ەكولوگيا • 23 قىركۇيەك، 2020

تابيعاتتى قورعاي ءبىلۋ – وركەنيەتتىلىك بەلگىسى

32 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى ەلىمىزدىڭ الداعى قارقىندى دامۋ جولىن ايقىنداپ بەرۋىمەن دە قۇندى بولىپ وتىر. جولداۋدان تۋىندايتىن مىندەتتەر ءبىزدىڭ مەكەمەمىزدىڭ قىزمەتكەرلەرى اراسىندا دا قىزۋ تالقىلانىپ، جاڭا جاعدايدا جۇمىس اتقارۋعا دەگەن زور سەرپىلىس تۋىنداتۋدا.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

پرەزيدەنت جولداۋىندا ء«بىز ازاماتتارىمىزدىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋعا، ولار­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا، زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە، جەم­قورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەي­تۋگە مىندەتتىمىز» دەلىنگەن. سول ار­قى­لى ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ باستى تە­گەرشىكتەرى، مەملەكەتتىگىمىز بەن ەل­دىگىمىزدى ساقتاۋدىڭ اسىل مۇراتتارى اتاپ كورسەتىلىپ، مەملەكەتتىك باس­قارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى ۇسىنىلدى.

ياعني ەندىگى جەردە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى ادام رەسۋرس­تارى مەيلىنشە تولىققاندى تۇر­دە جۇ­مىلدىرىلۋىن قامتا­ما­سىز ەتۋ كەرەك. نەگىزگى ماقسات جۇ­مىس­­تىڭ بارىسى ەمەس، ناتيجە­سىنە باعدارلاناتىن بولادى. بۇل تۇر­عىدا مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن رەتكە كەلتىرىپ، قايتا قۇرۋ­دىڭ دا مەزگىلى ابدەن ءپىسىپ-جەتىل­گەن ەدى. مەملەكەت باس­شىسى دا: «پان­دە­ميا كەزىندە مەم­لەكەتتىك قىزمەت­شىلەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ قاشىق­تان جۇمىس ىستەۋ رەجىمىنە كوشۋى مەملەكەتتىك اپپاراتتى ىقشام­داۋ كەرەكتىگىن جانە بۇعان تولىق مۇمكىندىك بار ەكەنىن كورسەت­تى» دەپ، ىقشامداۋ جوسىعىن جەدەل­دەتۋدى تاپسىردى.

بۇل ماسەلە بىلتىرعى جول­داۋدا دا ايتىلعان-دى. ۋاقىت كە­­­شەۋىلدەۋدى كۇتپەيدى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازي-مەملەكەتتىك سەكتور قىز­مەت­كەرلەرىن مەرزىمىنەن بۇرىن بيىل 10 پايىزعا، كەلەسى جى­لى 15 پايىزعا قىسقارتۋ جۇزە­­گە اسىرىلماق. ال ۇنەمدەل­گەن قارا­جات ەسەبىنەن باسقا قىز­مەت­كەر­لەردىڭ ايلىق جالاقىسى كوبەيتى­لەتىن بولادى.

ايتا كەتەيىك، بۇل ورايدا ەڭبەك­اقىسى از مەملەكەتتىك قىز­مەتتىڭ قوعام ءۇشىن پايداسىنان زيانى كوپتىگى دە ەسكەرىلگەن. جولداۋدا وسىعان بايلانىستى «بۇل ماسەلەگە جەتە نازار اۋدارماۋ كەرى كەتۋگە، بىلىكتىلىك پەن باستاماشىلدىقتان ايىرىلۋعا، سونداي-اق، ەڭ سورا­قى­سى، جەمقورلىققا اكەلىپ سوقتى­را­تىنى» دا ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىن­دى­رىلىپتى. وسىعان بايلانىستى كەلەسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىل­دىعىنان باستاپ اتالعان سالادا بالدىق-فاكتورلىق جۇيە ەنگىزىلۋى كۇتىلىپ وتىر. بۇل جۇيە اركىمنىڭ ەڭبە­گىنە قاراي اقى تولەنىلۋىن قامتا­ماسىز ەتەدى. وندا وزىنە تاپسى­رىلعان جۇمىستى ءمىنسىز اتقارعان، تارتىپتىك جازاعا ىلىكپەگەن مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جىل سوڭىن­دا ءتيىستى تالاپقا سايكەس ەداۋىر كولەمدە ۇستەمەاقى الۋى دا قاراس­تىرىلعان.

شىنىندا دا، مەملەكەتتىك قىز­مەت ءمىنسىز بولۋعا، ادال اتقا­رى­لۋ­عا ءتيىس. اسىرەسە، مەملە­كەت­تىك قىز­مەتكەرلەردىڭ سىباي­لاس جەمقورلىقتىڭ قانداي كورىنى­سىنە بولسىن ىمىراسىزدىق تان­ىتۋى بارىنەن دە ماڭىزدى. وسى­عان بايلا­نىستى زاڭ تالاپتارى دا قا­تايتى­لىپ وتىر. قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەمقورلىققا بارۋى وبلىستىق اۋماقتىق قۇرى­­لىمدار باسشىلارىنىڭ، مينيس­تر­­لەردىڭ ءوز ەركىمەن قىزمەت­­تەرى­نەن بوساۋىنا ءماجبۇر ەتەدى. بۇل ماسەلە مەكەمە قىزمەتكەر­لەرى اراسىندا ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىلدى.

جولداۋداعى «ەكولوگيا جا­نە بيولوگيالىق اركەلكىلىكتى قورعاۋ» دەپ اتالاتىن باعىتتىڭ تىكەلەي ءبىزدىڭ سالاعا قاتىسى بار. وسىعان وراي ۇكىمەتكە بيولو­گيا­لىق اركەل­كىلىكتى ساقتاۋ جانە ءتيىم­دى پايدالانۋ جونىن­دەگى ۇزاق­مەرزىمدى جوسپاردى بەكىتۋ ۇسى­­نىلىپ وتىر. سوعان سايكەس ال­داعى بەس جىل ىشىندە ورمان ال­قا­بىنا – 2 ملرد، ەلدى مەكەندەرگە 15 ملن اعاش وتىرعىزىلاتىن بولادى.

سونداي-اق «جانۋارلاردى قور­­عاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىر­­لەن­بەك. جان-جانۋارلارعا كوزقا­­راس كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ وركە­نيەت­­تىلىگىنىڭ دە ولشەمى ەكەنى انىق. بۇل جايت ءبىزدى دە قۋانتىپ وتىر.

قىسقاسى، مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ بيىلعى جولداۋىندا اي­تىلعان ماسەلەلەر بارلى­عى­مىزدىڭ دا كوڭىلىمىزدەن شىقتى. الداعى ۋاقىتتا جولداۋدان تۋىن­­دايتىن مىندەتتەردىڭ مۇل­تىك­سىز ورىندا­لۋىنا ينسپەك­تسيا­نىڭ ەڭبەك ۇجى­مىنىڭ دا اۋىز­بىر­شىلىكپەن كۇش جۇ­مىلدىرىپ، ءوز ۇلەستەرىن قوساتى­نىنا ابدەن سەنىمدىمىن.

 

بايماحان قوشقارباەۆ،

جامبىل وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار