ايماقتار • 01 قازان، 2020

جۇرت جارمەڭكەنى كۇتۋدە

50 رەت كورسەتىلدى

ءدال وسى كوكونىستەر جينالعان كەزدە پاۆلودار قالاسىندا اپتا سايىن ءداستۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جارمەڭكەلەرى وتەتىن. وندا تۇرعىندار ونىمدەردى ارزان باعاعا ساتىپ السا، وندىرۋشىلەر دە بارىن ساتىپ، ناپاقا تاباتىن. بيىل ول جوق. نۇر-سۇلتان قالاسىندا جارمەڭكەلەر وتكىزىلىپ جاتقاندا، ەرتىستىڭ كەرەكۋ وڭىرىندە مول ءونىم نەگە ساۋداعا شىعارىلمايدى؟ تۇتىنۋشىلارعا تاماق، وندىرۋشىلەرگە تابىس كەرەك ەمەس پە؟ ەپيدەميالىق جاعداي جاقسى بولا تۇرا، رۇقسات بەرىلمەۋدىڭ سىرى نەدە؟

پاۆلودار ءوڭىرى ءوزىنىڭ كارتوپ-ءسابىز سەكىلدى كوكونىس ونىمدەرىمەن رەسپۋبليكاعا تانىمال. جىل سايىن 500 مىڭ توننادان استام مولشەردە كارتوپ جينالادى، بيىل­عى ءتۇسىم ودان دا ارتىق. ياعني 564 مىڭ توننادان ارتىق بولادى دەپ بولجانۋدا.

فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار كار­توپ، كوكونىس ونىمدەرىن مولى­نان جيناپ جاتقاندا، جىلدا­عىداي جارمەڭكەگە اپارىپ ساۋ­دالاۋعا مۇم­كىندىك بەرىلمەي كەلەدى. اۋەلدە 17 تامىزدان باس­تاپ كارانتيندىك شارالار باسەڭ­دەتىلگەن كەزدە شارۋالار «ەندى سورەلەرگە ءونىم اپارارمىز»، دەپ ۇمىتتەنىپ قالىپ ەدى. پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقسۋ قالاسىنداعى ەۆ­گەنەۆكا اۋىلىنىڭ كوكونىس­شىلەرى وسىعان دەيىن ءبىر تۇپتەن 2،5 كيلو قى­زاناق الىپ جاتقانىن، الايدا قالاعا اپارىپ ساتۋعا مۇم­كىندىك جوقتىعىن ايتىپ شاعىم­دانعان ەدى. ول كەزدە دە اۋىل شا­رۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى سانيتارلىق دارىگەردىڭ ءتيىستى قاۋلى-رۇقساتى جوقتىعىن كولدەنەڭ تارتقان. سوندا ءدان ەككەن اعايىننىڭ ناپاقاسىن كىم ويلايدى؟ ولار دا كۇزدە جارمەڭكەگە ءونىم اپارىپ ساۋدالاۋدى جوسپارلاپ قويعان ەدى عوي. مىنە، قازان ايى دا كەلىپ جەتتى. ءونىم قاتارى ۇلعايىپ كەلەدى، قىرىققابات تا جينالادى. ەل استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا، وزگە دە وبلىستاردا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ جارمەڭكەسى وت­كىزىلىپ جاتقانىنا 1 ايداي ۋاقىت بولسا دا، پاۆلودار ءوڭىرى نەدەن سەكەمدەنىپ وتىر؟ جاعداي بۇلاي جالعاسىپ، جينالعان ءونىم تۇرىپ قالسا، كوپ كەشىكپەي بۇزىلا باستايتىنى انىق. ءدال وسى ساتتە جارمەڭكە ۇيىم­داستىرىلسا، شارۋا­شىلىقتار وبلىس ورتالىعىنا ونىمدەرىن اكە­لىپ، ارزان باعاعا جىلدام وتكىزىپ جىبەرەر ەدى. جاقىندا وبلىستىق اكىم­دىكتە وتكەن جيىندا «اقتوعاي-اگرو» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى الەك­ساندر تەرەنتەۆ كوكونىستى سىرت­قا وتكىزە الماي، تىعىرىققا تىرە­لىپ وتىرعانىن جاسىرمادى. اي­ماق­تاعى ءىرى شارۋاشىلىقتار تى­عىرىقتان شىعار جول تابا الماي وتىرعاندا، ورتا جانە ۇساق  شارۋاشىلىقتاردىڭ مۇشكىل ءحالىن باعامداي بەرىڭىز.

جىل سايىن جارمەڭكەدەن قىس­قا جەتەرلىك قور ساتىپ الاتىن تۇتىنۋشى قاۋىم دا ارزان باعالى ونىمدەردى وندىرۋشىلەردەن تىكە­لەي ساتىپ الۋدى ءالى كۇتۋدە. قان­شا كۇتەرى دە بەيمالىم.

– ازاماتتاردىڭ دەنساۋلى­عى­نان اسقان بايلىق جوق، ەرەجەگە باعى­نۋىمىز كەرەك. بىراق قازىر جاع­داي تۇراقتالدى عوي. ناعىز جار­مەڭ­كە ۇيىمداستىرىلاتىن ۋاقىت. سا­نيتارلىق تالاپتار ساق­تالىپ وت­كىزىلسە، كىمگە زيان؟ شارۋالارعا دا، ءبىز سياقتى از عانا زەينەتاقىسىن ۇنەمدەپ وتىرعان قاريالارعا دا ءتيىمدى ەمەس پە؟ ايتپەسە قازىر ساۋدا ورىندارىندا بارلىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى قىمبات. ەگەر جارمەڭكە جۇمىس ىستەي باستاسا، ونىمدەردى الدە­قايدا تومەن باعاعا ساتىپ الاتىن ەدىك، – دەيدى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىنى، زەينەتكەر ايتجامال مولداحانوۆا.

تۇرعىنداردىڭ بازىناسىن پاۆ­لو­دار وبلىسى اكىمىنىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى جونىندەگى ورىنباسارى اسايىن بايحانوۆقا جەتكىزدىك.

– ءيا، جارمەڭكەنىڭ قايتا وتكىزىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. بىراق وبلىستىڭ باس مەملەكەتتىك ساني­تارلىق دارىگەرىنىڭ قاۋلىسىنا باعىنامىز. نۇر-سۇلتان قالا­سىن­دا ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان جارمەڭكەگە ساتىپ الۋشىلار ءبىر جەردەن كىرىپ، ءبىر جەردەن شى­عا­دى. دەزينفەكتسيالىق توننەل ورناتىلىپ، وزگە دە سانيتارلىق ەرە­جەلەر قاتاڭ قاداعالانۋدا. بىزدە ونداي مۇمكىندىك جوق. دەي تۇرعانمەن، كەلەر اپتادان باستاپ جارمەڭكەنى وتكىزۋ ماسە­لەسى قاراستىرىلۋدا. كوكونىس وسىرۋشىلەر ءونىمىن وتكىزە الماي جاتىر دەگەنگە كەلىسۋ قيىن. چەرنوياركالىق شارۋالار كارتوپ پەن ءسابىزدى رەسەيگە، ەلى­مىز­­دىڭ وزگە دە وڭىرلەرىنە جو­نەلتۋدە. قويمالاردا دا ساقتاۋعا مۇمكىندىكتەرى بار، – دەيدى ا.باي­حانوۆ.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشى­لىعى باسقارماسىنىڭ مامانى تاتيانا ناگۋلانىڭ مالىمەتىنشە، پاۆلودار وبلىسىندا 2019 جى­لى 616 جارمەڭكە وتكىزىلىپ، وندا  2 ملرد 233،1 ملن تەڭگەنىڭ ءونىم­ى ساۋدالانعان. تەك وبلىس ورتالىعىندا 50 جارمەڭكە ۇيىم­داستىرىلىپ، 1 ملرد 716 ملن تەڭگەنىڭ تاۋارى ساتىلعان. «نەگىزىنەن، وبلىستا وندىرىلەتىن كوكونىس، كارتوپ ونىمدەرى، دا­قىلدار، قارا مال، ۇساق مال ەتى، قۇس ەتى، بال، جۇمىرتقا، تاعى باس­قا ونىم­دەر ساۋدالانعان. بيىل، وكى­نىشكە قاراي، كوكتەمنەن بەرى بۇل شارا توق­تاتىلدى. ەندىگى جەر­دە بۇل ماسەلە اسا وزەكتى. جار­­مەڭكەدەن جۇرتشىلىق قىسقا قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك قورىن ساتىپ الادى. بۇل جاعداي وندىرۋشىلەرگە دە اسا ءتيىمدى»، دەيدى باسقارما مامانى.

ءسوزدىڭ ءتۇيىنى، ءداستۇرلى سەن­بى­لىك اۋىل شارۋاشىلىعى جار­مەڭكەسىن سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ، پاۆلودار وبلىسىندا نەگە قاي­تا وتكىزبەسكە؟ وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا باسقارما وكىلدەرى حابار­لاسىپ، قازىر اۋدان-قالالارمەن كەلىس­­سوز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابار­لادى. شارۋاشىلىقتاردى ۇيىم­داس­تىرۋ ارقىلى وسى سەنبى، 3 قازان كۇنى العاشقى جارمەڭكە وتكىزىلۋى مۇمكىن.

شىنىمەن، جارمەڭكە قايتا جال­­عاسىن تاپسا، ۇزاق كۇتكەن جۇرت­شى­لىققا دا، وندىرۋشىلەرگە دە بىردەي ءتيىمدى بولارى ءسوزسىز. دەگەنمەن، باس­قارما وكىلدەرى كەلۋ­شىلەرگە ساقتىقتى قا­تاڭ ساقتاۋ، باقىلاۋ شارالارى تۋرالى بارىنشا ەسكەرتىلەتىنىن ايتۋدا. ارينە، كەلىسپەسكە امال جوق. باستىسى، كۇزدىڭ بەرەكەسى قالالىق­تار­دىڭ داستارقانىنا جەتۋى ءتيىس. يم­مۋني­تەتتىڭ كوكەسى دە وسى دارۋمەندى ونىم­دەردە.

 

نۇربول جايىقباەۆ

 

پاۆلودار

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اتىراۋدا 9 بالانى يت تالادى

ايماقتار • 24 قازان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار