الەم بۇرىن-سوڭدى بولماعان قيىندىقتارمەن, ءتىپتى ەكزيستەنتسيالدى قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر دەسە دە بولادى.
اراسى جارتى جىلدىڭ ىشىندە جاھاندىق بايلانىستار ءۇزىلدى, ۇلتتىق ەكونوميكالار تۇرالادى, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار كۇردەلەنە ءتۇستى, ءوندىرىس پەن سۇرانىس كولەمى قۇلدىراۋ شەگىنە جەتتى. قاراپايىم ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ قالىبى قايشىلىققا ۇشىرادى, ادەپكى وي-سانا قۇندىلىقتارى تىعىرىققا تىرەلدى.
ءبىر قاراعاندا بۇل سىناقتىڭ ۇشى-قيىرى جوقتاي كورىنەدى. قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق ساراپشىلار پاندەميادان كەيىنگى ەكونوميكالىق احۋالدى 30-جىلدارداعى « ۇلى دەپرەسسيا» زارداپتارىمەن نەمەسە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى شەتىن جاعدايمەن قاتار قويا باستادى.
جاقىندا عانا امەريكالىق ساياساتكەر, ديپلومات گەنري كيسسيندجەر جازعانداي: «COVID-19 تولىق اياقتالعاننان كەيىن كوپتەگەن ەلدەردەگى جاۋاپتى مەكەمەلەر ساتسىزدىگى ءۇشىن اياۋسىز سىنعا ۇشىرايدى. كوروناۆيرۋستان كەيىنگى الەم ەندى بۇگىنگىدەي بولمايدى». ويلانتارلىق جاعداي.
بىراق مۇنىڭ دا تىعىرىقتان شىعاراتىن جول ەمەس ەكەنى اقيقات. تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن مەملەكەتكە باتىل ءارى ناقتى پراگماتيكالىق شەشىمدەر مەن شۇعىل راتسيونالدى ءىس-قيمىل اۋاداي قاجەت بولىپ تۇر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى حالىققا جولداۋىن وسى قاجەتتىلىكتىڭ, تىعىرىقتان شىعۋ جولىنىڭ جارقىن كورىنىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
پرەزيدەنت جولداۋى – ەلىمىزدىڭ موينىنا تۇسكەن سىناققا مەملەكەتتىڭ جاۋابى. جاڭا كەزەڭدەگى تاۋەكەلدەر مەن اۋىرتپالىقتاردىڭ الدىن الىپ, ولاردى ەڭسەرۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىڭ كەشەندى جوباسى.
مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا قازاقستاننىڭ پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك كۇن ءتارتىبىن ناقتى ءارى تۇتاستاي بەكىتىپ بەردى. بۇل قۇجات الداعى جىلدارى اتقارىلاتىن جەدەل ءىس-قيمىلدار مەن وڭ وزگەرىستەردىڭ ناقتى العىشارتىنا اينالادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋداعى ايتىلعان نەگىزگى مىندەتتەر تىزبەسى قازاقستاننىڭ پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى قالىبىن ايشىقتاپ تۇر. ياعني مەملەكەت:
بۇدان ءارى دە الەۋمەتتىك ۇستانىم داستۇرىنەن اينىمايدى;
ساياسي, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ساباقتاستىق ۇزىلمەي جالعاسادى;
زاڭ ۇستەمدىگىنە قول جەتكىزۋ باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى;
جەمقورلىقپەن كۇرەس اياۋسىز جۇرگىزىلەدى;
ەڭ باستىسى, مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى قۇندىلىعى ونىڭ قاراپايىم ازاماتتارى دەيتىن قاعيدا مىزعىمايدى.
توقاەۆ ۇسىنعان وراسان الەۋمەتتىك كومەكتەر پاكەتى جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان, ونى وڭالتۋعا مەملەكەت رەسۋرسىنىڭ تولىق جەتكىلىكتى ەكەنىن انىق اڭعارتادى.
ەڭ باستىسى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋىندا كوتەرىلگەن جانە شۇعىل شەشىلۋى ءتيىس وزەكتى ماسەلەلەر التى اي ءتورت قابىرعانىڭ ورتاسىندا قامالىپ, فاتالدى ۇمىتسىزدىك پەن يزولياتسيالىق كوڭىل كۇيدە وتىرعان حالقىمىزعا ۇلكەن دەمەۋ بولدى, ۇمىتتەرىن وياتىپ, سەنىمدەرىن كۇشەيتتى. سەبەبى پرەزيدەنت جولداۋىندا ەلىمىزدەگى كەشەندى, كۇردەلى جوبالاردان باستاپ, قاراپايىم ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىردەگى پروبلەمالارىنا دەيىن قامتىلعان.
مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاساپ, ونى بىرتىندەپ ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل دا ۋاقىت تالابى. وسى ماقساتتا جاڭا الەۋەتتى ورگان – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگى قۇرىلاتىنىن جاريا ەتتى. اگەنتتىك تىكەلەي پرەزيدەنتكە باعىناتىن بولادى. ءوز باسىم, بۇل باستامانى تولىقتاي قولدايمىن.
سەبەبى بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ءىسى – مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىندەگى ماسەلە.
ەكىنشىدەن, مۇنداي ءىستى جەكەلەگەن قۇزىرلى مينيسترلىكتەرگە نەمەسە اكىمدىكتەرگە تاپسىرىپ, «رەفورما جاسا» دەپ قاراپ وتىرۋ, ۇدەرىس بارىسىندا قارسىلىقتارعا تاپ بولۋى, قايشىلىقتارعا سوقتىرۋى, ءتىپتى ءتۇپتىڭ تۇبىندە مۇلدە ىسكە اسپاي قالۋى دا مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
ۇشىنشىدەن, جاسىراتىنى جوق, جىلدار بويى ءوزىنىڭ امبەباپ زاڭدىلىقتار جۇيەسى قالىپتاسقان, وزدەرى ءۇشىن تابيعي كورىنەتىن جۇمىسپەن اينالىسىپ وتىرعان باسقارۋ قۇرىلىمدارىنا تەك پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىنىشتى ورگان عانا وزگەرىس جاساي الادى.
سونداي-اق ءبىر مەملەكەتتىك ورگاندى ساياسي لاۋازىمداعى جانە اكىمشىلىك لاۋازىمداعى ەكى تۇلعانىڭ قاتار باسقارۋى دا كوپتەن بەرى تالقىعا سالىنىپ كەلە جاتقان جاعداي بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى جاۋاپتى حاتشى لاۋازىمىن جويىپ, مينيسترلىكتەردىڭ باسقارۋ جۇيەسىندەگى ەكىۇدايىلىققا دا نۇكتە قويدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانىن ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە 25 پايىزعا قىسقارتۋ باستاماسى دا قاجەتتى قادام. قازىرگىدەي ەلەكتروندى قۇجات جۇيەسى بار, تسيفرلى تەحنولوگيالىق داۋىردە مەكەمە شتاتتارىن ءجونسىز ۇلعايتا بەرۋ دە اقىلعا قونىمسىز. بەينەلەپ ايتقاندا, جۇمىس ىستەمەيتىن قىزمەتكەردىڭ سانىن 25 پايىزعا ازايتىپ, جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەردىڭ جالاقىسىن 25 پايىزعا كوبەيتىپ وتىرسا, مەملەكەت ءۇشىن الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى.
ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانىن قىسقارتا وتىرىپ, قالعان قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن بارىنشا كوتەرۋ ارقىلى جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, تابىسقا قول جەتكىزۋ تاجىريبەسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ نەگىزگى بولىگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالعا ارنالۋى تابيعي, زاڭدى جاعداي. پرەزيدەنت نەگىزدەپ بەرگەن جاڭا جاعدايداعى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ 7 قاعيداتى پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى تۇعىرناماسىنا اينالادى.
قۇقىق قورعاۋ مەن سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ قولعا الىناتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل وتكىر ماسەلە دە قازاقستانداعى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, بەلسەندى توپتاردىڭ كوپتەن بەرى كوتەرىپ جۇرگەن تاقىرىبى بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە بەلسەندى تۇردە تارتۋدى تاپسىردى. وسى ماسەلەنى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ 2019 جىلعى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كوتەرگەن ەدى. اينالاسى ءبىر جىلدىڭ اۋقىمىندا مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى بايلانىس ورناتۋ ىسىندە ءبىراز شارۋالار اتقارىلدى.
ءبىر جىلدىڭ شەڭبەرىندە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» كونتسەپتسياسى ىسكە قوسىلدى. شىنى كەرەك, قاتىپ-سەمىپ قالعان بيۋروكراتيالىق اپپارات حالىقپەن «ادامشا» جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنە باستادى, ءامىرشىل-اكىمشىل كەيپىنەن باس تارتتى. دەسە دە, بۇل باعىتتا ءالى دە اتقارىلاتىن ءىس قىرۋار ەكەنى بەلگىلى.
وسى جىلى قازاقستاندا «بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى», «ساياسي پارتيالار تۋرالى», «سايلاۋ تۋرالى», «پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭداردىڭ قابىلدانۋى حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان دا قولداۋ تاپتى.
پرەزيدەنت جانىنان قۇرىلعان ۇلتتىق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى قوعامدا, قوعامدىق ويدا قالىپتاسقان قايسىبىر نارازىلىقتاردىڭ سايابىرسۋىنا, بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى شىنايى ديالوگتىڭ باستالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. كەڭەس ءوز ميسسياسىن ءساتتى ورىنداپ وتىر.
ەندىگى باستى ماسەلە – ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن, ءتۇرلى بەلسەندى الەۋمەتتىك توپتارمەن, ساياسي پارتيالارمەن, بەلگىلى تۇلعالارمەن ۇزدىكسىز كونسترۋكتيۆتى بايلانىستى جولعا قويۋ.
مەنىڭشە, مۇنداي ماسەلەدە «اق», «قىزىل» دەگەن پرينتسيپ جۇرمەۋى ءتيىس. كەز كەلگەن حالىققا جاردەمى تيەتىن تۇلعانىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايداسىز داۋ-شارعا ەمەس, پاندەميادان كەيىن جاداپ-جۇدەگەن حالقىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋگە, بەرەكە-بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنا باعىتتاۋعا تالپىنۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە, اسىرەسە, ءتۇرلى الەۋمەتتىك ليفتتەر, ونلاين, وففلاين پلاتفورمالار ارقىلى, قاجەت بولسا ءتۇرلى جەڭىلدىك, كومەكتەر ارقىلى جاستاردى كوپتەپ تارتۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. ولار – تاۋەلسىزدىك جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن ءبىلىمدى, كوزى اشىق, وجەت, تسيفرلىق ءداۋىردىڭ پەرزەنتتەرى.
بۇعان مىسالدى الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. مەملەكەت باسشىسى ىسكە قوسقان «پرەزيدەنتتىك رەزەرۆ» جوباسى بۇعان جارقىن مىسال بولا الادى. ول جوباعا ىلىككەن تالانتتى جاستاردىڭ كوبى قازىر ورتالىقتا, وڭىرلەردە ىسىلىپ, شىڭدالىپ جاتىر.
Nur Otan پارتياسى قولعا العان پرايمەريز جوباسى دا تالاي دارىندى, قابىلەتتى جاستىڭ جولىن اشادى دەۋگە نەگىز بار. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ قورىتىندى بولىگىندە ۇلتىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق ساپانى ارتتىرۋ جايىنا ەرەكشە توقتالعانى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
شىندىعىندا, الەم بۇرىنعىداي بولمايدى, قازاقستان دا. قاي-قايسى باسەكەگە دە بارىنشا قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن, الەمدىك دامۋ كوشىنىڭ سوڭىندا قالماۋ ءۇشىن, جاڭا زامانعا بەيىمدەلۋ ءۇشىن, وزگەرمەسكە شارامىز جوق.
دەمەك, حالىق تا, ۇلت تا وزگەرۋى كەرەك. حالقىمىزدىڭ ەندىگى جەردەگى تىنىس-تىرشىلىگى, رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن داستۇرشىلدىگى, ىشكى مادەنيەتى مەن مىنا الاساپىران دۇنيەگە دەگەن كوزقاراسى, قارىم-قاتىناسى وسكەن ۇلتتىڭ, ەستيار ۇلتتىڭ كوزقاراسى مەن قارىم-قاتىناسىنا اينالۋى شارت.
پرەزيدەنت وسىنى الىس كوكجيەكتەن پايىمداپ, ءۇمىت پەن سەنىمدى سەرىك ەتە وتىرىپ, ناقتى قادام مەن ءىس-قيمىل جاساۋعا شاقىرىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەڭزەپ وتىرعانى – داعدارىستان داعدارىس تۋعىزۋدىڭ قاجەتى جوق, كەرىسىنشە, حالىقتىڭ ءۇمىتى مەن سەنىمى ءۇشىن, مەملەكەتتىڭ دامۋى مەن بولاشاعى ءۇشىن, بۇگىنگى تۇيىقتاردان ەرتەڭگى وراسان مۇمكىندىكتەردىڭ كوزى مەن تەتىگىن ىزدەپ, تابا بىلۋگە ءتيىسپىز.
دارحان كالەتاەۆ,
قازاقستاننىڭ ۋكرايناداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
