مەملەكەتتىڭ تەك ىشكى ماسەلەلەرىنە جانە ولاردى شەشۋ جونىندەگى دەر كەزىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋگە ارنالعان بۇل قۇجاتتىڭ ناقتىلىعى ەرەكشە نازار اۋدارتادى.
مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مىندەتتەردىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, ول الەم دامۋىنىڭ جاڭا جاعدايلارىندا اۋقىمدى ءىس-قيمىل باعدارلاماسى جاريالانعان الدىڭعى جولداۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ زاڭدى جالعاسى دەپ ايتۋعا بولادى.
ەگەر پرەزيدەنتتىڭ ەكونوميكالىق وزگەرىستەر سالاسىنداعى تاپسىرمالارىن قاراستىراتىن بولساق, وندا الەمدە قالىپتاسقان قولايسىز جاعدايعا نەگىزدەلگەن شۇعىل شارالاردىڭ قاجەتتىلىگى ايقىن.
سونىمەن قاتار جولداۋدا ساياسي وزگەرىستەر, ەڭ الدىمەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى مىندەتتى شارتتار بولىپ تابىلاتىن «ادىلەتتى مەملەكەت» قۇرۋدى كوزدەيتىن باعىت-باعدارىمىزدىڭ بۇلجىمايتىنى راستالدى.
پرەزيدەنتتىڭ ەكى جولداۋىنىڭ اراسىندا وسى باعىتتا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلدى: ساياسي پارتيالار تۋرالى; سايلاۋ تۋرالى; بەيبىت جينالىستار تۋرالى; پارلامەنتتىڭ قىزمەتى تۋرالى, ونىڭ ىشىندە پارلامەنتتىك وپپوزيتسيانىڭ بولۋىن كوزدەيتىن زاڭدار قابىلداندى, جەكە ادامنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭناما جەتىلدىرىلۋدە.
پرەزيدەنت ايتقانداي, بۇل رەفورمالاردىڭ باستاماسى عانا.
ازاماتتاردى مەملەكەتتىك باسقارۋ پروتسەسىنە نەعۇرلىم بەلسەندى تارتۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدى جەدەلدەتۋ وسىعان بايلانىستى نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
بۇل تۇرعىدا ءماسليحاتتار ەرەكشە ماڭىزدى ءرول اتقارۋى ءتيىس, سايلاۋشىلاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ كەز كەلگەن ماسەلەلەرى بويىنشا مۇڭ-مۇقتاجىن ءبىلدىرۋ ولاردىڭ ءوز مىندەتىنە كىرەدى. سونىمەن قاتار زاڭدا ولارعا جەرگىلىكتى رەسۋرستاردىڭ جۇمسالۋىن باقىلاۋعا دەيىن ءبىرشاما قۇقىقتار بەرىلگەن, ءىس جۇزىندە ءماسليحاتتار ءوز وكىلەتتىكتەرىن جەتكىلىكتى دارەجەدە ىسكە اسىرا الماي وتىر. مەملەكەت باسشىسى مۇنى «ساياسي اناحرونيزم» دەپ اتادى. حالىق پەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدارىنان ازاماتتار ورتالىق بيلىككە جەرگىلىكتى پروبلەمالارمەن جۇگىنۋگە ءماجبۇر. كوروناۆيرۋستىق پاندەميامەن كۇرەس ساباقتارى مۇنى كوز الدىمىزعا اكەلىپ كورسەتىپ وتىر.
ءماسليحاتتار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى جانە مىندەتتى ونلاين-ترانسلياتسيالاردى ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا ازاماتتىق قوعامعا جەرگىلىكتى دەڭگەيدە شەشىمدەر قابىلداۋعا ناقتى قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىن نىعايتۋعا پارلامەنت سەناتى ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى, مۇندا جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەس قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەيدى. كەڭەس اياسىندا قازاقستاندىق زاڭگەرلەر وداعىنىڭ قولداۋىمەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ حالىق مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا بايلانىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى باسىمدىق رەتىندە ايقىنداعان ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندە جاڭا شارالار قابىلداۋ تۋرالى ءتيىستى تاپسىرمالار بەرگەنى اسا ماڭىزدى دەپ اتالدى.
بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ ءۇشىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماسىنا قوسىلۋ دا جەتكىلىكتى تۇردە زاڭدى بولىپ وتىر, بۇل قازاقستاندىق بالالارعا وسى كونۆەنتسيادا بەكىتىلگەن قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى بۇۇ-نىڭ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىنە شاعىم جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كوپتەگەن اسكەري قاقتىعىستارعا, ءماجبۇرلى جاپپاي كوشى-قونعا, الەمگە جايىلعان كوروناۆيرۋستىق پاندەمياسىنا بايلانىستى بالالار قاۋىپتى ايماقتاعى ەڭ ءالسىز الەۋمەتتىك توپ بولىپ تابىلادى.
بۇل قادام ەلىمىزدىڭ نەگىزگى جالپىعا تانىلعان حالىقارالىق-قۇقىقتىق نورمالار مەن ستاندارتتاردان اينىمايتىندىعىنا كەزەكتى مارتە دالەل بولادى. قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا بۇۇ-نىڭ ءتورت كوميتەتىنىڭ: ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتتىڭ, ازاپتاۋدىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ, ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىكتى جويۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ جانە ايەلدەرگە قاتىستى كەمسىتۋشىلىكتى جويۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ جەكە شاعىمداردى قاراۋ قۇزىرەتىن مويىندادى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ اياسىندا پرەزيدەنت بىرقاتار جاڭا تاپسىرمالار بەردى, ولاردىڭ ىشىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا مىندەتتى بەينەباقىلاۋدى ەنگىزۋدى اتاپ وتۋگە بولادى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2019 جىلى «ازاپتاۋ» 146-بابى بويىنشا 86 قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلگەن. 2020 جىلدىڭ بەس ايىندا وسى باپ بويىنشا 131 وسىنداي جاعداي تىركەلدى.
بۇل ۇسىنىلعان جاڭالىقتار ەرەكشە وزگەشە شارا ەمەس. ول ازاپتاۋلارعا قارسى كونۆەنتسياعا فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامادا كوزدەلگەن, وعان قازاقستان 2008 جىلى قوسىلىپ, ازاپتاۋلاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىن قۇردى. وسىعان بايلانىستى جولداۋداعى «الەۋەتتى قۇرىلىمدار جۇمىستىڭ وزىق ادىستەرىنە نەعۇرلىم كوپ سۇيەنەتىن بولسا, ولاردىڭ حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي كەلۋ مۇمكىندىگى سوعۇرلىم جوعارى بولادى» دەگەن ءسوز ەرەكشە مانگە يە بولادى.
اسىرەسە قازىرگى ۋاقىتتا «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بىردە-ءبىر اسپەكتىسى زاڭ ۇستەمدىگىنسىز جانە ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرۋسىز ءساتتى جۇزەگە اسىرىلا المايدى» دەگەن تۇجىرىم دا وزەكتى جانە ۋاقتىلى بولىپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى الەمدىك دامۋدىڭ الماعايىپ جاعدايلارىندا ەلدىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن سەنىمدى, بەرىك نەگىز بولىپ تابىلادى.
اسقار شاكىروۆ,
پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
