ساياسات • 15 قىركۇيەك، 2020

ساياسات نۇربەك: قازاقستاننىڭ بايلىعى – قازبا مەن مۇناي ەمەس، ادامي كاپيتال

625 رەت كورسەتىلدى

جاقىندا ەلوردادا بىرنەشە تاقىرىپ بويىنشا فورسايتتىق زەرتتەۋلەر ءوتىپ، كەشەگى، بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى ترەندتەردى انىقتاپ، تالقىلاۋ ارقىلى الداعى 10-15 جىلدىڭ بولجامدىق ستسەناريلەرى جاسالدى. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان فورسايت زەرتتەۋلەرىنىڭ سەسسياسىنا مودەراتورلىق ەتكەن "جاڭا ماماندىقتار اتلاسى" ۇلتتىق جوباسىنىڭ جەتەكشىسى، "BTS Education" كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ساياسات نۇربەكپەن وسى تاقىرىپ بويىنشا سۇحبات وربىتكەن ەدىك.

- ساياسات مىرزا، پاندەمياعا بايلانىستى ونلاين فورماتتا وتكەن فورسايت زەرتتەۋلەرىنىڭ سەسسيالارى نەسىمەن ەرەكشەلەندى؟

- ارينە، پاندەميا ءومىرىمىزدىڭ ءار سالاسىنا ۇلكەن وزگەرىستەر ەڭگىزدى. كوپتەگەن وقۋ ورىندارى، مەكەمەلەر قاشىقتىقتان جۇمىس جاساۋ فورماتىنا كوشتى. ءبىز دە وسىعان وراي فورسايت سەسسيالارىن ونلاين فورماتىندا وتكىزۋگە شەشتىك. وسىعان وراي، ونلاين فورماتقا جاقىن Rapid Foresight ءادىسناماسىن قولداندىق. سونىڭ ارقاسىندا ءار تاقىرىپ بويىنشا جارتى كۇندىك 3 سەسسيا وتكىزدىك. "رۋحاني جاڭعىرۋ" قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ، ارىپتەستەرىمىزدىڭ، قاتىسۋشى ساراپشىلاردىڭ ارقاسىندا ءبارى ويداعىداي ءوتتى دەپ ايتا الامىن. جالپى فورسايت ءادىسناماسى الەمدە كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتقان تاجىريبە. كوپتەگەن دامىعان ەلدەر، ونىڭ ىشىندە اقش، گەرمانيا، وڭتۇستىك كورەيا، جاپونيا فورسايتتىڭ نەگىزىندە بولاشاقتاعى ەلدىڭ بەينەسىن تالقىلاپ، وزدەرىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ايقىندادى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان دا بۇل ءادىسنامانى قولدانۋدى باستاپ جاتىر. وسى ورايدا فورسايت ءادىسناماسى ارقىلى "جاڭا ماماندىقتاردىڭ اتلاسى" جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. اتلاس ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن قۇرايتىن نەگىزگى 9 سالا بويىنشا (تاۋ-كەن، مۇناي-گاز، ەنەرگەتيكا، تۋريزم ت.ب.) ازىرلەنىپ وتىر. جوبا ناتيجەسىندە وسى سالالاردا قانداي ماماندىقتار جويىلادى، قانداي داعدىلارعا سۇرانىس ارتادى جانە قانداي كاسىپ تۇرلەرى وزگەرىسكە ۇشىرايدى، ناتيجەسىندە نە پايدا بولاتىنىن انىقتايمىز. بۇل ءبىزدىڭ جاس جەتكىنشەكتەرىمىزگە، ياعني جوعارعى سىنىپ وقۋشىلارىنا، ابيتۋريەنتتەرگە، جاس ماماندارعا كاسىپتىك باعدارلاۋ قۇرالى رەتىندە پايدالى بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. اتلاس ونلاين فورماتتا kz، Edunavigator.kz سايتتارىندا قول جەتىمدى بولادى.

- فورسايتتىڭ سوڭعى سەسسياسى «حالىقارالىق ارەناداعى قازاقستان» تاقىرىبىنا ارنالدى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى بەينەسىن قالىپتاستىرۋدا قانداي ترەندتەردى اتاپ وتەر ەدىڭىز؟ بۇگىنگى جاعدايداعى قانداي ترەندتەردى ءارى قاراي دامىتىپ، قاي ترەندتەردەن قاۋىپتەنۋ كەرەك؟

- فورسايتتىڭ ناتيجەلەرىن ءالى دە قورىتىندىلاۋ ۇستىندەمىز. الايدا، فورسايت سەسسيالارىندا تالقىلانعان كەيبىر يدەيالارمەن بولىسۋگە بولادى. ترەندتەر تۋرالى ايتاتىن بولساق، بۇل بارىمىزگە ءمالىم:

- تسيفرلاندىرۋنىڭ ءوسۋى (كۇندەلىكتى ومىردە اقپاراتتىق قۇرالداردىڭ كەڭ تارالۋى)،

- ۋربانيزاتسيانىڭ ءوسۋى (حالىقتىڭ جاپپاي اۋلدان قالاعا كوشۋى)،

- سىرتقى ميگراتسيا (جاستاردىڭ شەتەلگە كوشىپ كەتىپ-كەلۋى جيىلەي باستادى)،

- سۋ رەسۋرستارىنا باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋى (اسىرەسە ورتالىق ازيا ايماعىنداعى)،

- ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق لوببيزم (اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا سوعىسى).

ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بويىنشا، قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا كەلەسى باعىتتاردا الەمدىك نارىقتا ءوز ورنىن تابۋى ابدەن مۇمكىن:

- ەكو-دالا تۋريزم ورتالىعى. ورتا ازيالىق يتاليا: ءدامدى تاعامدار جانە جاقسى ادامدارمەن ارالاسۋ مەكەنى. دالا، ەكولوگيالىق، ەتنو، عارىشتىق ءتۋريزمنىڭ ورتالىعى. تۇركيزمنىڭ مادەني ورتالىعى;

- ورتالىق ازياداعى ترانزيتتىك حاب: قىتاي مەن ەۋروپانى، رەسەي مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىن جالعايتىن ءدالىز;

- تۇركيزم يدەيالارىنا نەگىزدەلگەن مادەني ورتالىق: مۋزىكا، ونەر، كينو، جانە سپورت (ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى);

- ورتالىق ازياداعى ايماقتىق ەلەكتر گەنەراتورى: مۇناي باعاسى قۇلدىراۋدا، ال اتومدىق ەنەرگيا مەن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە سۇرانىس وسۋدە;

- ديەتالىق قوسپالار، تابيعي تازا ونىمدەرىن ءوندىرۋ ورتالىعى (بەكىرە ۋىلدىرىعى، جىلقى ەتى، قىمىز، اپورت، قىزعالداق، قاراسورا (تسەلليۋلوزا) جانە ت.ب.).

- جالپى، الەمنىڭ بىرقاتار ەلىندە ءبىلىم الىپ، كوپتەگەن مەملەكەتتى كورگەن ازامات رەتىندە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جاعدايى، ابىرويىنا قانداي باعا بەرەسىز؟

- بۇل ورايدا قازاقستاننىڭ دامۋ پوتەنتسيالى بارشىلىق. ەڭ باستىسى،  ءبىز مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتتا قالاي كورىنۋىنە تىم كوپ نازار اۋدارىپ قانا قويماي، ءوز پروبلەمالارىمىزعا كوبىرەك نازار كوڭىل بولسەك دۇرىس بولار ەدى. ونىڭ ىشىندە وسى پاندەميانىڭ سالدارىنان كريزيسقا توتەپ بەرە الاتىنداي ناقتى قادامدار جاساۋ. مىسالعا ايتساق:

- ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ارقىلى اۋتسورس قىزمەتتەرىن اتقارۋ;

- اگروونەركاسىپتى دامىتۋ ارقىلى كورشىلەس قىتاي نارىعىنا تازا ورگانيكالىق ونىمدەردى ساتۋ.

مەن جەتەكشى بولىپ وتىرعان BTS Education كومپانيامىز وسى ورايدا بىرنەشە جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. ءبىز كوماندامىزبەن بىرگە ادامنىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن پلاتفورمالىق شەشىمدەر ازىرلەيمىز. نەگىزگى ماقسات – كەز-كەلگەن قازاقستان ازاماتىن نارىقتاعى سۇرانىسقا يە بىلىمگە، داعدىعا ۇيرەتىپ، ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ.

- البەتتە، بۇگىنگىنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋى. وسى ناتيجەگە جەتۋ جولىنداعى قانداي ناقتى قادامداردى ايتار ەدىڭىز؟

- ءبىز ءوزىمىزدىڭ مىقتى تۇستارىمىزدى ايقىنداپ، سولاردى دامىتۋىمىز كەرەك. مەنىڭ باستى سەنىمىم، قازاقستاننىڭ بايلىعى – ول جەر استىنداعى قازبا قورلارىمىز، مۇنايىمىز ەمەس. ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – ول ادامي كاپيتال. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن، الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتۋ، باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاق تاربيەلەۋ ارقىلى عانا وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىمىز مۇمكىن.

- 10 كۇنگە سوزىلعان فورسايت زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسىن ايتىپ وتسەڭىز. قورىتىندىسى قاشان شىعادى؟ ارى قاراي قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلەدى؟

- فورسايت ول ۋلكەن زەرتتەۋدىڭ ءبىر بولىگى عانا. بۇعان دەيىن "قازاقستاننىڭ بولاشاق ازاماتى"، "ينكليۋزيۆتى قوعام جانە ينكليۋزيۆتى دۇنيەتانىم» جانە «قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا" تاقىرىپتارىندا اناليتيكالىق جۇمىستار، ساراپشىلار ساۋالناماسى ءوتتى. فورسايتتىڭ قورىتىندىسىن ءبىز ءالى دە ساراپشىلارمەن بىرگە تالقىلايمىز. نەگىزىنەن، فورسايتتىڭ باستى ماقساتى بارلىق تاراپتارمەن (ستەيكحولدەر) كەلىسىلگەن ەلىمىزدىڭ بولاشاق بەينەسىن ايقىنداۋ ارقىلى جول كارتاسىن قۇرۋ. كەيىننەن قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعىتى بويىنشا، "رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر ەڭگىزىپ، جاڭا سەرپىن بەرۋ. سول بويىنشا جۇمىستارىمىزدى جالعاستىرامىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اشىقتىق – قوعام دامۋىنىڭ كەپىلى

ايماقتار • بۇگىن، 13:00

دوللار قايتا قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار