ەڭ باستىسى, كەڭەس يمپەرياسىنىڭ بۇعاۋىنان بوساعانىمىز كەشە عانا. ەلىمىز ازات, جانىمىز ازات! ازاتتىقتىڭ ءار تاڭى ارايلى, ازات كۇندەردىڭ لەكىتە, اڭقي سوققان سامالى قانداي عاجاپ! كەڭەستىڭ ەڭسەنى باسقان قانقىزىل تۋىنان قۇتىلىپ, ءوزىمىزدىڭ اسپان تۇستەس بايراعىمىزعا ەلجىرەي قارايمىز. كەۋدە شالقاق, ءجۇزىمىز جارقىن! وسىنداي شادىمان كۇيدە حيروسيما توپىراعىن باستىق. بىراق... ءبارى كەرىسىنشە بولدى. قازاق قۇراماسىنان 90 كەلىدەگى سەرگەي ماتۆيەنكو عانا ازيا چەمپيوناتىندا جەكە-دارا شىقتى.
مەنىڭ كوڭىلىمە اۋىر تيگەنى: 1991 جىلعى كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى باقتيار بايسەيىتوۆ, وسى جىلعى كسرو چەمپيونى, رەسەي سپارتاكياداسىنىڭ جەڭىمپازى جولامان داۋرەنبەكوۆ جانە 1992 جىلعى تمد بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس مەداليسى رۋسلان جۇمابەكوۆتىڭ ازيا چەمپيوناتىن ۇتا الماعاندىعى ەدى. ويلاپ قاراڭىز, تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنداعى قازاق بالۋاندارىنىڭ بىردە-بىرەۋى تۇڭعىش ازيا بىرىنشىلىگىن جەڭۋگە جاراماسا, ەسى دۇرىس قازاق ازاماتىن نامىس قىسۋى زاڭدى قۇبىلىس ەمەس پە؟!
سودان جاپونيانىڭ ايناداي جارقىراعان, ءسانى مەن ساۋلەتى كەلىسكەن اۋەجايىنان رەسەيدىڭ ورىندىعى مەن توبەسىن كىر باسقان, توزىعى جەتكەن ۇشاعىنا مىنگەندە كوڭىل شىركىن قۇلازىپ سالا بەردى. سول ءسات كەڭەس وكىمەتىنىڭ, قىزىل بالشەبەكتەردىڭ قىپ-قىزىل وتىرىگىنە, كوممۋنيزم ەلەسىنە كوزسىز يلانىپ, كەڭەستەن جىراق وركەندى ەلدەردەن قانشالىقتى ارتتا قالعانىمىزدى ەندى ءتۇيسىنىپ ەدىك.
حوش, كوك جۇزىندە حاباروۆسكىنى بەتكە ۇستاپ زۋلاپ كەلەمىز. كوڭىل الاي-دۇلەي. جەر تۇبىندەگى جاپونياعا ارقىراي جەتىپ, جابىرقاپ قايتقانىمىز جانىما تىنشۋ بەرەر ەمەس. ورنىمنان تۇرىپ, باقتيار مەن رۋسلاننىڭ ورتاسىنا وتىردىم. ءدال قازىر ەكەۋىنە دە ايتقانىمدى تولىق قايتالاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق قوس ىنىمە چەمپيون بولماعاندارى ءۇشىن رەنجىگەنىم, ءبىراز كەيىگەنىم ەسىمدە. ەكەۋى دە تاربيەلى, ونەگەلى جىگىتتەر ەمەس پە. ءسوزىمدى كوتەردى, بەتىمنەن العان جوق. بالپيىپ وتىرعان قالىپتارىندا ءبىر قىزارىپ, ءبىر بوزارىپ, اعالىق نازىمدى تەرىسكە شىعارعان جوق. سول ساپار باقتيارعا «جاپوننىڭ وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى سەدزە ساساحارا سەنەن الەم چەمپيونى شىعادى!» دەپ ايتتى دەدىم. ىشتەي تورىعىپ, ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ ءسوزىمىز جانىن شاباقتاعان باقتيار ءىنىم «راس پا, اعا؟» دەدى ج ۇلىپ العانداي. «راس!» دەدىم, ءوز وتىرىگىمدى ءوزىم قۋاتتاپ. بالۋان جىگىت ءسال قىزاراقتاعان كۇيى جانارىن ءبىر نۇكتەگە قادادى...
ۇمىتپاسام, ساساحارا وسى ازيا چەمپيوناتىنىڭ قازىلار القاسىندا قىزمەت جاسادى. قارا شاشتى, اتجاقتى, قىر مۇرىندى, تىعىرشىقتاي كەلگەن ازامات ەكەن. ءبىر قاراعاندا قازاقتان اۋمايدى. جارىس ۇستىندە سىرتىنان بىرنەشە مارتە كوردىم.
ءيا, 27 جىل بۇرىن باسىمنان وسىنداي جاعداي ءوتتى. وتىرىككە جانىم قاس دەسەم دە, سول جولى باقتياردى قايراۋ, ونىڭ ىشىندەگى بۇعىپ جاتقان جانارتاۋدى بۇرق ەتكىزۋ ءۇشىن ءبىر جاعى امالسىز, ءبىر جاعى ادەيى سوزىمە وتىرىك قوسۋعا ءماجبۇر بولدىم. سول جاعدايدان كەيىن اراعا بەس جىل سالىپ, 1998 جىلدىڭ جازىندا باقتيار بايسەيىتوۆ الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزدى. ياعني كلاسسيكالىق كۇرەستەن الەم چەمپيوندارى ءشامىل سەرىكوۆ, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, داۋلەت تۇرلىحانوۆ اعالارىنان سوڭ قازاق جۇرتى ءۇشىن اسا قىمبات, مارتەبەلى تۇعىرعا تابان تىرەدى. ال باقتياردان كەيىن, 22 جىلدان بەرى گرەك-ريم كۇرەسىنەن 16 الەم چەمپيوناتى ءوتىپ, بالۋاندارىمىز 5 جازعى وليمپيا ويىندارىندا بەلدەستى. وسى 21 (!!!) دودادا قازاق جىگىتتەرى ءبىر التىن مەدال الۋعا جاراعان جوق. نامىستان جارىلا جازدايسىڭ! بۇل فاكت جۇرەككە اۋىر تيە مە؟! ۇلتتىق نامىسقا سىن با؟! مەن ءۇشىن سولاي. ال سپورتتىڭ باسى-قاسىنداعى كەي ادامدار ءۇشىن تۇككە تۇرعىسىز اڭگىمە ءتارىزدى. ءبىز وسى كۋبا, ارميان, گرۋزين, ازەربايجان, چەشەن جىگىتتەرى ۋىستاپ ۇستاپ جۇرگەن الەم چەمپيوناتىنىڭ التىن مەدالىن ارمانداۋدى دا دوعارعان جوقپىز با؟! الدە, جىعىلا-جىعىلا جەڭىلىسكە ەتىمىز ءولىپ كەتتى مە؟
...جيىرما جەتى جىل بۇرىنعى زيانسىز وتىرىگىم ءۇشىن جاقىندا باقتيار بالۋاننان كەشىرىم سۇرادىم. اۋەلدە رەنجيتىن شىعار دەپ ەدىم. جوق, كەڭقولتىق ءىنىم تۇك بولماعانداي جايدارى سويلەستى. ۇنىنەن ىنىلىك ىزەت بايقادىم. سول ءسات كوڭىلىمدى ارەدىك كىلكىتىپ, ءبىر ءبۇيىرىمدى قارا تاستاي جانشىپ تۇراتىن كۇنادان ارىلىپ, جان دۇنيەم راحاتتانىپ سالا بەردى.
الەم چەمپيونى, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, ازيانىڭ ەكى مارتە چەمپيونى باقتيار بايسەيىتوۆ – قازىر قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى.
قىدىربەك رىسبەك,
سپورت ءجۋرناليسى
