پوستپاندەميا: ساقتاندىرۋ نارىعى قالاي وزگەردى؟

كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى ءبىر جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە الەمدى شارپىپ ۇلگەردى. وسى ۋاقىتتا 29,3 ملن-نان استام ادامعا جۇعىپ, 929 مىڭنان استامى قايتىس بولدى. ساۋىققاندار سانى 20 ملن-عا جۋىقتايدى. الەم بويىنشا ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىندا كۇردەلى وزگەرىستەر بولدى: شيكىزات باعا­سى كۇرت قۇلدىراپ بارىپ كوتەرىلدى; شاعىن جانە ورتاشا بيزنەس زارداپ شەكتى, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ءوستى. وتان­دىق جانە شەتەلدىك اناليتيكتەر كورو­ناداعدارىستى 2008-2009 جىلعى قار­جىلىق داعدارىسپەن سالىستىرادى. ال ازاماتتاردىڭ تۇرمىسىنا, دەن­ساۋ­لىعىنا ءھام تابىسىنا تيگەن زالال ساقتاندىرۋ نارىعىنا تىكەلەي اسەر ەتكەنى تۇسىنىكتى. ساقتاندىرۋ سەكتورىن جەكە الاتىن بولساق, ساراپشىلاردىڭ بولجامىنا قاراعاندا سالاداعى سىياقى مولشەرى جاھان بويىنشا 6%-عا ازايادى.

Swiss Re شۆەيتسارلىق ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ باس ەكونوميسى جەروم جان حەگەلدىڭ پىكىرىنشە, كوپتە­گەن دامىعان ەلدە ساقتاندىرۋ سىياقى­سىنىڭ كولەمى داعدارىس الدىنداعى كورسەتكىشكە جاقىنداۋ پروتسەسى كەلەر جىلى عانا باس­تالادى.

– ءبىز ساقتاندىرۋ سىياقىسىنىڭ 2021 جىلعى ءوسىمى شامامەن 3%-دى قۇرايدى دەگەن وپتيميستىك بولجام جاساپ وتىرمىز, – دەيدى ول.

حالىقارالىق زەرتتەۋ اگەنتتىكتەرى ماتەريالدىق زارداپ پەن پاندەميا كەزىندەگى ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنىڭ سوماسىن ەسەپتەۋدى باستادى. Swiss Re Institute اقپاراتى بويىنشا ساقتان­دىرۋ­شىلاردىڭ تولەمدەرى شامامەن 55 ملرد دوللاردى قۇرايتىن بولادى. ءومىردى, سونىمەن قاتار م ۇلىكتى ساقتاندىرۋدى قامتيتىن ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنىڭ ماكسيمال سوماسى 100 ملرد دوللارعا دەيىن كوتەرىلۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ماسشتابىن 2017 جىلى بولعان حارۆي, يرما جانە ماريا داۋىلدارى كەلتىرگەن زالالمەن سالىستىرۋعا بولادى.

Swiss Re Institute ساراپشىلارى, پاندەمياعا دەيىن ءار وڭىردەگى ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ دامۋىنا قاتىستى اركەلكى بولجام جاساپ وتىر. ايتالىق, اقش-تا 2019 جىلدان باستاپ ءومىردى ساقتاندىرۋ جانە اننۋيتەتتەر بويىنشا سىياقى ءوسىمى 1,2 %-عا دەيىن باسەڭدەگەن بولاتىن. پاندەميا سالدارىنان تۋىنداعان بارلىق جاعىمسىز فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ساراپشىلار 2021 جىلى قۇلدىراۋ جالعاسادى دەپ ەسەپتەيدى.

بىلتىر كانادادا اننۋيتەتتىك ساق­تان­دىرۋ جارنالارى 1,2%-عا تومەن­دەدى. بيىلعى ەكونوميكالىق داعدارىس جانە قارجى نارىعىنىڭ قۇبىل­ما­لىلىعى ناتيجەسىندە ونىڭ كولەمى تاعى تومەندەيدى. الايدا كەلەر جىلدان باس­تاپ داعدارىس الدىنداعى كورسەت­كىش­تەرگە بىرتىندەپ جاقىنداۋعا ءتيىس.

برازيليادا 2018-2019 جىلدارى ساقتاندىرۋ سىياقىسى ەداۋىر وسكەن-ءدى (+12%). ەلدە زەينەتاقى رەفورماسى قابىلدانعاننان كەيىن حالىقتىڭ جي­ناق­­تاۋشى ونىمدەرگە جانە ءومىردى ساق­­تان­دىرۋعا قىزىعۋشىلىعى ارتتى. الايد­ا پاندەميا كەزىندە ءوسىم توق­­تاپ قالدى. بۇل ەلدە 2021 جىلى 2018-2019 جىلدارىنداعى كورسەتكىشتەر تەز قالپىنا كەلەتىنىنە ساراپشىلار سەنىم­سىزدىك ءبىلدىرىپ وتىر. مەكسيكاداعى جاعداي دا برازيلياعا ۇقساس ءوربيدى, ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ قالپىنا كەلۋى وتە باياۋ بولادى. ال ارگەنتينادا كەرى­سىن­­شە ساقتاندىرۋ سىياقىسىنىڭ كولەمى بىلتىر 2018 جىلمەن سالىستىر­عان­دا قاتتى تومەندەپتى – 14%-عا دەيىن. Covid-19 سالدارى ساقتاندىرۋ سەكتو­رىن­­داعى احۋالدى ودان ءارى ناشارلاتتى, جاع­داي تاياۋ بولاشاقتا تۇراقتانۋى قيىن.

2019 جىلى يسپانيا, پورتۋگاليا جانە اۆستريا, ۇلىبريتانيا سىندى ەۋروپا ەلدەرىندە 2018 جىلمەن سا­لىس­­تىرعاندا ساقتاندىرۋ كورسەتكىشى تو­مەن­دەدى. فرانتسيادا پاندەمياعا دەيىن كەرىسىنشە ساقتاندىرۋ جارنالارى 3,5%-عا ءوستى. كوروناۆيرۋستان ەڭ ءبىرىنشى بولىپ زارداپ شەككەن ءارى ەڭ كوپ زالالعا ۇشىراعان يتاليادا, ءىرى ساقتاندىرۋشىلار كليەنتتەرىن Covid-19 تاۋەكەلىنەن ساقتاۋ ءۇشىن جەكە پوليستەر ازىرلەگەن.

قازىر ساراپشىلار ەۋروپا مەملەكەت­تەرىندەگى ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ بولا­شاعىنا قاتىستى جورامال جاساۋعا قي­نالادى. كوكتەمدە اتالعان ەلدەردە اۋرۋ جۇقتىرۋ مەن ءولىم كوپ بولعانىمەن, زار­داپ شەككەندەردىڭ كوبىسى جاسى ەگدە ادامدار بولعانىن, باسىم كوپشىلىگى ساقتاندىرىلماعانىن ەسكەرۋ كەرەك. دەگەنمەن جىل اياعىنا دەيىن ساقتاندىرۋ جارنالارىنىڭ سانى شامامەن 10%-عا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن.

پاندەميا قىتايدا باستالعانى ءمالىم. 2019 جىلى بۇل ەلدە ساقتاندىرۋ جارنالارى 6,7%-عا ءوستى. العاشقىدا Covid-19 ساقتاندىرۋ نارىعىنا كەرى اسەر ەتتى, قاتاڭ كارانتين پوليس ساتۋشى اگەنت­تەردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىردى. الاي­دا ساقتاندىرۋشىلار ەلدەگى جاع­دايعا تەز بەيىمدەلىپ, ساقتاندىرۋ سەر­ۆيسىن تسيفرلى فورماتقا كوشىردى. بۇل پوستپاندەميا كەزەڭىندە شامامەن 2%-عا وسۋىنە اسەر ەتتى. 2021 جىلى قىتايدا ساقتاندىرۋ جارنالارى 10%-عا كوبەيەدى دەگەن بولجام بار.

تمد ەلدەرىنە كەلەر بولساق, بىلتىر ۋكراينادا سىياقى مولشەرى 11%-عا ۇلعايىپتى. رەسەيدە كورسەتكىش 13%-عا قۇلدىرادى. «ەكسپەرت را» رەيتينگ اگەنت­تىگىنىڭ مالىمەتىنشە, رەسەيلىك ساقتان­دىرۋشى كومپانيالار 2020 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ساقتاندىرۋ جارناسىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىنەن ايىرىلۋى مۇمكىن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ساقتاندىرۋ سەكتورىندا وسى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تۇراقتانۋ پروتسەسى باستالۋعا ءتيىس.

شەتەل اناليتيكتەرىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا بىلتىر ساقتان­دىرۋ سىياقىسىنىڭ كولەمى ەكپىندى تۇردە ۇل­عايىپ, 58%-عا جۋىقتادى. ۇلت­تىق بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, بيىلعى 1 تا­مىزدا ونىڭ جالپى كولەمى 213,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل بىلتىرعى كورسەتكىشتەن 7%-عا ارتىق.

ەلىمىزدە كوروناۆيرۋستان ساقتاندىرۋ پوليستەرىن رەسىمدەۋ ءساۋىر ايىندا باستالعانىن ايتا كەتەيىك. ماۋسىم ايىندا ەمحانادا جاتقان ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ كليەنتتەرىنە 500 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە العاشقى تولەمدەر بەرىلدى.