ارقا توسىنەن شىققان بىلعارى قولعاپ شەبەرى ابىلايحان ءجۇسىپوۆتىڭ بۇگىنگە دەيىنگى سپورتتىق جولىنا قاراپ وتىرساڭىز, جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىنداعى دودالاردا الماعان جۇلدەسى جوق ەكەن. ەڭ الدىمەن 15-كە جاسى تولعاندا رەسەيدىڭ ياكۋتسك قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان «ازيا بالالارى» اتتى حالىقارالىق ويىندار تۋرنيرىندە توپ جارىپ, ءوزىنىڭ سپورتتىق مانسابىنداعى جەڭىستى جولىنا باتىل قادام جاساپتى. ارادا ءبىر جىل وتكەندە دارىندى جاس شىمكەنتتە وتكەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ازيا چەمپيوناتىندا جەڭىمپاز اتاندى. سول جىلدىڭ كۇزىندە ۋكراينا استاناسىندا جالاۋ كوتەرگەن الەم چەمپيوناتىنا بارىپ, التىن جۇلدەمەن ورالدى. جولىنداعىنىڭ ءبارىن قوعاداي جاپىرعان بوزبالانى 2013 جىلى حالىقارالىق اۋەسقوي بوكس قاۋىمداستىعى (AIBA) «ەڭ ۇزدىك جاس بوكسشى» رەتىندە رەسمي تۇردە تانىعان.
بۋىنى بەكىپ, بۇلشىق ەتى بۇلتيا باستاعان بوزبالا ءبىر جىلدان كەيىن جاستار اراسىنداعى ايقاستارعا بىلەك سىبانا كىرىستى. ەل ىشىندەگى جارىستاردا وزىنە توتەپ بەرەتىن قارسىلاس تاپپاعان سوڭ, تايلاندتا وتكەن جاستار اراسىنداعى ازيا چەمپيوناتىنا اتتاندى. سالماعى ءوسىپ, 60 كيلو دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن ابىلايحان چەمپيون بولعانى ءوز الدىنا, اتالعان ءتۋرنيردىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىسى اتاندى. ازيا چەمپيوناتىنىڭ التىن مەدالىن قانجىعاعا بايلاعان سوڭ, سول جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىنا بەرىلگەن جولدامانى قالتاعا سالىپ, بولگاريانىڭ استاناسى سوفيانى بەتكە الدى. قارت قۇرلىقتىڭ تورىندە بابى مەن باعى قاتار شاپقان ورەن جەڭىستىڭ ەڭ بيىك تۇعىرىنا كوتەرىلدى.
سول جىلى, ياعني 2014 جىلدىڭ تامىز ايىندا قىتايدىڭ نانكين قالاسىندا ءىى جازعى جاسوسپىرىمدەر وليمپياداسىنىڭ الاۋى جاعىلدى. شارشى الاڭعا 60 كيلو سالماق دارەجەسىندە كوتەرىلگەن ابىلايحان ءجۇسىپوۆ وزىنە ارتىلعان ەل سەنىمىن ابىرويمەن اقتاپ, التىننان مەدال تاعىندى. شەشۋشى جەكپە-جەكتە ول سول كەزدە الەم چەمپيونى دەگەن اتاعى بار كۋبالىق الەن ليمونتە بۋدەنى تىزە بۇكتىرگەن ەدى.
مىنە, وسىنداي ءدۇبىرلى جەڭىستەردەن كەيىن ماماندار مەن بوكسسۇيەر قاۋىم ابىلايحاندى بۇل كەزدە سپورتتىق مانسابىن اياقتاعان سەرىك ساپيەۆتىڭ ورنىن باسۋعا جاراتقاننىڭ ءوزى جىبەرگەن تاڭداۋلىسى رەتىندە قاراي باستادى. مۇنى قازاق بوكسىنا جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ ون سەگىزگە جاسى تولماعان جاس پەرىنى قاراعاندىدا وتكەن عالىم جارىلعاپوۆ اتىنداعى XXXI حالىقارالىق ءتۋرنيردىڭ دوداسىنا قوسقانىنان-اق اڭعارۋعا بولۋشى ەدى. ال بۇل جارىس سۇيەگى قاتقان ەرەسەكتەر اراسىنداعى ايتۋلى دودانىڭ ءبىرى-تۇعىن.
بوكس دەگەن جاس ەكەنسىڭ دەپ باسىڭنان سيپاي قويمايتىن سپورتتىڭ قاتال ءتۇرى. ونىڭ ۇستىنە, ابىلايحان ونەر كورسەتكەن 64 كيلو سالماق دارەجەسىندە ەلىمىزدىڭ ەڭ مىقتى بوكسشىلارىنىڭ باسى تۇيىسكەنىن ەسەپكە الساق, مۇنداي دوداعا العاش تۇسكەلى تۇرعان العاداي جاسقا ايانىشپەن قاراعاندار دا كوپ ەدى. بىراق ساقا جىگىتتەردىڭ سارت-سۇرت ەتكەن سۇراپىل سوققىلارىنا توتەپ بەرگەنى ءوز الدىنا, قارسىلاستارىنىڭ ءبارىن ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىپ, ابىلايحان ءتۋرنيردىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ الدى. سول جارىستان ۇيىنە تەمىر تۇلپاردى تاقىمىنا باسىپ قايتقان.
«جارىلعاپوۆ تۋرنيرىندە» توپ جارۋ دەگەنىڭىز, ا.ءجۇسىپوۆ ءۇشىن ەرەسەكتەر اراسىنداعى دودالارعا ەسىك ايقارا اشىلدى دەگەن ءسوز ەدى. جاسىراتىنى جوق, بوكسقا قاتىسى بار جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ كوكەيىندە سول كەزدە 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرو قالاسىندا وتەتىن جازعى وليمپيادا تۇرعان ەدى... باعى جاندى دەگەن سول ەمەس پە, كوپ ۇزاماي جاس جىگىت قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىنا شاقىرتۋ الدى.
ەل بوكسىنىڭ باس كومانداسى ساپىنداعى العاشقى تۋرنيرىندە توپ جارىپ, وزىنە سەنىم ارتقانمەن, قالاي بولار ەكەن دەپ ىشتەي الاڭداعان باپكەرلەرىنىڭ جۇرەگىن ورنىنا ءتۇسىردى. ۆەنگريادا وتكەن يشتۆان بوچكاي اتىنداعى جارىستىڭ شەشۋشى جەكپە-جەگىندە ەۋروپا ويىندارىنىڭ چەمپيونى, ازەربايجان ەلىنىڭ اتىنان سىنعا تۇسكەن كۋبالىق لورەنتسو سوتومايوردى سۇلاتىپ, التىن جۇلدەنى قانجىعاعا بايلادى. ارادا از عانا ۋاقىت وتكەندە وليمپيادا جولداماسى ءۇشىن بولاتىن ايقاستار دا كەلىپ جەتكەن بولاتىن. ابىلايحان 2016 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قىتايدا وتكەن ازيا بويىنشا ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە چەمپيون اتانىپ, ريو-2016 وليمپياداسىنىڭ جولداماسىن جەڭىپ الدى.
راس, ابىلايحان ءجۇسىپوۆتىڭ ەرەسەكتەر اراسىنداعى ونەرىنە بىرجاقتى باعا بەرۋگە بولماس ەدى. جاستاردىڭ اراسىنان بۇزىپ-جارىپ ەنگەنىمەن, ەرەسەكتەر بوكسى بۇعان جىلى قاباق تانىتا قويمادى. ەڭ العاش رەت ريوداعى وليمپيا ويىندارىندا شالعىسى تاسقا ءتيدى. ءبىرىنشى جەكپە-جەگىندە جەڭىلىپ, سالى سۋعا كەتىپ, ۇيگە قايتقان...
وليمپيادادان كەيىنگى ءىرى جارىسى 2017 جىلى تاشكەنتتەگى مامىر ايىندا وتكەن ازيا چەمپيوناتى ەدى. ابىلايحان بۇل سىندا فينالعا دەيىن جەتكەنىمەن, رينگ يەسى, ريو-2016 وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى شاحرام گياسوۆقا ەسە جىبەردى. سول جىلدىڭ كۇزىندە ول گامبۋرگتەگى الەم چەمپيوناتىندا 69 كيلو سالماقتا رينگكە كوتەرىلدى. جارتىلاي فينالعا جەتىپ, وندا تاعى دا شاحرام گياسوۆپەن بولعان شايقاستا جەڭىلىستىڭ كەرمەك ءدامىن تاتتى. قولا جۇلدە الدى دەمەسەڭىز, بۇل جاس بوكسشى ءۇشىن وزەكتى ورتەگەن وكىنىش ەدى, ارينە...
كەلەسى جىلى استانادا ازياداعا ىرىكتەۋ دوداسى رەتىندە ۇيىمداستىرىلعان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كۋبوگى سىنىندا ءوزىنىڭ باستى قارسىلاسى اسلانبەك شىنبەرگەنوۆپەن فينالدا قولعاپ تۇيىستىرە المادى. سەبەپ – جارتىلاي فينالدا وزبەك بوكسشىمەن بولعان ايقاستا ابىلايحان ماڭدايى جارىلىپ, جاراقات الىپ قالعان ەدى. سونىڭ سالدارىنان تامىز ايىندا يندونەزيادا وتكەن ازيا ويىندارىنداعى بوكس جارىسىن ۇيدە وتىرىپ تاماشالاۋىنا تۋرا كەلگەن.
شىنبەرگەنوۆپەن اراداعى كىم مىقتىنى انىقتاۋدىڭ ءساتى سول جىلدىڭ قاراشا ايىندا اقتاۋدا وتكەن ەل چەمپيوناتىندا كەلگەن. فينالدا ول قارسىلاسىن اۋىر نوكداۋنعا ءتۇسىرىپ, ۇلتتىق قۇراما ساپىنداعى ءوز ورنىن قايتارىپ الدى.
بىلتىر رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا بولعان الەم چەمپيوناتىندا ورىس بوكسشىسى, باياعىدا سەرىك ساپيەۆپەن تالاي قولعاپ تۇيىستىرگەن اندرەي زامكوۆويدان جارتىلاي فينالدا جەڭىلىپ, قولا مەدالمەن ەلگە كوڭىلسىزدەۋ ورالدى...
ابىلايحان ءجۇسىپوۆ بالا كەزىنەن بوكستاعى ءپىر تۇتقانىم سەرىك ساپيەۆ دەپ كەلدى. بىلايعى جۇرت تا ەكەۋىنىڭ شارشى الاڭداعى مانەرىنەن ۇقساستىق ىزدەپ, اۋرەگە ءتۇستى. بۇل تۋراسىندا الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى اركادي توپاەۆتىڭ جاتتىقتىرۋشىسى قانات جاقسىباەۆتىڭ پىكىرى ءبىزدىڭ ويدى قۋاتتاي تۇسەدى. «سەرىك ساپيەۆ پەن ابىلايحاننىڭ تۇلەپ ۇشقان ۇياسى ءبىر – اباي بوكس مەكتەبى. سول سەبەپتى دە ەكەۋىنىڭ مانەرىندە ۇقساستىق بولۋى زاڭدى. ەكەۋى دە اياقپەن جۇمىس ىستەۋگە جانە تەحنيكاعا قاتتى ءمان بەرەدى. دەگەنمەن, باجايلاپ قاراساڭىز, ەكەۋىنىڭ مانەرى ءبارىبىر دە ەكى ءتۇرلى. ماسەلەن, ءجۇسىپوۆتىڭ سوققىلارى سالماقتىراق, كەرەك جەرىندە اشىق ايقاسقا بارۋدان تايىنبايدى. كەيىنگى كەزدە دەنەنىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولىپ جۇرگەنى بايقالادى. رينگتەگى قيمىل-قوزعالىسىنىڭ ۇيلەسىمى اسا كەلىستى. ۇنەمى ويلى بوكس جاسايتىن ۇزدىك شەبەردىڭ ءبىرى», دەيدى ايگىلى باپكەر ءسۇيسىنىسىن جاسىرا الماي.
راس, كەيىنگى كەزدەرى ءجۇسىپوۆتىڭ اتىنا سوققىلارى السىزدەۋ دەگەن سىن ايتىلىپ ءجۇردى. ءتىپتى ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى عالىمبەك كەنجەباەۆتىڭ ءوزى ءبىر سۇحباتىندا ابىلايحانعا دەنە كۇشىن ارتتىرۋ كەرەك دەگەن بولاتىن. البەتتە اقىلدى بوكسشى ابىلايحان ءوزىنىڭ كەمشىن تۇستارىن جاقسى بىلەدى دەگەن ويدامىز. ول ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن سپورتشى. كەيىنگى كەزدەرى بوكس ماماندارى ونىڭ بۇلشىق ەتتەرىنىڭ سىرتقا تەۋىپ, سوققىلارىنىڭ دا ەداۋىر سالماق قوسا تۇسكەنىن بايقاپ ءجۇر.
بىلتىر ابىلايحان قاراعاندىنىڭ ينديرا ەسىمدى ارۋىمەن كوڭىل جاراستىرىپ, وتاۋ تىكتى. جاس كەلىن دە تەگىن ادام ەمەس: «شامشىراق» اتتى بي ءانسامبلىنىڭ جەتەكشىسى. «كەلىننىڭ اياعىنان» دەگەن بار عوي, ۇيلەنە سالىسىمەن يوردانيانىڭ استاناسى اممانعا اتتانىپ, وندا وتكەن ازيا جانە مۇحيت جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ ليتسەنزيالىق تۋرنيرىندە اتوي سالدى. ءوزىنىڭ ومىرىندەگى ەكىنشى وليمپياداسىنىڭ ارمان ەتكەن جولداماسىنا قول جەتكىزدى.
«ابىلايحاننىڭ بولاشاعى الدا, – دەيدى قاراعاندىداعى جوعارى جەتىستىكتەر سپورتى مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى دانيار مىڭباەۆ. – جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا ءدال ابىلايحانداي اتاعى بار بوكسشى تمد اۋماعىندا جوق دەپ ويلايمىن. قازىر ول ەرەسەكتەر بويىنشا ۇلتتىق قۇراماداعى ناتيجەلى شەبەردىڭ ءبىرى. بارعان جارىستىڭ بارلىعىنان جۇلدەمەن ورالىپ ءجۇر. بۇل ونىڭ ءوز ىسىنە دەگەن كاسىبي تۇرعىداعى زور جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتەدى».
ءيا, الەمدىك بوكستا 69 كيلونى بەيرەسمي تۇردە «قازاقتىڭ سالماعى» دەيدى. ايتسا, ايتقانداي-اق: باقتيار ارتاەۆ, باقىت سارسەكباەۆ, سەرىك ساپيەۆ جانە دانيار ەلەۋسىنوۆ وسى سالماقتا ءوليمپتىڭ شىڭىنا شىقتى ەمەس پە؟! وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ابىلايحان جۇسىپوۆتەي جامپوزعا ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىك جۇگى جەڭىل ەمەس. «الدىڭداعى اعالارىڭ شىققان شىڭ تىم بيىك. ەل سەنەن دە سونداي جەتىستىك كۇتەدى. جالپى, «قازاقتىڭ سالماعى» دەگەننىڭ سالماعىن قالاي سەزىنەسىڭ؟ پسيحولوگيالىق تۇرعىدا اسەرى اۋىر ەمەس پە؟», دەپ سۇراعانىمىزدا جاس جىگىتتىڭ بايسالدى تۇردە بەرگەن جاۋابى كوكەيگە قونىمدى شىقتى. «مەن عانا ەمەس, قۇراماداعى وليمپيادا جولداماسىن جەڭىپ العان ارىپتەستەرىمنىڭ بارلىعى دا جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەدى. وزىنە سەنىمدى ادامعا الىنبايتىن اسۋ جوق دەپ ويلايمىن», دەگەن ويلى جاس.
وكىنىشكە قاراي, كۇللى الەمگە ءامىرىن جۇرگىزگەن كوروناۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن توكيو وليمپياداسىنىڭ وتەتىن مەرزىمى كەلەسى جىلعا قالدىرىلدى. امال قانشا, ابىلايحان دا الەمنىڭ وزگە ەڭ مىقتى سپورتشىلارى سياقتى ىشتەن تىنىپ ءجۇر. بىلعارى قولعاپ شەبەرىنە «وليمپيادا چەمپيونى بولسام» دەگەن ارزۋ-ارمانىن تاعى ءبىر جىلعا ايالداتا تۇرۋعا تۋرا كەلەدى.
قاراعاندى وبلىسى
P.S. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى ابىلايحانداي التىن ۇلدان بارشا قازاق تاقىم قىسىپ جەڭىس كۇتەدى. توكيودان تارلانىم جارقىراتىپ التىنمەن كەلسە دەپ تىلەيدى. ء«بىر جاعىنان الىپ قاراعاندا, – دەيدى قاراعاندى وبلىستىق دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى تەمىرحان ابىلاەۆ, – توكيو وليمپياداسىنىڭ كەيىنگە شەگەرىلگەنىن ۇلكەن مۇمكىندىك دەپ تە قاراستىرۋعا بولادى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ابىلايحان ءوزىنىڭ ومىرىندەگى ەڭ باستى دوداسىنا ەسەيگەن, كۇشەيگەن قالپىندا بارادى دەگەن ءۇمىت بار. قازاققا قاسيەتى وتكەن ابىلايحان دەگەن اتقا كىر كەلتىرمەي, نامىستى قولدان بەرمەس دەگەن سەنىمدەمىز».
