسىمشا «ايران», «رياجەنكا», «سنەجوك» سەكىلدى ءتۇرلى ءسۇت ونىمدەرى ساۋدا سورەلەرىنە قويىلا باستادى. 2005 جىلدان باستاپ ءۇشىنشى تسەحتىڭ جۇمىسى جولعا قويىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا «ايس» سەرىكتەستىگىندە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ قىرىققا جۋىق ءتۇرى شىعارىلادى. ولاردىڭ ىشىندە مايلىلىعى ءارتۇرلى ايران, «رياجەنكا», «سنەجوك», «ۆارەنەتس», قايماق, يوگۋرتتار, ءسۇت ونىمدەرى, بالمۇزداقتىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. بۇگىندە سەرىكتەستىك ونىمدەرى اقتوبە وبلىسىمەن قاتار, باتىس قازاقستان, اتىراۋ وبلىستارىنا تارالادى. بيىلدان باستاپ قىزىلوردا وبلىسىنداعى, استانا قالاسىنداعى تۇتىنۋشىلار تۇتىناتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, كورشى ورىنبور وبلىسىنا ەكسپورتتاۋدى جولعا قويماقشى. «ايس» سەرىكتەستىگى 2010 جىلى ماۋسىم ايىندا كاسىپورىندى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا گەرمانيا مەن ۆەنگريادان 1100 باس جوعارى ءونىمدى ءسۇتتى گولشتين-فريز تۇقىمدى سيىر اكەلىپ, ءسۇت-تاۋارلى فەرمانى ىسكە قوستى. بۇل فەرما كاسىپورىندى شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ءبىرشاما قۇتقاردى دەۋگە بولادى. ءوزىمىزدىڭ سيىر جىلىنا 2,5-3 مىڭ توننا ءسۇت بەرەتىن بولسا, اسىل تۇقىمدى سيىر 7-8 مىڭ توننا ءسۇت بەرەدى ەكەن.
2010 جىلعا دەيىن ءسۇت شيكىزاتىن شارۋا قوجالىقتارىنان, جەكە ادامداردان الىپ كەلدى. جازدا قيىندىق جوق, بىراق قىستا ءسۇتتىڭ جوقتىعىنان قينالىپ قالۋشى ەدى. قازىر, شۇكىر, فەرماعا كۇنىنە 16 توننا ءسۇت بەرىپ تۇر. اي سايىن تاعى 10 توننانى بۇرىنعىشا شارۋا قوجالىقتارىنان الادى. سونىمەن, قازىرگى ۋاقىتتا سەرىكتەستىكتىڭ كۇنىنە 25-26 تونناداي ءسۇت الۋعا مۇمكىندىگى بار.
ەكى-ءۇش جىلدىڭ ىشىندە مال باسى كوبەيسە, جىلىنا 7200 توننا ءسۇت الۋعا قول جەتەدى. فەرما تولىق مانىندە جۇمىس جاساعاندا كۇنىنە 20 تونناداي ءونىم الۋ جوسپارلانۋدا.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
«قازحرومنىڭ» بىرەگەي جوباسى
بيىل جەتپىس جىلدىعىن اتاپ وتكەن قازاقستان قارا مەتاللۋرگياسىنىڭ قارلىعاشى – ENRC قۇرامىنا كىرەتىن «قازحروم» ترانسۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيليالى – اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتى جىلىنا 300 مىڭ توننادان استام جوعارى ساپالى فەرروقورىتپا وندىرەتىن ءىرى كاسىپورىن بولىپ تابىلادى. زاۋىتتا جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم, ورتا كومىرتەكتى فەرروحروم, تومەن كومىرتەكتى فەرروحروم, فەرروسيليتسي, مەتاللوكونتسەنترات سياقتى مەتاللۋرگيالىق ونىمدەردەن باسقا قوجدى قيىرشىقتاس, قوجدان جاسالعان وتقا ءتوزىمدى بۇيىمدار, اكتاس, وتتەگى, ازوت جانە كومىرقىشقىل گاز شىعارۋ يگەرىلگەن. اكتسيونەرلىك قوعام نارىقتىق قاتىناس جاعدايىندا ىرعاقتى جۇمىس ىستەپ قانا قويماي, ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولدارىن ىزدەستىرۋدە. وسى باعىتتا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جاڭادان سالىنىپ جاتقان كاسىپورىننىڭ №4 تسەحىن ءوز الدىنا بولەك فەرروقورىتپا زاۋىتى دەسە دە بولعانداي. ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن بۇل جوبا الەمدە تەڭدەسى جوق جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم ءوندىرىسىنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىن ەنگىزۋمەن, ەلەكتر قوندىرعىلارىنىڭ, اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جانە تۇراقتى توك پەشتەرىنىڭ جاڭا جۇيەسىن پايدالاناتىندىعىمەن باعالى. 47 گەكتاردى الىپ جاتقان جاڭا زاۋىت 72 مۆت تۇراقتى توقپەن جۇمىس ىستەيتىن ءتورت پەشتەن تۇرادى. بۇل جەردە كەلىپ تۇسكەن شيكىقۇرام ماتەريالدارىنان باستاپ دايىن ونىمدەردى تيەۋگە دەيىنگى تولىق وندىرىستىك تسيكل قۇرىلادى. قۇرىلىستىڭ قۇنى 750 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى تۋرالى ەنەرگيانى جۇمساۋىنا قاراي پىكىر ايتۋعا بولادى, ول 320 مۆت قۇرايدى.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ەلىمىزدىڭ جوعارى كومىرتەكتى فەرروحرومدى ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىن 16 پايىزعا, ال وبلىستا 46 پايىزعا ارتتىرادى, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. مۇندا ەڭبەك ءونىمدىلىگى 3-4 ەسە وسەدى, جوعارى تەمپەراتۋرانىڭ جۇمىسشىلارعا اسەرى اناعۇرلىم كەميدى. قازىر قاراستىرىلعان قارجىنىڭ باسىم بولىگى يگەرىلدى. جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىنا جوسپارلانىپ وتىر. جاڭا زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى 440 مىڭ توننا فەرروقورىتپا شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر قۇرىلىس جۇمىستارىندا 2 مىڭنان استام قازاقستاندىق ەڭبەك ەتۋدە. ال, زاۋىت ىسكە قوسىلعاندا 1 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىسقا قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جۇمىسشىلار جۇمىلدىرىلۋدا. قازىرگى تاڭدا جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىنا قازاقستانداعى ەڭ ءىرى دەگەن 28 مەردىگەرلىك ۇيىمدار, بىلىكتى ماماندار تارتىلعان. مۇنداعى ىشكى ينفراقۇرىلىم, ەنەرگيامەن قامتۋ جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاۋىتتان بولەك. ۇلكەن دە بىرەگەي زاۋىتتى قازاقستاننىڭ ءتۇستى, قارا مەتاللۋرگيا, سيرەك مەتالدار, التىن ءوندىرۋ, ماشينا جاساۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارىن جوبالاۋ جونىندەگى باس ينستيتۋتى جوبالاعان. تەندەرلىك قۇجاتتاردا مۇندا مەتالل قۇراستىرمالارىن دايىنداۋدى جانە قۇراستىرۋدى ءبىر كومپانيانىڭ جۇرگىزۋى قاراستىرىلعان. شىعىندارعا لوگيستيكا مەن قۇراستىرۋ الاڭىنداعى جۇك ءتۇسىرۋ دە كىرگىزىلگەن. مەردىگەر ستاندارتتان تىس قوندىرعىلار ءۇشىن وندىرىستىك جۇمىستاردى بولەك جوبالاعان. ناتيجەسىندە, قازاقستاننان مۇمكىن بولعاننىڭ بارلىعى ساتىپ الىنعان. مىسالى, قۇرىلىس الاڭىن ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتەتىن ترانسفورماتورلار كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنان جەتكىزىلگەن, مەتالل قۇرىلعىلارى «يمستالكون» اق-تىڭ قاراعاندىداعى, جامبىلداعى, سەمەيدەگى, شىمكەنت پەن اقتوبەدەگى زاۋىتتارىنان قامتاماسىز ەتىلگەن. سالىنىپ جاتقان زاۋىتتا تەحنولوگيالىق جاڭالىق تا بار. بۇعان دەيىن فەرروقورىتپا ءوندىرىسى بريكەتتەردى, شەكەمتاستاردى جانە تابيعي كەسەك كەندەردى پايدالانىپ كەلدى. جاڭا زاۋىتتا قولدانىلاتىن تەحنولوگيا كەندى قوسىمشا وڭدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. بارلىق ۇساق كەن بريكەتتەۋ فابريكاسىنا نەمەسە وكاتىش وندىرىسىنە ەمەس, بىردەن پەشكە ءتۇسىپ بالقىتىلادى. مۇندا شۇباركولدىڭ ارناۋلى كوكسى, رەسەيدىڭ ءانتراتسيتى پايدالانىلادى. مۇنىڭ بارلىعى شىعىندى كەمىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قازىرگىدەي باسەكەلەستىككە نەگىزدەلگەن نارىقتىق جاعدايدا وتە ماڭىزدى. قازىردىڭ وزىندە العاشقى ەكى پەشتە جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلار سانى بەكىتىلدى. ولار 500 ادام بولادى, قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
جاڭا ونەركاسىپتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇندا ارنايى دايىندالعان پوليگوندارعا پەشتەن شىققان مەتالدى پوليگوندىق تاراتا قۇيۋ ءادىسى پايدالانىلادى. پوليگوندىق تاراتا قۇيۋ ناتيجەسىندە كران جۇمىستارى كولەمىن ەداۋىر ازايتادى, ال قوجدى بىردەن ۋاتادى جانە قيىرشىقتاس تۇرىندە جۇزەگە اسىرادى. سالىنىپ جاتقان جاڭا زاۋىت قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, الەمدىك فەرروقورىتپا سالالارى ءۇشىن دە بىرەگەي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار كەشەنى بولىپ تابىلادى.
مۇرات مۇقاشەۆ,
«قازحروم» اق فيليالى
اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى.
باستى بايلىق – دەنساۋلىق
ەلىمىزدىڭ ەڭ نەگىزگى بايلىعى – ادام كاپيتالى ەكەنى ءسوزسىز. قاي كەزدە دە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەككە قويىلاتىنى دا سوندىقتان. بۇل باعىتتا وبلىستا سوڭعى جىلدارى بىرقاتار قول جەتكەن جەتىستىكتەر بارشىلىق. جاڭادان اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋدە. ولار وسى زامانعى وزىق قوندىرعىلارمەن جابدىقتالۋدا. جوعارى ءبىلىمدى دارىگەرلەر اۋىلدىق جەرلەرگە بارا باستادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. تىم ارىگە بارماي-اق, وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 2013 جىلعى بيۋدجەت جيىنتىعى 28 449 407,2 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىرعانىن ايتساق تا ءبىراز جايتتى اڭعارۋعا بولادى.
وبلىستا «100 اۋرۋحانا قۇرىلىسى», «350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت جانە 50 ەمحانا قۇرىلىسى» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى ناتيجەلى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ۇستىمىزدەگى جىلى شۇبارقۇدىق پوسەلكەسىندە اۋىسىمىنا 250 قابىلداۋعا ارنالعان تەمىر اۋداندىق ەمحاناسى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى ەكى ءىرى مەكەمە – وبلىس ورتالىعىنداعى 500 ادامدى قابىلداۋعا ارنالعان قالالىق ەمحانا مەن 300 كەرۋەتتىك كوپسالالى اۋرۋحانا پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. ءال-اۋقاتى جوعارى ەلدى مەكەندەردە جوسپارلانعان 19 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرىلىسىنىڭ 9-ى ۇستىمىزدەگى جىلى سالىندى.
دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋ وسى سالانىڭ مەملەكەتتىك ەمەس سەكتورىنىڭ بەلسەندى تۇردە دامۋىنا مۇمكىندىك بەردى. قازىر وبلىستا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ 25 پايىز كولەمىن جەكە مەديتسينالىق ۇيىمدار جۇزەگە اسىرادى. دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتتىق جۇيەسى جانە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى جەكە سەكتوردى دامىتۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ شىنايى تارتىمدىلىعىنا جاعداي جاسادى. اتالعان باعدارلامالاردىڭ قاتىسۋىمەن وبلىستا وتكەن جىلى ەكى جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. جالپى قۇنى 2 ملرد. تەڭگەدەن استام «دارۋ كلينيكاسى» وڭالتۋ ورتالىعى جانە «تك فارم اقتوبە» فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتى پايدالانۋعا بەرىلدى. «دارۋ كلينيكاسى» وسى زامانعى بىرەگەي قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعان.
مەملەكەت پەن كاسىپكەرلىك اراسىنداعى سەرىكتەستىك اياسىندا 500 ادام قابىلداۋعا ارنالعان زاماناۋي ەمحانا قۇرىلىسىن سالۋ كوزدەلۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا قايتادان قولدانۋ ءۇشىن تيپتىك جوبانى ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مەملەكەت پەن كاسىپكەرلىك اراسىنداعى سەرىكتەستىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 5 كونتسەسسيالىق ۇسىنىستار ەنگىزىلدى. 2014 جىلى وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس ديسپانسەرىنىڭ جانە جوندەۋ بازاسى مەن قوسالقى ستانسالارى بار قالالىق مەديتسينالىق جەدەل جاردەم ستانساسى كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
سالانىڭ رەسۋرستىق قامتاماسىز ەتىلۋىن جاقسارتۋ, مەديتسينالىق كومەكتى باسقارۋ جانە ۇيىمداستىرۋ تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋ, كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ تۇرعىندار دەنساۋلىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنە وڭ اسەر ەتتى جانە مەديتسينالىق-دەموگرافيالىق احۋالدى جاقسارتتى. جىل سايىن بالا تۋ كوبەيۋدە. 2013 جىلدىڭ 8 ايىندا تابيعي ءوسىم 2012 جىلعى 1000 ادامعا شاققانداعى 15,94-تەن 16,30-عا ارتتى. بۇل رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن جوعارى بولىپ تابىلادى. وڭىردەگى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى, ورتاشا العاندا, ەلىمىز بويىنشا كورسەتكىشتەن ءسال جوعارى, 2012 جىلى 70,45 جاستى قۇرادى. وتكەن جىلى انا ولىمىنە جول بەرىلمەدى.
بۇكىل الەۋمەتتىك ەلەۋلى دەرتتەر بويىنشا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. قان اينالىمى اۋرۋلارىنان ومىردەن وزۋ 2013 جىلدىڭ 9 ايىندا وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 7,5 پايىزعا تومەندەپ, 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققانداعى 197,7-دەن 182,7-گە كەمىدى.
سوڭعى جىلدارى تۋبەركۋلەز بويىنشا سىرقاتتانۋشىلىق پەن ءولىم-ءجىتىمنىڭ نەگىزگى ەپيدەميولوگيالىق كورسەتكىشتەرىنىڭ تۇراقتى تۇردە تومەندەۋى بايقالادى. 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تۋبەركۋلەزبەن اۋرۋشاڭدىق 9,1 پايىزعا, ءولىم 9,1 پايىزعا ازايدى.
دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستەرىن ەنگىزۋ ودان ءارى جالعاسۋدا. وبلىستا كارديوحيرۋرگيالىق كومەك بەلسەندى تۇردە دامۋ ۇستىندە. كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق اشىلعالى بەرى كارديوحيرۋرگتار تاراپىنان 1000 وپەراتسيا جاسالدى, 5000 جۇرەك-قان تامىرلارىن انگيوگرافيالىق زەرتتەۋ جۇزەگە اسىرىلدى.
وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى بازاسىندا باتىس قازاقستان بالالارىنا جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتۋ ءۇشىن جاڭا تۋىلعاندار حيرۋرگياسىنىڭ ايماقتىق ورتالىعى اشىلدى. ورتالىقتا دۇنيەگە كەلگەن العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ, جاڭا تۋىلعان نارەستەلەرگە تۋا بىتكەن اۋىر دەرتتەرىنە حيرۋرگيالىق تۇزەتۋ جاسالادى. 2013 جىلدىڭ وتكەن كەزەڭىندە دامۋدىڭ اۋىر بۇزىلىستارىنا شالدىققان جاڭا تۋعان سابيلەرگە 35 وپەراتسيا جاسالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قول جەتكەن جەتىستىكتەر الدا دا جالعاسىن تابادى. بۇعان تولىق مۇمكىندىك بار.
قايرات سابىر,
اقتوبە وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ
باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
ساپاعا ساپار
ءبىزدىڭ «اندي» جشس تەمىر-بەتون بۇيىمدارىن شىعاراتىن («جبي-25») زاۋىتتىڭ بۇرىنعى قوسالقى شارۋاشىلىعىنىڭ ىزىندە قۇرىلدى. ول قالا ماڭىنداعى №39 تەمىر جول بەكەتى اۋماعىندا ورنالاسقان. ءبىز 1998 جىلدان بەرى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلەمىز. بۇعان دەيىن زاۋىتتىڭ قوسالقى شارۋاشىلىعىندا ءبىراز مال ءوسىرىلىپ, ونىمدەرى قالا حالقىنا ۇسىنىلعان. الايدا, ولاردىڭ ءبارى دە ونىمدىلىگى تومەن جەرگىلىكتى مالدىڭ تۇقىمى بولاتىن. بۇلاي نارىقتىق قاتىناس جاعدايىندا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرمەك تۇگىلى, تابىس تابۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەستىگىن ءتۇسىنىپ, مال تۇقىمىن جاقسارتۋعا باعىت ۇستالدى. ءسويتىپ, 2011 جىلى سەرىكتەستىك قولعا العان بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا ەندى. «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قارجىلاندىرۋى ارقىلى شەتەلدەن جەتكىزىلەتىن سيىرلار ءۇشىن جوبالىق قۋاتتىلىعى 500 ءىرى قاراعا ارنالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن سالدىق. قازىرگى زامانعى تالاپقا ساي جابدىقتار ورناتىپ, ىسكە قوستىق. وسى شارۋالار اياقتالعان سوڭ, اسىل تۇقىمدى ساۋىن سيىرلار الۋدىڭ قامىنا كىرىستىك. بۇل جولى دا «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلىك قوعامى كومەككە كەلدى. امەريكانىڭ ايداحو شتاتىنان اسىل تۇقىمدى گولشتينو-فريز ءسۇتتى سيىرىن ساتىپ الۋعا نەسيە ءبولدى. ءسويتىپ, سۇتتىك باعىتتاعى گولشتينو-فريز تۇقىمدى 474 قاشار اكەلىندى.
جالپى جوبانىڭ قۇنى 1079,4 ميلليون تەڭگە تۇرادى. سونىڭ 916,5 ميلليون تەڭگەسىن «قازاگروقارجى» اق نەسيەلەپ وتىر. قالعان قارجىنى قۇرىلتايشىنىڭ ءوزى سالدى.
مۇنداي مالدى العانداعى ماقساتىمىزدىڭ ءوزى ءسۇت وندىرۋدە الەمدىك باسەكەلەستىككە دايىن بولۋ عوي. بۇل اتالعان مال تۇقىمىنىڭ دۇنيەجۇزىندە ءسۇت ءوندىرۋ ءجونىندە گەنەتيكالىق قۋاتى وتە جوعارى. ءبىر سيىر جىلىنا 7 مىڭ ليترگە دەيىن ءسۇت بەرەدى. مۇنىڭ ءبارى سول جاقتا قولدان ۇرىقتاندىرىلعان بۋاز قۇناجىن سيىرلار. كارانتيندىك كەزەڭنەن ءوتتى. بارلىق جاعداي جاسالىپ, كۇتىلىپ-باعىلۋدا. مالدى جايلاۋ, ساۋ اۆتوماتتى تۇردە اتقارىلادى. قازىر جاڭادان جۇمىسشىلار الىنىپ جاتىر. مۇندا 37 ادام جۇمىس ىستەيدى. ءبىر مەزەتتە 28 سيىر اۆتوماتپەن ساۋىلاتىن ورىندا اۋىسىمىنا ەكى ساۋىنشى جۇمىس اتقاراتىن بولادى. بۇل – وبلىستاعى ەكىنشى ءىرى تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى. ونىڭ ىسكە قوسىلۋى وبلىسقا جىلىنا قوسىمشا 3500 توننا ءسۇت ونىمدەرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
شەتەلدىك مال ءبىزدىڭ وڭىرگە جاقسى ۇيرەنىپ, بەيىمدەلىپ جاتىر. سەبەبى, بۇل مالدار باعىلعان جەردىڭ اۋا رايىمەن ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ اۋا رايى, كليمات جاعدايى بىركەلكى ۇيلەسەدى. مالعا جۇگەرى, سۋدان ءشوبى بەرىلەدى. قۇنارلى جەممەن ازىقتاندىرىلادى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ سەرىكتەستىكتىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنداعى بۇزاۋلاعان قاشارلار ساۋىلا باستايدى. باستاپقى كەزدە مۇندا وندىرىلگەن ءسۇت قالاداعى وڭدەۋ كاسىپورنىنا تاپسىرىلادى. بولاشاقتا ءسۇت ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەح سالۋدى دا ويلاستىرۋدامىز.
وسىندا ۇستالاتىن مال سانىن 1000 سيىرعا دەيىن جەتكىزبەكشىمىز.
سودان كەيىن اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانى باسقا شارۋاشىلىقتارعا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
ءمادي قاباقباەۆ,
«اندي» جشس ديرەكتورى.
_______________________________________
ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ اقتوبە وبلىسىنداعى
مەنشىكتى ءتىلشىسى ساتىبالدى ءساۋىرباي.
