قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىسىندا جالپى قۇنى 1,1 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 26 ينۆەستيتسيالىق جوبا بار. اتالعان جوبالار ەلىمىزدىڭ «2020-2025 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءوڭىردىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن. وسى جوبالار شەڭبەرىندە ايماقتا 6 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. باعدارلاما اياسىندا وتكەن جىلى 4,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 4 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 350 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان بولسا, بيىل جالپى قۇنى 84,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 ينۆەستيتسيالىق جوبا جوسپارلانىپ, 1 424 جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلۋدە. بۇل – ارينە, جاقسى. مۇنداي جوبالار ءوڭىردىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, ەكونوميكاسىن كوتەرۋدە وزىندىك ماڭىزعا يە.
الايدا سوڭعى جىلدارى وڭىردە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءتۇرلى ماسەلە ورىن الىپ, جوسپارلانعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى تومەندەگەن. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسپانديار سەيسەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باعدارلاما اياسىندا 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرىلعان 31 جوبانىڭ 20 جوباسى عانا جوسپارلانعان قۋاتتىلىعىن 50 پايىزدان عانا جوعارى يگەرگەن بولسا, قالعان 11 جوبا ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن توقتاپ تۇر ەكەن. ماسەلەن, جىلدىق قۋاتى 300 مىڭ توننا بولاتىن تالاس اۋدانىنداعى «جامبىل نەدر» جشس جوباسى 2015 جىلى ىسكە اسىرىلعانمەن, 2016-2019 جىلدار ارالىعىندا تولىق قۋاتتا جۇمىس ىستەمەگەن. ال جىل باسىنان بەرى, ءتىپتى توقتاپ تۇر. باسقارما باسشىسى اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان جوبانى ىسكە قوسۋ بويىنشا ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلمەي وتىرعانىن جەتكىزدى. سول سياقتى مويىنقۇم اۋدانىنداعى «ەرتاي» قورعاسىن-تسينك كونتسەنتراتىن ءوندىرۋ جوباسى دا 2018 جىلى ىسكە اسىرىلعانىمەن, وسى كۇنگە دەيىن اۋدان اكىمدىگى كاسىپورىننىڭ وندىرگەن ءونىم كولەمى تۋرالى اقپارات ۇسىنا الماي وتىر. سونىمەن قاتار جامبىل اۋدانىندا 2016 جىلى ىسكە اسىرىلعان «وڭتۇستىك حالال تاعامدارى» جشس دە قازىر جۇمىس ىستەمەيدى. توقتاپ تۇرعان كاسىپورىندار تاراز قالاسىندا دا بار. ال شۋ اۋدانىنداعى ميا تامىرىن وڭدەيتىن شاعىن زاۋىتتىڭ, مەركى اۋدانىنداعى قانت زاۋىتىنىڭ جۇمىسى شيكىزات تاپشىلىعىنا بايلانىستى كىدىرىپ تۇر. كەزىندە وسى جوبالاردىڭ ءبارى ىسكە اسقاندا وڭىردەگى اكىمدىكتەر تاراپىنان سۇيىنشىلەنگەن. كاسىپورىندارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جۇمىسپەن قامتىلاتىنى ايتىلعان. بىراق «جانباي جاتىپ سونگەن» زاۋىتتاردىڭ بۇگىنگى تاعدىرى اكىمدەردى ويلاندىرمايتىن سىڭايلى.
«ەگەر قالا, اۋدان اكىمدەرى باعدارلاما اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارعا تولىق تالداۋ جۇرگىزىپ, باقىلاۋعا العان جاعدايدا ونەركاسىپ كولەمىنىڭ وسۋىنە قول جەتكىزۋگە بولار ەدى. تاراز قالاسى مەن اۋدان اكىمدەرى ءار جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ءمان بەرىپ قانا قويماي, ونىڭ ارى قاراي شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە دە كوڭىل اۋدارۋى كەرەك. وندىرىلگەن ونىمدەرىن وتكىزۋ جانە ەكسپورتتىق احۋالىنا مونيتورينگ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, تولىق جوبالىق قۋاتىنا شىعۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا «جول كارتاسىن» ازىرلەۋى قاجەت», دەيدى ا.سەيسەباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇجات جوبانىڭ ۋاقىتىندا ىسكە قوسىلۋىنا, جوسپارلانعان ءوندىرىس كولەمىنە شىعۋعا, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ دەر كەزىندە شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتەدى.
ماسەلەن, جۋالى, ت.رىسقۇلوۆ, مەركى جانە جامبىل اۋداندارىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا كەيىنگى 3-4 جىلدا جۇمىس تىپتەن جوق بولىپ وتىر. اۋدان اكىمدىكتەرى كاسىپورىنداردىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىنە تالداۋ جۇرگىزۋمەن عانا شەكتەلۋدە ەكەن. بىراق مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى مەيىرحان ومىربەكوۆ وسى جىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىندا ينۆەستيتسيا كولەمى 8 ملرد 170 ملن تەڭگەنى قۇراعانىن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 100 پايىزعا ورىندالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق اۋداندا 2020-2025 جىلدار ارالىعىندا جالپى قۇنى 14 ملرد 386,5 ملن تەڭگەگە 11 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 175 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانعانىن جەتكىزدى.
سول سياقتى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى ەربولات سادىرقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋداندا 3 جوبا ناقتىلانىپ, قولعا الىنۋدا. جوبا قۇنى 1,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. 162 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانۋدا. جۋالى, جامبىل اۋداندارىندا دا بولاشاقتا ىسكە اساتىن جوبالار بار. دەي تۇرعانمەن, وسى ءتورت اۋداننىڭ دا الەۋەتى جوعارى. توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان مەركى اۋدانىنىڭ شيپالى سۋى كەزىندە ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال بولدى. سونداي-اق جۋالى اۋدانىندا وندىرىلەتىن ىرىمشىك, وسىرىلەتىن كارتوپ تا قازاقستانعا بەلگىلى. جامبىل اۋدانىندا ورنالاسقان «امانگەلدى گاز زاۋىتى» مەن بالىق شارۋاشىلىعى دا وسال جوبالار ەمەس. ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا ەگىلەتىن الما, شيە دەگەندەرىڭىز دە ينۆەستورلارعا دايىن جوبا. بۇدان بولەك اتالعان اۋدانداردىڭ احۋالى جاقسى. وكىنىشكە قاراي كەزىندە ايتىلعان, سوڭىنان ىسكە اسىرىلعان جوبالار كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ-اق توقتاپ قالادى. وعان سەبەپ كوپ. كوبىندە شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋى باستى ماسەلە. ماسەلەن, وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان اۋدان اكىمدىكتەرىنە اتالعان ماسەلەگە وراي 98 تاپسىرما بەرىلگەنىمەن, ونىڭ كوپشىلىگى ورىندالماعان. بۇل تاپسىرمالاردىڭ ءبىرازى تاراز قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە دە تيەسىلى. قالا اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايسار سارىتايدىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ء«ىس-شارالار جوسپارى جاسالۋدا». بىراق جوسپارلار جاسالىپ, ءتىپتى جوبالار ىسكە قوسىلىپ جاتقان جاعدايدىڭ دا اقىرىنىڭ وسىنداي بولىپ جاتقانىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر.
جوبانى ىسكە اسىرىپ, تولىق قۋاتىنا شىعارۋ ءۇشىن تەك جوسپار جاسالىپ, قاراجاتى مەن جۇمىس ىستەيتىن ادام سانىنىڭ ەسەپتەلىپ قويۋىمەن ەشتەڭە شەشىلمەيدى. وندىرىسكە دە, شارۋاشىلىققا دا قولايلى جامبىل وبلىسىنىڭ ءاربىر اۋدانىندا ينۆەستيتسيانىڭ يگىلىگىن كورۋگە مۇمكىندىك مول. بۇگىندە وڭىردە حيميا ونەركاسىبى, اگروونەركاسىپ كەشەنى, مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, ماشينا جاساۋ سالالارىندا جوبالار بار. ال ەندى مۇندايدا ونىڭ جۇزەگە اسۋى قالاي بولادى, بولاشاقتا بۇگىنگىدەي ءبىراز جوبالار توقتاپ قالماي ما دەگەن ساۋالدىڭ تۋاتىنى انىق. ونىڭ ءبارىن ارينە, ۋاقىت كورسەتە جاتار. قازىرگى كەزدە «تاراز» اكك» ۇك» اق باستاماسىمەن وڭىردە «كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلارعا قىزمەت كورسەتۋ» ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا ازاماتتار 3 باعىت بويىنشا كەڭەس الا الادى. اتالعان مەكەمەنىڭ باسقارما توراعاسى ولجاس قارجاۋوۆتىڭ ايتۋىنشا, كورپوراتسيا بۇگىندە كەڭەس بەرۋ جۇمىسىنا ءوز ماماندارىن تارتىپ وتىر. ەگەر بۇل باستاما ءوز ناتيجەسىن بەرسە, وندا وڭىردە تاعى دا جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىپ قالۋى مۇمكىن.
جامبىل وبلىسى
