پىكىر • 25 قىركۇيەك، 2020

«ادىلەتتى مەملەكەتتىڭ» تۇپقازىعى – سوت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ

11 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ساياسي-ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك دامۋىمىزدىڭ تۇپقازىعى ىسپەتتەس سوت سالاسىنا دا ۇلكەن ءمان بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسى پارمەن بەرىپ وتىرعان شارالاردىڭ بارلىعى دا بارشامىز ءۇشىن كوكەيكەستى. دەگەنمەن ەلدىككە قىزمەت ەتىپ وتىرعان ءاربىر ازامات ءوز سالاسىنىڭ كەم-كەتىگى مەن ماسەلەلى تۇستارىن جاقسى بىلەدى. سونىڭ ىشىندە زاڭگەرلەردىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعان جايت، ياعني ادىلەتتى مەملەكەت نەمەسە ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋداعى «ادىلەتتى مەملەكەت» قۇرۋ تۇجىرىمداماسى.

ەلدىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەتىن مەم­لەكەتتىڭ جاڭا ستان­دارت­تارىن ازىرلەۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقارۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدا قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەلەرىنە نەگىزگى ءرول جۇك­تە­لەدى. بۇل سالاعا رەفورما اسا قاجەتتىگىن  كورسەتتى.

مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان حالقى­نا جولداۋىندا قازىرگى كۇردەلى جاع­دايدا الدى­مىزدا تۇرعان باستى مىندەت – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراق­تىلىقتى، جۇمىس ورىندارىن جانە حالىقتىڭ تابىسىن ساقتاپ قالۋ جانە ازامات­تاردىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ، ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ، زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ال جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ارقايسىسىمىزدىڭ مىن­دەتىمىز ەكەندىگىن، «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» – بۇل، شىن مانىسىندە، «ادى­لەتتى مەملەكەت» قۇرۋ تۇجى­رىم­داماسى» ەكەنىن جانە سوتتارعا ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭ­داپ، كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز، ەڭ باستىسى – دۇرىس جانە ءادىل شەشىم شىعارۋدى تاپسىردى. وسىعان بايلانىس­تى، قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جانىنان قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى وكىلەتتى كوميسسيا قۇرىلىپ جاتقاندىعىن اتادى.

ونىڭ ىشىندە 10 جىلداي بۇ­رىن «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ، ازىرگە ونىڭ نا­تيجەسىنە كوڭىل تولماي­تىندىعىن ايتىپ، وسى جاعدايدى تۇزەتۋ كەرەكتىگىن، ءارى قاراي ناتيجەلى جو­س­پار جاساپ، ونى مىندەتتى تۇر­دە ىسكە اسىرۋدى تاپسىردى.

اتالعان رەفورما مەدياتسياعا قاتىس­تى، ول تەك سوت سالاسىنا قاتىستى تالاپ دەپ ءتۇسىنۋ دۇ­رىس ەمەس ەكەنىن ءبىزدىڭ جەر­گىلىكتى باسقارۋ ورگانى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءجىتى نازارعا السا، بۇل ءىستىڭ وڭ شەشىم تاباتىنىنا سەنىمدىمىز.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قاتىستى قىلمىس جاساعان­دار­عا شارتتى تۇردە مەرزى­مىنەن بۇ­رىن بوساتۋ شاراسى قول­دا­نىل­مايتىنىن، جەمقور­لىقپەن ۇستال­عانداردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە كۆازيمەملەكەت­تىك سەكتوردا جۇمىس ىستەۋىنە ءومىر بويىنا تىيىم سالاتىن قاعيدا قاتاڭ ساقتالۋى كەرەكتىگىن، سىبايلاس جەمقورلىق دەرەكتەرى تۋرالى حابارلاعان ادامداردى زاڭ جۇزىندە قورعايتىن جۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەندىگىنە كوڭىل بۇرۋ قاجەتتىلىگىن ايتتى.

جولداۋدا قويىلعان مىندەت­تەردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، سوت جۇيەسى جەكە­مەن­شىكتى قورعاۋعا، قۇقىق ۇستەمدىگى مەن بارشانىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارىن ودان ءارى جالعاستىرىپ، جەكە جانە زاڭ­دى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى مۇمكىندىكتەرىن اشا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىر.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ بەدەرىندە قازاقستان سۋديالار وداعىنىڭ جەتى سەزى ءوتتى. سونىڭ ىشىندە  سۋديالار وداعىنىڭ كەزەكتەن تىس VII سەزىن 2016 جىل­دىڭ ايتۋلى شارالارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنىڭ باعدارشامى بولعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 29-قادامىندا سۋديالار سەزىن وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە دەر كەزىندە كوتەرىلگەن ما­ڭىزدى شارا بولىپ، سوت جۇيە­سىنىڭ تاريحىنا جازىلدى. وندا سوت جۇيەسىنىڭ بولاشاقتاعى دامۋ باسىمدىقتارى ايقىندالدى.

2016 جىلى 20 قاراشادا وت­كەن، رەس­پۋبليكا سۋديالارىنىڭ ءVىى سەزىنە كوز جۇگىرتسەك، ەلبا­سى­مىز نۇرسۇل­تان نازار­باەۆ­تىڭ قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنداعى قۇقىقتىق ساياساتتى جەتىلدىرۋ، سوت جۇ­يەسىن ودان ءارى دامىتۋ باعىتىنداعى سوت جۇيەسىنە قويعان تالاپتارى دا، ايت­­قان تىلەكتەرى دە از ەمەس بولاتىن. VII سەزدە  سۋديالاردىڭ جاڭا ادەپ كودەكسى قابىلداندى. قابىلدانعان سۋديا­لىق ادەپ كودەكسىنىڭ تالاپتارىنا ساي، ازاماتتار سۋديالاردىڭ ارەكەتىنە قاتىستى ارنايى قۇرىلعان جوعا­رى سوت كەڭەسىنىڭ جانىنداعى سوت جيۋريىنە شاعىم­دانا الادى. سەزد جۇمىسىنىڭ بارىس­ىندا وتاندىق سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەل­سىزدىك العان جىلدار ىشىن­دە جەتكەن جەتىستىكتەرى جانە شەشىلۋگە ءتيىستى مىن­دەتتەرى مەن ماقساتتارى تۋرالى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر تالقىلانىپ، بۇكىل سۋديالار قاۋىمى الدىندا ۇلت جوس­پارىنىڭ زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ­مەن بايلانىستى سالاسىنىڭ ءوز ۋا­قى­تىندا ءارى ءتيىستى دەڭگەيدە ىسكە اسى­رىلعانىن اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار VII سەزدە قابىلدانعان جاڭا ادەپ كودەكسى سۋديالاردىڭ مى­نەز-ق ۇلىق جورالعىلارىنىڭ بان­گولور قاعيداتتارى مەن ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە نەگىزدەلىپ جاسالىپ، قاعيداتتارى قازىر­گى زامانعى عىلىمي اينا­لىمداعى ەڭ­بەك­تەردە دالەلىن تاپقان جانە ىستە سى­نال­عان سۋديا­لاردىڭ ادەپ نورمالارى مەن ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باسىم­دىلىقتارىنا قاراي جاڭارتىلدى. وندا سۋديانىڭ جالپى ەتيكالىق ۇستانىمدارى مەن كاسىبي قىز­مەتىن اتقارۋ كەزىندەگى، وتباسى مەن تۇرمىستاعى ادەپ ۇستانىم­دارى بولەك-بولەك ءۇش تاراۋدا ناقتىلانعان.

قازىرگى تاڭدا، سوت زالدارى بەينەبايلانىس قۇرىلعىلارىمەن 100 پايىزعا جابدىقتالدى. بەينە­بايلانىس جۇيەسى سوت تورە­لىگىن قاشىقتان جۇرگىزۋگە مۇم­كىن­دىك بەرەدى. ماسەلەن، قازىرگى تاڭدا ەلى­مىزدەگى سوتتار باسقا وڭىردەگى ادام­نان قاشىق­تان كۋا رەتىندە جاۋاپ الۋ مۇمكىن­دىگىن ۇتىمدى پايدالانۋ­دا. بۇعان قوسا، بەينەبايلانىس جۇيەسى باس بوس­­تان­دىعىنان ايىرۋ ورىندارىن­دا جانە تەرگەۋ اباقتىسىندا وتىرعان سوت­تالعان نەمەسە تەرگەۋدە جۇرگەن ادام­­داردى تاسى­مالداماي-اق جاۋاپ الۋ ءۇشىن قول­دانىلادى. سونىمەن قاتار سوت ادىلدىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ  جۇرتشىلىق­قا اشىق­تىعىن، جاريالىلىعىن جانە قولجەتىم­دىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا رەسپۋب­ليكاداعى بارلىق سوتتار­دىڭ قىز­مەتى تۋرالى ءۇش تىلدە (قازاق، ورىس، اعىل­شىن) اقپارات ۇسىناتىن جوعارعى سوتتىڭ www.sud.gov.kz رەسمي ۆەب-سايتى ازا­ماتتاردىڭ سوت قىزمەتىن ەلەكترون­دى سەرۆيس ارقىلى الۋىنا وڭتايلى مۇم­كىن­دىك تۋعىزدى. بۇقارالىق اقپا­رات قۇ­رال­دارىمەن وسى باعىتتا دا جۇيە­لى تۇردە قارىم-قاتىناس ورناپ، قوعام­عا قىزىعۋشىلىق تۋدىرعان قاندايدا ءبىر ىستەر بو­يىنشا اقپاراتتار لەزدە ۇسىنى­لۋ­دا. بارلىق سوتتاردىڭ  سايتىندا «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ىسكە قوسىلدى. سوت­قا كەلۋ­شىلەردىڭ سەرگەلدەڭگە تۇسپەۋى ماق­­ساتىندا، وسى سەرۆيستىڭ ارقاسىندا ەلەك­ت­روندى تسيفرلى قولتاڭباعا يە ازا­مات­تار قازىرگى تاڭدا ۇيىنەن نەمەسە كەڭ­سە­دەن شىقپاي-اق سوتقا تالاپ قويۋ ارىز، شاعىم، ءوتىنىش، پىكىر نەمەسە قارسى تالاپ قويۋ ارىزدى ەلەكتروندى تۇردە بەرىپ، مەملەكەتتىك باج سالىعىن ونلاين رەجىمدە تولەۋدە. سون­داي-اق «تسيفر­لى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدار­لاما­سىنىڭ مازمۇنىمەن تولىق ۇيلەسىم تا­ۋىپ وتىر. سوت جۇيەسىندە زاماناۋي تەحني­كا­لار­دى ەنگىزۋ جانە قولدانۋ سوت ءىسىن جۇر­گىزۋدى جەڭىلدەتەدى، بيۋروكراتيالىق كەدەر­گىلەردى جويادى، سىبايلاس جەمقور­لىق تاۋەكەلدەرىن تومەن­دەتەدى، ازامات­تار­دىڭ ۋاقىتى مەن قاراجاتىن ۇنەم­دەيدى، ەل تۇرعىندارى ءۇشىن سوت جۇيەسىنىڭ  بارىنشا ايقىن­دىعى مەن قولجەتىمدىلىگىنە مۇمكىندىك بەرەتىندىگى ايتىلدى.

وسى ۋاقىتتا، رەسپۋبليكانىڭ سوت جۇيەسىنىڭ قايتا رەفورمالانۋى قوعام­دا وڭ باعا الىپ، جۇرتشىلىقتىڭ سەنىم­دىلىگىن ارتتىرىپ، سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلىن ودان ءارى جوعارىلاتقانى، سوت جۇيەسى الدىندا قويعان تالاپ­تارىنىڭ تياناقتى ورىندالىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى.

سونىمەن  جوعارىدا اتالعان سەزدە سۋديالار قاۋىمداس­تىعى­نىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەر دە تولىعى­مەن ورىندالدى دەپ ايتۋعا بولادى. سوت تورە­لىگىنىڭ اشىق­تىعى مەن قولجەتىم­دىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتى مۇم­كىن­دىكتەردىڭ ءبارى جاسالدى. سۋديا كادر­لارىنىڭ كاسىبي جانە ادام­گەر­شىلىك دەڭگەيىن كوتەرۋدىڭ اۋقىمدى شارالارى جاسالىپ، سوت پروتسەستەرىنىڭ تولىق اۋديو­بەينەتاسپاعا جازىلۋىنىڭ جۇزە­گە اسۋى مەن سۋديا قادر­لارى­نا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەي­تىلىپ، سوت ساتىلارىنىڭ وڭتاي­لان­دىرىلعانى ايعاق.

 

نۇرجان قاراباەۆ،

الماتى قالاسى الاتاۋ اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار