جيىندا كليەنتتەر مەن ساتىپ الۋشىلار اراسىنداعى ەسەپ ايىرىسۋعا قاتىسپايتىن, بىراق سالىق اگەنتتەرى رەتىندە ارەكەت ەتۋگە مىندەتتى ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورلارىنىڭ جۇمىسى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا تالقىلاندى. بۇل ماسەلەنى «اتامەكەن» ۇكپ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر جاركەنوۆ جانە وتاندىق Aparu تاكسي جانە جۇك تاسىمالداۋ پلاتفورماسىنىڭ وكىلدەرى كوتەردى.
بۇگىندە نارىقتا ينتەرنەت-پلاتفورمالار جۇمىسىنىڭ ەكى نەگىزگى مودەلى جۇمىس ىستەيدى: ترانزاكتسيالىق جانە P2P. ترانزاكتسيالىق مودەلدە تولەمدەر پلاتفورما ارقىلى وتەدى. وپەراتور اقشا اعىندارىن كورەدى جانە سالىق اگەنتىنىڭ فۋنكتسيالارىن ورىندايدى. مۇنداي سحەما بويىنشا ءىرى قىزمەتتەر جۇمىس ىستەيدى.
بيزنەستەگى بيۋروكراتيا ازايدى ما؟ قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى جاۋاپ بەردى
P2P مودەلىندە ەسەپتەۋلەر پلاتفورمانىڭ قاتىسۋىنسىز تاپسىرىس بەرۋشى مەن ورىنداۋشى اراسىندا تىكەلەي جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل جاعدايدا وپەراتور تولەم كوزى بولمايدى جانە سالىق اگەنتىنىڭ فۋنكتسيالارىن ورىندامايدى.
بۇرىنعى سالىق كودەكسىندە مۇنداي پلاتفورمالارعا قاتىستى جەڭىلدىك قاراستىرىلعان ەدى. الايدا جاڭا قۇجاتتا ول جويىلىپ, تالاپ بارلىعىنا مىندەتتى بولدى. بيزنەس ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان جۇرگىزۋشىلەر ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر ارقىلى الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءوز بەتىنشە تولەي الاتىنىن اتاپ ءوتىپ, بۇرىنعى نورمانى قايتارۋدى ۇسىندى. بۇل رەتتە بيزنەستى باعالاۋ بويىنشا ترانزاكتسيالىق مودەلگە كوشۋ قوسىمشا الەۋمەتتىك تولەمدەر (جىلىنا شامامەن 4%) جانە بانك كوميسسيالارى ەسەبىنەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قىمباتتاۋىنا اكەپ سوعادى.
قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ كونتۋرىنا بارلىق قاتىسۋشىلاردى بانكتەردى, اگرەگاتورلار مەن ماركەتپلەيستەردى تولىق تسيفرلاندىرۋ جانە قامتۋ جۇيەسىن دايەكتى تۇردە قۇرىپ جاتىر. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ادامدارعا سالىقتى ءوز بەتىنشە تولەۋدىڭ بۇرىنعى تاجىريبەسىنە ورالۋ اقشا اعىندارى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ ءتۇسۋىنىڭ اشىقتىعىن تومەندەتۋى مۇمكىن.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 33 وپەراتوردىڭ مكك جۇيەلەرىمەن پيلوتتىق ينتەگراتسيانىڭ ءۇش جىلى ىشىندە 27-ءسى سالىق اگەنتتەرى رەجيمىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى باقتيار جازىقپاەۆ پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ, 400 مىڭنان استام بىرەگەي تولەم جۇرگىزىلگەنىن, ونىڭ ىشىندە تەك زەينەتاقى جارناسى 3,7 ملرد تەڭگە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قولدانىستاعى تاسىلدەن باس تارتۋ بۇل تۇسىمدەردىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.
تاراپتاردىڭ ۇستانىمدارىن تىڭداپ, ۆيتسە-پرەمەر مەملەكەتتىك ورگاندارعا «اتامەكەن» ۇكپ جانە بيزنەسپەن بىرلەسىپ, سالىق كودەكسىنىڭ بازالىق لوگيكاسىن وزگەرتپەستەن قوسىمشا قولداۋ شارالارىن پىسىقتاۋدى جانە ماسەلەنى جوبالىق كەڭسەنىڭ قاراۋىنا قايتا شىعارۋدى تاپسىردى.
جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنە قاتىستى ماسەلەلەر دە قارالدى.
ءبىرىنشىسى, جەكە تابىس سالىعىن (جتس) ازايتۋ ءۇشىن ارتىق ءونىمدى ء(سۇت, ەت جانە ت.ب.) ساتۋ كەزىندە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتىڭ (جقش) مارتەبەسىن راستاۋ ءتارتىبى. سالىق كودەكسىندەگى نورمانىڭ ساقتالۋىنا قاراماستان, ساتۋ كولەمى جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىنەن اسىپ كەتكەن كەزدە «سۇر» سحەمالاردا تەرىس پايدالانۋ جانە پايدالانۋ تاۋەكەلدەرىنە بايلانىستى ءتيىستى انىقتاما مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تىزىلىمىنەن الىنىپ تاستالدى.
ەكىنشى, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى ءۇشىن 6% جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن 3% دەڭگەيىندە كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ ستاۆكالارىنا قاتىستى. شىن مانىندە, مۇنداي جۇكتەمە بۇرىنعى سالىق كودەكسىندە, سالىقتىق تومەندەتۋلەر ەسەبىنەن قولدانىلعان (بازالىق مولشەرلەمەلەر سايكەسىنشە 20% جانە 10% بولعان كەزدە). الايدا ستاۆكالاردىڭ ايىرماشىلىعى فەرمەرلەردىڭ رەسۋرستارىن ءونىمدى وڭدەۋ, ساقتاۋ جانە ساتۋ ءۇشىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كووپەراتيۆتەر قۇرۋدى تەجەۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا كووپەراتسيانى ىنتالاندىرۋ شارالارى قاراستىرىلعان, اتاپ ايتقاندا, 8 مىڭ اەك-كە دەيىن جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ. 2023-2025 جىلدارى 130,9 ملرد تەڭگە كولەمىندە 18,5 مىڭ شاعىن نەسيە بەرىلدى, بۇل 21,3 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسى ۋاقىت ىشىندە بارلىق وڭىردە 870 جاڭا اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى قۇرىلدى.
ماسەلەلەردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەڭ الدىمەن اۋىلداعى جۇمىسپەن قامتۋ بولىگىندە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارلىق قولدانىستاعى شارالارىن ەسكەرە وتىرىپ, اگرارلىق سەكتورداعى سالىق ساياساتىن جەكە قاراۋ جانە جوبالىق كەڭسەنىڭ كەلەسى وتىرىستارىنىڭ بىرىندە تالقىلاۋعا ورالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
