كۇمىس عاسىرداعى ورىس ادەبيەتىنىڭ ەكى تالانتىن قاتار قويۋىمىزعا جازدىڭ سوڭىن الا اننا احماتوۆا مۇراجايىندا ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ ماسكەۋدەگى مۋزەيىمەن بىرلەسكەن «بەسىنشى كەڭىستىك» اتتى كورمەنىڭ اشىلۋى جاقسى سەبەپ بولىپ وتىر. فونتان ۇيىندەگى (فونتاننىي دوم) بۇل جوبا ءومىر جولدارى ءار قيلى, بىراق رۋحاني ۇقساس ەكى اۆتوردىڭ اراسىنداعى نازىك ءبىر بايلانىستى تاۋىپتى.
ساۋلەتشى سەرگەي پادالكو احماتوۆا مەن بۋلگاكوۆ تاعدىرىن كوممۋنالدىق پاتەردىڭ ءدالىزى ىسپەتتەس سيمۆوليكالىق تۇردە جەتكىزگەن. ونىڭ ۇزىندىعى ەكى اۆتوردىڭ جارىق دۇنيەدەگى جىلدارىنا بايلانىستى ەكى ءتۇرلى. ونداعى بولمەلەردىڭ ىشكى كورىنىسىنەن ۇقساستىقتاردىڭ كوپ ەكەنىن بايقايسىز. ال ەڭ سوڭىندا تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ بەينەسى كوز الدىڭىزعا كەلەدى.
ەكسپوزيتسيادا مۋزەي-مۇراعاتتاردان, پەتەربۋرگ, ماسكەۋ مەن كيەۆ كىتاپحانالارىنان الىنعان ەكى جۇزدەن استام تۇپنۇسقا زاتتار, پەتەربۋرگ تۇرعىندارى اكەلگەن ەسكى تۇرمىستىق زاتتار مەن فوتولار قويىلعان. ءموديليانيدىڭ 1911 جىلى سالعان احماتوۆانىڭ ايگىلى پورترەتى دە وسىندا. ەندى ءبىر ەسىكتى اشساڭىز, احماتوۆا مەن بۋلگاكوۆتىڭ كەزدەسۋلەر حرونيكاسى كەلتىرىلگەن: سۋرەتشى رادلوۆتىڭ ۇيىندە 1933 جىلى تانىسۋى ءھام احماتوۆانىڭ ماسكەۋگە 1934 جىلى الدىمەن تۇتقىنعا الىنعان ماندەلشتامنىڭ ومىرىنە اراشا ءتۇسۋ ءۇشىن, ال اراعا ءبىر جىل سالىپ ۇلى مەن كۇيەۋىن بوساتۋعا كەلۋى بەينەلەنىپتى.
ءار بولمە – قوس قاhارماندى سيمۆوليكالىق تۇرعىدا بايلانىستىراتىن دەربەس كەڭىستىك. بىرىندە بۋلگاكوۆ پەن احماتوۆانىڭ ورتاق وتكەن ءومىرى جاسىرىلعان. ال كونە كيەۆتىڭ سۋرەتتەرى قۇددى ءبىر ەكەۋىنىڭ جادىلارىنا ساياحات سەكىلدى اسەر قالدىرادى. بەينەلەر اينادان كورىنىپ تۇرعانداي – ادەتتە وتكەن ءومىردىڭ كورىنىستەرى سانامىزدا وسىلاي جاڭعىرىپ جاتادى. كيەۆ بۋلگاكوۆتىڭ «ماستەر مەن مارگاريتاسىندا» بەينەلەنگەن 30-50-جىلدارداعى لەنينگراد جانە ماسكەۋمەن, ادەبي ءومىر دەكوراتسيالارىمەن اۋىسىپ وتىرادى. مۇندا شىت كويلەك كيىپ شىعاتىن مامىر قىدىرىستارىنا شاقىرۋلار, كەشكى اس ءمازىرى, ۇلى كوسەمگە ارنالعان ءان كەشتەرىنىڭ افيشالارى دا بار – ءتىپتى وسىنىڭ ءبارىن بۋلگاكوۆ رومانىنىڭ بەتتەرىنەن كوشىرىلىپ الىنعان با دەرسىز.
«بەسىنشى كەڭىستىكتە» اۆتور شىعارماشىلىق شابىتقا كەنەلەدى. «بەسىنشى كەڭىستىكتە» شەبەر كۇندەلىكتى كۇيبەڭنەن, مەزى ەتكەن تۋىستارىنان, كوممۋنالدىق پاتەردىڭ قوقىسىنان قۇتىلىپ, كورشىلەرىنىڭ اڭگىمەسى مەن رەپرودۋكتور تىرسىلىن ادەبي ماتىنگە اينالدىرادى. سوندا احماتوۆا مەن بۋلگاكوۆ ءوز بولمىستارى مەن شىعارماشىلىق ەركىندىگىن قاتىگەز ۋاقىتتا قالاي ساقتاپ قالعان؟ اينالاسىن قالاي «كەڭىتكەن» ءھام ونىڭ شەڭبەرىنەن قالاي شىققان؟
بۋلگاكوۆتى «جاسىرىن اق گۆاردياشى» جانە «ۇساق بۋرجۋازيالىق جازۋشى» دەپ تانىسا, احماتوۆانى بۋدۋار مەن عيباداتحانا اراسىندا الاسۇرىپ جۇرگەن دەكادەنتتىك اقىن دەپ اتاعان. ولاردىڭ شىعارمالارىن تاس-تالقان ەتكەن سىنشى ماقالالارى, جازۋشىلار وداعى جينالىستارىنىڭ ستەنوگراممالارى جاسىل شۇعامەن قاپتالعان ۇزىن ۇستەل ۇستىندە شاشىلىپ جاتىر. بۇل «سوتتاۋ ورنىندا», ماجىلىستەردىڭ وبرازدى ورنىندا «حالىق جاۋلارى» تالقاندالاتىن. سول ءۇشىن شىعارمالاردى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز امالى – ورتەۋ بولدى. «پەش مەنىڭ سۇيىكتى رەداكتسياما اينالعالى قاي زامان», دەپ جازاتىن بۋلگاكوۆ. ال احماتوۆا لەۆ گۋميلەۆ تۇتقىنعا الىنعان سايىن ءوز ولەڭدەرىن ورتەپتى. سوندىقتان وت – بۋلگاكوۆ پەن احماتوۆا ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى, ءارى قاراما-قايشىلىققا تولى سيمۆول بولدى (وتتىڭ ادامعا جىلۋ بەرەتىنىن دە ۇمىتپايىق).
شىعارماشىلىق ازابىنىڭ مەتافوراسىنا اينالعان وت «جادى جەرتولەسى» قويماسىنان دا ورىن تاپقان. ءبىر-بىرىنەن ەش ايىرماسى جوق ماتىندەردىڭ سانسىز نۇسقالارى اينەك بانكىلەرگە جابىلعان ىسپەتتى. «ماستەر مەن مارگاريتا» رومانى مەن «قاھارمانسىز پوەمانىڭ» كەيبىر جۇمىس نۇسقالارىن دا تەك وسىندا – اۆتوردىڭ ءوز قولىمەن شيماقتاعان قولجازباسىنان, جيەكتەگى تۇسىنىكتەمەلەردەن كورەمىز. مۇنى ادەبي شەبەرلىك زەرتحاناسىنا, جازۋشىنىڭ استارلى ساناسىنا بارلاۋ دەسەك تە بولاتىنداي.
شىعارماشىلىق تاقىرىبى توتاليتارلىق مەملەكەتپەن استاسىپ جاتىر: وندا سۋرەتشى جاۋىز بيلەۋشىگە قارسى قويىلعان. ەسىكتەردىڭ ءبىرىنىڭ ار جاعىندا – قولادان قۇيىلعان ستالين تۇرسا, ەكىنشىسىندە – احماتوۆا مەن بۋلگاكوۆتىڭ سۋرەتى بەينەلەنگەن رويال بار. بۇل – قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعاندارعا, لاگەردە قازا تاپقاندارعا, باسقا ەلگە قاشۋعا ءماجبۇر بولعاندارعا رەكۆيەم سەكىلدى. جانىندا بولمە قوجايىنىنىڭ تۇتقىن ەكەنىن بىلدىرەتىن ءمور باسىلعان ەسىك تۇر. «مۇنداي اۋىر تاعدىردى ءبىر دە ءبىر بۋىن باستان كەشكەن ەمەس, بالكي مۇنداي بۋىن دا بولماعان شىعار», دەيدى احماتوۆا. الايدا ونداي بۋىن بولدى. بۇعان ولاردىڭ شىعارمالارى دالەل. بۇل ءتوتاليتاريزمدى جەڭگەن ءھام «بەسىنشى كەڭىستىكتە» ماڭگىلىك قالعان تۆورچەستۆو ەدى.
