قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مۇراجايىندا ءتىل جاناشىرلارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. بۇل جولى «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىمەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تۋعان تىلگە ايانباي قىزمەت ەتىپ جۇرگەن 27 ادام ماراپاتتالدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مۇراجايىندا ءتىل جاناشىرلارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. بۇل جولى «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىمەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تۋعان تىلگە ايانباي قىزمەت ەتىپ جۇرگەن 27 ادام ماراپاتتالدى.
«ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسى 2007 جىلى بەرىلە باستاعان بولاتىن. سودان بەرى ۇمىتكەرلەر ءار ەكى جىلدا ىرىكتەلىپ, بيىل بۇل بەلگى ءتورتىنشى رەت ءوز يەلەرىن تاۋىپ وتىر. توسبەلگىنىڭ العاش رەت قازاق ءتىلىن زەرتتەپ ءجۇرگەن شەتەلدىك عالىمدارعا بەرىلگەنى ەستە. تۇركيالىق پروفەسسور ءابدىۋاقاپ قارا, ەۋروپا قىپشاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى يۋن سي نە, ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ابدىقايىم كەسيجي, ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ۋيليام فيەرمان سىندى عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرى ەسكەرىلگەن بولاتىن. كەيىنگى شارالاردا ەلىمىزدەگى تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى, مەتسەناتتار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى «ءتىل جاناشىرى» اتانعانى ءمالىم.
وسى جولى بۇل بەلگىگە وبلىس اكىمدىكتەرى, قوعامدىق ۇيىمدار مەن مەكەمەلەر 100-دەن اسا ۇمىتكەردىڭ ءتىزىمىن ۇسىنىپتى. ياعني, بۇل جولعى ماراپات يەلەرى نەگىزىنەن تۋعان تىلگە قىزمەتىن ەل ىشىندە جاساپ جۇرگەن جاندار. ولاردى ىرىكتەپ الۋ ءۇشىن «ءتىل جاناشىرى» قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ باسشىلىق جاساعان كوميسسيا جۇمىس ىستەگەن. ونىڭ قۇرامىندا پروفەسسور مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نامازالى وماشەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان ومار ۇلى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەرىك نەگيموۆ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مۇحامبەديا احمەتوۆ سىندى قوعامعا بەلگىلى تۇلعالار بار. سونداي-اق, «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىلەرىنىڭ ءوز يەلەرىن تابۋىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, «نازارباەۆ ورتالىعى», تۇڭعىش پرەزيدەنت مۇراجايى جانە «التىن قىران» قايىرىمدىلىق قورى سىندى مەكەمەلەر قولداۋ بىلدىرگەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
كەشەگى شارادا پرەزيدەنت ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, ىرىكتەۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى باۋىرجان ومار ۇلى «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىنە ۇسىنىلعان ءاربىر ۇمىتكەردىڭ قازاق ءتىلىنىڭ وركەندەۋى ءۇشىن ەڭبەك سىڭىرگەن جانە ءبىر-ەكى جىل كولەمىندە ەمەس, كوپ جىلداردان بەرى شارۋا اتقارىپ كەلە جاتقان جاندار ەكەنىن باسا ايتتى. «وبلىستارداعى تىلگە قاتىستى قۇرىلىمدار مەن قوعامدىق ۇيىمدار ۇمىتكەرلەردى نەگىزىنەن اتقارعان ەڭبەگىنە قاراي ۇسىندى. ولاردىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن جاساعان ەڭبەكتەرى كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ الدىنا بەينەماتەريال كۇيىندە, ءماتىن كۇيىندە جەتكىزىلدى. سونىڭ ءىشىنەن لايىقتىلاردى ىرىكتەپ الۋ ماقساتىندا ۇمىتكەردىڭ, ەڭ الدىمەن, تاباندىلىعى, تىلگە كەدەرگى كەلتىرگەن فاكتورلارعا قارسى كۇرەسى, سول باعىتتا اتقارعان ەڭبەكتەرى نازارعا الىندى. ودان باسقا, سولتۇستىك ايماقتاردا ءتىل ماسەلەسى سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا كۇردەلىرەك بولعانى ءۇشىن سول ايماقتاردىڭ ۇمىتكەرلەرىنە كوبىرەك نازار اۋدارىلدى. بۇل جەردە اتاپ وتەر نارسە, «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسى قوعامدىق بىرلەستىك تاعايىنداعان ماراپات.
بۇگىنگى تاڭدا قوعامدىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەر رۋحانياتقا كوپ قارجى سالا بەرمەيدى. قايتارىمى جوق دەپ ەسەپتەيدى. شىنىندا دا رۋحانياتقا, اسىرەسە, تىلگە بولىنەتىن قارجىلاردىڭ كوزگە كورىنبەيتىنى راس. وسى تۇرعىدان العاندا قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ «ءتىل جاناشىرى» بەلگىسىن جوعارى دارەجەگە كوتەرىپ, قوعامنىڭ نازارىن اۋدارتا الۋى جانە ونى بيلىكتىڭ دە قۇپتاۋى ناتيجەلى ءىس دەپ ەسەپتەيمىن», – دەدى ول. ال, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ىرىكتەۋ كوميسسياسىنىڭ تاعى ءبىر مۇشەسى سەرىك نەگيموۆ ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاق ءتىلى جاپپاي قولدانىس تىلىنە اينالىپ, شىن مانىندەگى مەملەكەتتىك دارەجەسىنە كوتەرىلگەندە, ءبىز ەلىمىزدى قازاق مەملەكەتى دەپ اتايتىن بولامىز», – دەگەن پىكىرىن العا تارتا سويلەدى. «ءبىز «قازاق مەملەكەتى» دەگەن ۇعىمعا جاقىنداپ كەلەمىز. «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىنىڭ بەرىلۋى دە سونىڭ ءبىر ايعاعىنداي. بۇل بەلگى ءار ايماقتا, ءار شاھاردا قازاق تىلىنە جان اياماي قىزمەت ەتكەن, قازاق مەكتەبىنە وقۋشىلار تارتقان, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ جابىلۋ قاۋپى تۋىنداعاندا, سونى بولدىرماس ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ادامدارعا, بىلايشا ايتقاندا ەل ىشىندەگى قايراتكەرلەرگە بەرىلىپ وتىر. سونداي-اق, بەلگىنى العانداردىڭ ىشىندە جوعارى وقۋ ورىندارىندا شاكىرتتەر تاربيەلەپ جاتقان ۇستازدار دا بار. ۇستازدىق قىزمەتتىڭ حيكمەتى دە ەسكەرىلدى. قاراپ وتىرساق, بۇل بەلگىگە ءىرى-ءىرى ىستەر تىندىرعان, وبلىستىڭ ونوماستيكاسىن دۇرىستاۋعا, بايىرعى جەر-سۋ اتاۋلارىن قايتارىپ بەرۋگە ەڭبەك سىڭىرگەن ادامدار دا لايىق دەپ تابىلدى. سول ءۇشىن بۇل ادىلەتتى تۇردە شەشىلگەن ءىس دەپ ەسەپتەيمىن. بەلگىنىڭ وسىنداي ۇيالماي كورسەتۋگە تۇرارلىق ادامدارعا بەرىلۋىن قۇپتايمىن», – دەدى پروفەسسور. «ءتىل» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, شارانى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى نۇرگۇل قاراعويشينا بيىلعى شارانىڭ ءمانى ءتىپتى ەرەكشە ەكەنىن, ويتكەنى, «نازارباەۆ ورتالىعى», تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ مۇراجايى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى سىندى وردالى مەكەمەلەر قولداۋ كورسەتكەنىن ايتتى.
ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تۋعان تىلگە قىزمەت كورسەتىپ جاتقان ادامدار كوپ بولعانىمەن, ولاردىڭ ەڭبەگى ەلەنە بەرمەۋى مۇمكىن. كوپشىلىك ولاردى بىلمەۋى ىقتيمال. سوندىقتان «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىن تاعايىنداۋداعى باستى ماقسات – ۇلكەن ەڭبەگىمەن قوعامدى وزگەرتۋگە تالپىنىس جاساپ جۇرگەن سول ادامداردى ەل ورداسىنا شاقىرىپ, ماراپاتتاۋ, سولاردى كوپشىلىككە ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋ ەكەنى تۇسىنىكتى. وسى ادامداردان ۇلگى العان جاستار تىلگە ودان ءارى قىزمەت جاساۋعا تالپىنادى دەپ سەنگىمىز كەلەدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت مۇراجايىنىڭ كۇمبەزدى زالىندا وتكەن سالتاناتتى راسىمدە 27 ادامنىڭ ومىراۋىنا «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسى تاعىلدى. بۇل جولى نەگىزىنەن مۇعالىمدەر, جوو-لاردىڭ وقىتۋشىلارى, اقىن-جازۋشىلار, كاسىپكەرلەر ءتىل جاناشىرلارى اتاندى. ماراپاتتاۋ راسىمىندە ءسوز العان پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باستىعى, «ءتىل جاناشىرى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ بۇل بەلگىنىڭ ەڭ الدىمەن يەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن اتاپ ءوتىپ, كەز كەلگەن تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ باعالاۋسىز قالمايتىنىن جەتكىزدى. ماراپاتتاۋ كەزىندە قۇرمەت بەلگىسىنە يە بولعان ادامداردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى وركەندەتۋگە سىڭىرگەن ەڭبەگى تۋرالى تولىق مالىمەت بەرىلىپ, ارنايى دايىندالعان بەينەروليكتەر كورسەتىلدى. شارا سوڭىندا «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىنە يە بولعانداردىڭ ءبىرى, اقىن نادەجدا لۋشنيكوۆا:
نۇرىن شاشار كۇن جەتتى.
سول نۇردان قانات تاعىنعان,
تۇعىرىنا ءتىل كەتتى.
جاھاندانۋ – ۇلى كوش.
ىنتىماق قىلىپ تۇر بەتتى.
زور ماحاببات بولماسا,
ولەڭ شىقپاس كەۋدەڭنەن.
ونەر قونسا دەي بەرگىن-
قۇدىق قازدىم تەبەنمەن.
جۇگىرىپ وتەر جايداق سۋ,
ءسوز ايدالار تەپەڭمەن.
ەش لاۋازىم تەڭ كەلمەس
اقىن دەيتىن بەدەلمەن.
جىر سىيلاعان ەل-جۇرتىم,
ورتام تولسىن سەندەرمەن! – دەپ وزىنە كورسەتىلگەن قۇرمەتكە جىرىمەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
---------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
