پاۆلودار ءوڭىرى ءوزىنىڭ كارتوپ-ءسابىز سەكىلدى كوكونىس ونىمدەرىمەن رەسپۋبليكاعا تانىمال. جىل سايىن 500 مىڭ توننادان استام مولشەردە كارتوپ جينالادى, بيىلعى ءتۇسىم ودان دا ارتىق. ياعني 564 مىڭ توننادان ارتىق بولادى دەپ بولجانۋدا.
فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار كارتوپ, كوكونىس ونىمدەرىن مولىنان جيناپ جاتقاندا, جىلداعىداي جارمەڭكەگە اپارىپ ساۋدالاۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەي كەلەدى. اۋەلدە 17 تامىزدان باستاپ كارانتيندىك شارالار باسەڭدەتىلگەن كەزدە شارۋالار «ەندى سورەلەرگە ءونىم اپارارمىز», دەپ ۇمىتتەنىپ قالىپ ەدى. پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقسۋ قالاسىنداعى ەۆگەنەۆكا اۋىلىنىڭ كوكونىسشىلەرى وسىعان دەيىن ءبىر تۇپتەن 2,5 كيلو قىزاناق الىپ جاتقانىن, الايدا قالاعا اپارىپ ساتۋعا مۇمكىندىك جوقتىعىن ايتىپ شاعىمدانعان ەدى. ول كەزدە دە اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى سانيتارلىق دارىگەردىڭ ءتيىستى قاۋلى-رۇقساتى جوقتىعىن كولدەنەڭ تارتقان. سوندا ءدان ەككەن اعايىننىڭ ناپاقاسىن كىم ويلايدى؟ ولار دا كۇزدە جارمەڭكەگە ءونىم اپارىپ ساۋدالاۋدى جوسپارلاپ قويعان ەدى عوي. مىنە, قازان ايى دا كەلىپ جەتتى. ءونىم قاتارى ۇلعايىپ كەلەدى, قىرىققابات تا جينالادى. ەل استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا, وزگە دە وبلىستاردا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ جارمەڭكەسى وتكىزىلىپ جاتقانىنا 1 ايداي ۋاقىت بولسا دا, پاۆلودار ءوڭىرى نەدەن سەكەمدەنىپ وتىر؟ جاعداي بۇلاي جالعاسىپ, جينالعان ءونىم تۇرىپ قالسا, كوپ كەشىكپەي بۇزىلا باستايتىنى انىق. ءدال وسى ساتتە جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلسا, شارۋاشىلىقتار وبلىس ورتالىعىنا ونىمدەرىن اكەلىپ, ارزان باعاعا جىلدام وتكىزىپ جىبەرەر ەدى. جاقىندا وبلىستىق اكىمدىكتە وتكەن جيىندا «اقتوعاي-اگرو» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى الەكساندر تەرەنتەۆ كوكونىستى سىرتقا وتكىزە الماي, تىعىرىققا تىرەلىپ وتىرعانىن جاسىرمادى. ايماقتاعى ءىرى شارۋاشىلىقتار تىعىرىقتان شىعار جول تابا الماي وتىرعاندا, ورتا جانە ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ مۇشكىل ءحالىن باعامداي بەرىڭىز.
جىل سايىن جارمەڭكەدەن قىسقا جەتەرلىك قور ساتىپ الاتىن تۇتىنۋشى قاۋىم دا ارزان باعالى ونىمدەردى وندىرۋشىلەردەن تىكەلەي ساتىپ الۋدى ءالى كۇتۋدە. قانشا كۇتەرى دە بەيمالىم.
– ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنان اسقان بايلىق جوق, ەرەجەگە باعىنۋىمىز كەرەك. بىراق قازىر جاعداي تۇراقتالدى عوي. ناعىز جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلاتىن ۋاقىت. سانيتارلىق تالاپتار ساقتالىپ وتكىزىلسە, كىمگە زيان؟ شارۋالارعا دا, ءبىز سياقتى از عانا زەينەتاقىسىن ۇنەمدەپ وتىرعان قاريالارعا دا ءتيىمدى ەمەس پە؟ ايتپەسە قازىر ساۋدا ورىندارىندا بارلىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى قىمبات. ەگەر جارمەڭكە جۇمىس ىستەي باستاسا, ونىمدەردى الدەقايدا تومەن باعاعا ساتىپ الاتىن ەدىك, – دەيدى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر ايتجامال مولداحانوۆا.
تۇرعىنداردىڭ بازىناسىن پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جونىندەگى ورىنباسارى اسايىن بايحانوۆقا جەتكىزدىك.
– ءيا, جارمەڭكەنىڭ قايتا وتكىزىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. بىراق وبلىستىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ قاۋلىسىنا باعىنامىز. نۇر-سۇلتان قالاسىندا ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان جارمەڭكەگە ساتىپ الۋشىلار ءبىر جەردەن كىرىپ, ءبىر جەردەن شىعادى. دەزينفەكتسيالىق توننەل ورناتىلىپ, وزگە دە سانيتارلىق ەرەجەلەر قاتاڭ قاداعالانۋدا. بىزدە ونداي مۇمكىندىك جوق. دەي تۇرعانمەن, كەلەر اپتادان باستاپ جارمەڭكەنى وتكىزۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. كوكونىس وسىرۋشىلەر ءونىمىن وتكىزە الماي جاتىر دەگەنگە كەلىسۋ قيىن. چەرنوياركالىق شارۋالار كارتوپ پەن ءسابىزدى رەسەيگە, ەلىمىزدىڭ وزگە دە وڭىرلەرىنە جونەلتۋدە. قويمالاردا دا ساقتاۋعا مۇمكىندىكتەرى بار, – دەيدى ا.بايحانوۆ.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مامانى تاتيانا ناگۋلانىڭ مالىمەتىنشە, پاۆلودار وبلىسىندا 2019 جىلى 616 جارمەڭكە وتكىزىلىپ, وندا 2 ملرد 233,1 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى ساۋدالانعان. تەك وبلىس ورتالىعىندا 50 جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلىپ, 1 ملرد 716 ملن تەڭگەنىڭ تاۋارى ساتىلعان. «نەگىزىنەن, وبلىستا وندىرىلەتىن كوكونىس, كارتوپ ونىمدەرى, داقىلدار, قارا مال, ۇساق مال ەتى, قۇس ەتى, بال, جۇمىرتقا, تاعى باسقا ونىمدەر ساۋدالانعان. بيىل, وكىنىشكە قاراي, كوكتەمنەن بەرى بۇل شارا توقتاتىلدى. ەندىگى جەردە بۇل ماسەلە اسا وزەكتى. جارمەڭكەدەن جۇرتشىلىق قىسقا قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك قورىن ساتىپ الادى. بۇل جاعداي وندىرۋشىلەرگە دە اسا ءتيىمدى», دەيدى باسقارما مامانى.
ءسوزدىڭ ءتۇيىنى, ءداستۇرلى سەنبىلىك اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسىن سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, پاۆلودار وبلىسىندا نەگە قايتا وتكىزبەسكە؟ وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا باسقارما وكىلدەرى حابارلاسىپ, قازىر اۋدان-قالالارمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى. شارۋاشىلىقتاردى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى وسى سەنبى, 3 قازان كۇنى العاشقى جارمەڭكە وتكىزىلۋى مۇمكىن.
شىنىمەن, جارمەڭكە قايتا جالعاسىن تاپسا, ۇزاق كۇتكەن جۇرتشىلىققا دا, وندىرۋشىلەرگە دە بىردەي ءتيىمدى بولارى ءسوزسىز. دەگەنمەن, باسقارما وكىلدەرى كەلۋشىلەرگە ساقتىقتى قاتاڭ ساقتاۋ, باقىلاۋ شارالارى تۋرالى بارىنشا ەسكەرتىلەتىنىن ايتۋدا. ارينە, كەلىسپەسكە امال جوق. باستىسى, كۇزدىڭ بەرەكەسى قالالىقتاردىڭ داستارقانىنا جەتۋى ءتيىس. يممۋنيتەتتىڭ كوكەسى دە وسى دارۋمەندى ونىمدەردە.
نۇربول جايىقباەۆ
پاۆلودار
