كاپسۋلانىڭ ىشىنە قىرقىنشى جىلدارداعى دۇنيەنىڭ جەتىستىگى سانالعان سان الۋان نارسەلەر سالىنعان: قاۋىرسىن قالامنان باستاپ ميكرو-فيلمگە دەيىن, ءداندى داقىلداردان باستاپ ءبوز بەن جىبەككە دەيىن.
سونىمەن قاتار ونىڭ ىشىندە زامانىنىڭ زاڭعارى سانالعان ءۇش تۇلعانىڭ بولاشاققا جازعان حاتى دا بار. ەكى ادامنىڭ حاتى ءبىزدى ويلاندىردى: ولار – البەرت ەينشتەين جانە توماس مانن ەدى. نەگە ويلاندىردى؟
ءوز ۋاقىتىنىڭ قوس ۇلى پەرزەنتى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دانىشپان ادامداردىڭ 1939 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بولاشاققا حات جازىپ وتىرۋى قايران قالدىردى. سول حاتتان اڭعارعانىمىزداي, ءوز زامانى مەن زامانداستارىن سونشا سۇيەتىن, سۇيە تۇرىپ ولاردىڭ قاتىگەزدىكتەرى مەن قاتەلىكتەرى ءۇشىن جانى اۋىرا جەك كورەتىن عالىم مەن جازۋشىعا – قوس دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ءولىاراسىندا تۇرىپ, ارى قارايعى تاعدىر-تالايى قالاي بولارى بەلگىسىز الەمنىڭ جارمەڭكەسىندە بەس مىڭ جىلدان كەيىنگى بولاشاقتىڭ ادامدارىنا حات جازۋ ءۇشىن قانداي جۇرەك, قانداي وپتيميزم كەرەك, قۇدايىم-اۋ؟!.
توماس مانن فاشيستىك گەرمانيادان 1938 جىلى كەتسە, ەينشتەين 1933 جىلى-اق ول جۇيەدەن ىرگەسىن اۋلاق سالعان. ال 1939 جىلدىڭ ءدال قىركۇيەگى, ناقتى ايتقاندا, قىركۇيەكتىڭ 1-ءى كۇنى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالدى دا كەتتى. گەرمانيا پولشاعا كىرىپ كەلدى, ۇلىبريتانيا, اۋستراليا مەن جاڭا زەلانديا, ءۇندىستان مەن وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى, فرانتسيا مەن كانادا گەرمانياعا سوعىس جاريالادى. ال مىنا جاقتا سوۆەت-فين سوعىسى باستالىپ جاتتى.
الەم اقىل-ەسىنەن اۋىسقان وسى ءبىر ەستاندى شاقتاردا دانىشپاندار بولاشاققا جازعان حاتىندا نە ايتۋى مۇمكىن؟ البەرت ەينشتەين اتوم بومباسى قاۋپىن ەرەكشە سەزىنگەن, سوعىستا ونىڭ قولدانىلماۋىن سۇراپ حات جازعان, ءتىپتى «ەگەر ءۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس بولىپ, وندا اتوم بومباسى قولدانىلار بولسا, تورتىنشىسىندە – قولىمىزعا تاس پەن تاياق الىپ سوعىساتىن بولامىز» دەگەن ادام رەتىندە بولاشاقتى قالاي ەلەستەتتى ەكەن؟
وقىپ كورەيىك: «...بولاشاقتىڭ ادامدارى, ءبىز ۇشۋدى ۇيرەندىك, دۇنيەنىڭ شارتاراپىنا حات پەن حاباردى ءبىر-اق ساتتە ەلەكتر تولقىندارىنىڭ كومەگىمەن جونەلتە الامىز. بىراق ءوندىرىس پەن تاۋار ءبولىنىسىنىڭ بەيبەرەكەتتىگى سونشا, ءاربىر ادام ەكونوميكالىق تسيكلداردىڭ سىرتىندا قالىپ, بارىنەن قۇر قالۋى ابدەن مۇمكىن ەكەنىن سەزىنەدى. ونىڭ ۇستىنە الەمنىڭ ءار قيىرىنداعى ادامدار ءبىر-بىرىمەن قىرعي-قاباق, ءبىرىن-ءبىرى ولتىرگىسى كەلەدى, سوندىقتان بولاشاق جايلى ويلانعان ءاربىر سانالى ادام ۇرەي مەن قورقىنىشتا ءومىر سۇرەدى. مۇنىڭ سەبەبى, كوپتىڭ وي-ورەسى مەن مىنەز-قۇلقى قوعام ءۇشىن پايدالى ءبىر دۇنيە وندىرە الاتىن جانداردىڭ ويى مەن ادامدىعىنان اناعۇرلىم تومەندە جاتىر. مەن, بولاشاق ۇرپاقتىڭ وسى ءبىر حاتتى ماقتانىش سەزىمى ءارى اقتالعان ۇمىتپەن وقيتىنىنا سەنەمىن», دەيدى ەينشتەين.
ال توماس مانن: ء«بىز بولاشاقتى «ىزگى الەم» رەتىندە ەلەستەتەتىن پروگرەسس دوكتريناسىنىڭ قاتە ەكەندىگىن سەزىنە باستادىق. سەندەرگە ارتار ءۇمىتىمىزدى اۋىرسىنا كورمەڭدەر. بىزگە ءبىزدىڭ دە ءوز اتالارىمىزعا ۇقساعانىمىز سەكىلدى, سەندەردىڭ بىزگە ۇقساس بولارلارىڭ انىق قوي. سەندەردىڭ دە زاماندارىڭدا ادام رۋحى ازاپ شەگەتىن بولار. سول رۋحتىڭ سالتاناتتا سايران سالماعانى دا دۇرىس شىعار, ايتپەسە جەر بەتىندە شىنايى ەر ادامعا – ازاماتقا اتقارار شارۋا قالماس ەدى...» دەيدى.
ەكى حاتتىڭ مازمۇنىنان, ايتقىسى كەلگەن استارلى ويىنان ۇعارىمىز – ەكەۋىنىڭ دە بولاشاقتان ۇيالۋى. ەكەۋى دە اقتالعىسى كەلەدى. زامانى مەن زامانداستارى ءۇشىن, ءتىپتى كەشىرىم سۇراعىسى كەلەتىندەي. وسى ۇيات قانا دۇنيەنى ۇستاپ تۇرعانداي. ۇيات ولگەن كۇنى, ءبارى دە ولەتىن سەكىلدى.
