ەكونوميكا • 15 قىركۇيەك، 2020

ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسۋى 6%-دان اسپايدى

16 رەت كورسەتىلدى

پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن رەتتەۋ جانە ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. باعا مونيتورينگى جانە دەن قويۋ شارالارى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ باياندادى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 4،4%-عا ءوستى. نەگىزگى ءوسىمدى قاراقۇمىق جارماسى مەن قانت، ءسابىز بەن كارتوپ كورسەتتى. باستى سەبەبى — ەگىستىك اۋماعىنىڭ قىسقارۋى. ب. سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ءوسىم بارلىق ايماقتاردا بايقالادى. دەگەنمەن تاۋارلاردىڭ كوپشىلىگى بويىنشا ىشكى نارىقتاعى سۇرانىس وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ەسەبىنەن قامتىلدى.

"الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلاردىڭ بەس تۇرىندە باعانىڭ تومەندەۋى بايقالۋدا. ماسەلەن، قىرىققاباقتىڭ باعاسى 21،4%-عا تومەندەدى. جالپى ءوسىم كورسەتكىشى 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە تومەن. اتالعان ءوسىمنىڭ 90%-ى، ياعني 4،1 پايىزدىق تارماعى، ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي رەجيمى ەنگىزىلگەن كەزەڭىندە تىركەلدى"، — دەدى مينيستر.

مۇنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى كارانتيندىك شارالارمەن بايلانىستى ورىن العان ازىق-ت ۇلىككە دەگەن دۇرلىكپە سۇرانىس جانە لوگيستيكا مەن تاۋار تاسىمالداۋدىڭ وزگەرگەنى، ماۋسىمارالىق كەزەڭدەگى تاپشىلىق بولدى. سونىمەن قاتار بيىلعى مامىر ايىنان باستاپ باعا ءوسىمى رەتتەلە باستادى. اتاپ ايتقاندا، باعالار مامىردا 0،1%-عا ءوستى، ماۋسىم مەن شىلدەدە وسپەي، تامىزدا ءتىپتى 1%-عا تومەندەدى. باعالاردى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ساۋدا جانە ينتەگراتسيا، ۇلتتىق ەكونوميكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعىمەن توتەنشە جاعداي رەجيمى كەزەڭىندە 9 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا شەكتى باعالار بەلگىلەندى. 

سونىمەن قاتار مينيسترلىك اكىمدىكتەرگە ىشكى ساۋدا سۋبەكتىلەرىنىڭ شەكتى بولشەك ساۋدا باعالارىنىڭ مولشەرىن ساقتاۋعا باقىلاۋ جۇرگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار جىبەردى. اتالعان ۇسىنىستاردى ورىنداۋ ءۇشىن اكىمدىكتەر مەن مينيسترلىكتىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى تۇراقتى نەگىزدە مونيتورينگ جۇرگىزىپ، ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 180 اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى.

"2020 جىلعى 22 ناۋرىزدان باستاپ توتەنشە جاعداي رەجيمىنىڭ ارەكەت ەتۋى كەزەڭىندە 7 تاۋاردى (قاراقۇمىق، قانت، كارتوپ، پياز (سارىمساق)، كۇنباعىس تۇقىمى، كۇنباعىس مايى، قاراقۇمىق جارماسى) ەكسپورتتاۋعا، سونداي-اق تاۋارلاردى ء(سابىز، شالقان، قىزىلشا، قىرىققابات، بيداي ۇنى جانە جۇمساق بيداي) اي سايىن شىعارۋدى كۆوتالاۋعا تىيىم سالىندى. بۇدان وزگە باعانىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان قىركۇيەك ايىنا دەيىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ يمپورتى مەن ساتىلۋىنا قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 12%-دان 8%-عا دەيىن تومەندەتىلدى"، — دەدى ب. سۇلتانوۆ.

مينيستر اتاپ وتكەندەي، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار "اينالىم سحەماسى"، فورۆاردتىق ساتىپ الۋ جانە "تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ" سياقتى قۇرالداردى پايدالانادى.

"تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا 27،7 مىڭ توننا ازىق-ت ۇلىك قالىپتاسقان جانە 21،6 مىڭ توننا جەتكىزۋگە فورۆاردتىق شارتتار جاسالعان. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ مىندەتتەمەسىمەن “اينالىم سحەماسىنا” جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 14،2 ملرد تەڭگە ءبولىندى"، — دەدى ب. سۇلتانوۆ. 

بۇل نارىقتىق مەحانيزم قازىردىڭ وزىندە تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. الماتى قالاسى بويىنشا باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا قوماقتى قاراجات ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە قالادا جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسۋى 2،2%-دى قۇرادى. بۇل ەل بويىنشا ەڭ تومەن كورسەتكىش. 

سونىمەن قاتار جامبىل جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا "اينالىم سحەماسىنا" قاراجات بولىنگەن جوق، ونىڭ ناتيجەسىندە اتالعان وڭىرلەردە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسۋى تيىسىنشە 6،1% جانە 5،7%-دى قۇرادى. ب. سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى — مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ شارالارى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ كوميتەتى ىشكى نارىققا ءسوز بايلاسۋ مانىنە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزەدى. وسىلايشا، وسى جىلى ازىق-ت ۇلىك، جەمىس-كوكونىس پەن ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە ساتۋ بويىنشا نارىق سۋبەكتىلەرىنە 293 حابارلاما جىبەرىلدى، سونداي-اق 13 تەرگەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى.

ء"بىزدىڭ باعالاۋىمىزشا، الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسۋى تۇراقتانادى جانە جىل سوڭىنا دەيىن 6%-دان اسپايدى. بۇل بولجام بارلىق قولدانىستاعى فاكتورلاردى جانە باعانى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا جوعارىدا اتالعان مەملەكەت قابىلداعان شارالاردى ەسكەرە وتىرىپ جاسالدى. جالپى العاندا، وركەنيەتتى بولشەك ساۋدا مەن ساۋدا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىس، اينالىم سحەماسىن قارجىلاندىرۋ، الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعالاردى تەجەۋ جونىندەگى جول كارتاسى شەڭبەرىندەگى جۇمىستاردىڭ مونيتورينگى مەن ۇيلەستىرىلۋىن كۇشەيتۋ، “ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى” رەسۋرستارىن ۇتىمدى ءبولۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى"، — دەپ ناقتىلادى مينيستر. 

نارىق تاراپىنان باعانىڭ تومەندەۋىنە ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمىنىڭ ءوسۋى مەن وركەنيەتتى بولشەك ساۋدانىڭ دامۋى وڭ اسەر ەتەدى.

"باعالاردى ونلاين رەجيمدە مونيتورينگتەۋ ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى مەن اكىمدىكتەر dosmart.kz ونلاين جۇيەسىن پايدالانادى. بۇل جۇيە ML تەحنولوگيالارىمەن وڭدەۋگە جانە 1% كەش-بەك الۋعا ارنالعان فوتو چەكتەردى قوسا، جەكە تۇلعالاردان وزەكتى دەرەكتەردى جيناۋدى قامتاماسىز ەتۋگە، سونداي-اق دۇكەندەردە باعالار مەن ونىمدەردىڭ بار-جوعىن مونيتورينگىلەۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى"، — دەدى مينيستر. 

قازىرگى ۋاقىتتا باعانى تۇراقتاندىرۋ شەڭبەرىندە مينيسترلىك مىناداي جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋدە:

ءبىرىنشى. ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا بازارلارىن جاڭعىرتۋ جانە ساۋدا جابدىقتارىن ساتىپ الۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا قول جەتكىزۋ.

ەكىنشى. ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ.

ءۇشىنشى. ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋ جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆيرۋس مۋتاتسياعا ۇشىرادى

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار