مۇعالجار, كوشىم تۇقىمدارىنىڭ ەرەكشەلىگى – قىسى-جازى قورادا تۇرماي تەبىندەپ جايىلادى, قاتتى اياز بەن بورانعا, قارا سۋىققا ءتوزىمدى, جال-قۇيرىعى توگىلگەن, ورتاشا سالماعى 400-500 كيلوگرامعا جەتەدى.
قازىرگى كەزدە اقتوبە وبلىسىنىڭ شارۋاشىلىقتارىندا اسىلتۇقىمدى جىلقىلاردىڭ ۇلەسى 17 پايىزدان اسپايدى. وبلىستا وسى ت ۇلىكتى اسىلداندىرۋ جۇمىستارىمەن كوپ شارۋاشىلىقتىڭ اراسىنان «مۇعالجار» جشس عانا تۇراقتى اينالىسىپ كەلەدى. وسى سەرىكتەستىكتىڭ 400-دەن استام جىلقىسىنىڭ اراسىنان ەرەكشە تۋعان ق ۇلىن-تايلارىن ىرىكتەپ باعىپ, اسىلداندىرۋعا جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ بىلگىرى سەرىكباي رزاباەۆ اقساقال باسشىلىق جاسايدى.
جىلقىنىڭ مۇعالجار, كوشىم تۇقىمدارىن اسىلداندىرۋ جۇمىستارى 1939 جىلى باستالىپ, مۇعالجار اۋدانىندا ارنايى جىلقى زاۋىتى دا سالىندى. سوعىستىڭ العاشقى جىلدارىندا قۇرىلعان اتتى اسكەرگە وسى شارۋاشىلىقتان جىلقىلار جىبەرىلە باستاعاندا جابىلىپ, بار ت ۇلىگى توڭىرەكتەگى شارۋاشىلىقتارعا ۇلەستىرىلدى. 1953 جىلى قايتا اشىلعاندا مۇعالجاردىڭ بويىنا تاراتىلىپ كەتكەن جىلقىلارىنىڭ تاي-ق ۇلىندارى قايتا اكەلىندى. ءسويتىپ 1990 جىلعا دەيىن وبلىستاعى ەمبى, جەم, ورقاش بويىنداعى بارلىق شارۋاشىلىقتاردى تاڭداۋلى مۇعالجار, كوشىم جىلقىلارىمەن كوبەيتتى.
– مۇعالجار زاۋىتىنىڭ ارقاسىندا وڭىردەگى اسىلتۇقىمدى جىلقىلاردى ساقتاپ قالدىق. قازىر قازاقتىڭ بۇرىنعى قازاناتى قايدا دەگەن ساۋالدى ءجيى قويامىز. بىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز, قازاناتتى رەسەيدىڭ اۋىر سالماقتى جىلقىلارىمەن سالىستىرىپ جاتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. بۇگىندە تۇقىمىن جاڭارتامىز دەپ رەسەيدەن ايعىرلار اكەلىپ جاتقاندار كوپ. بىراق ول جاقتىڭ جانۋارىنىڭ باستى ايىرماشىلىعى – تەبىندەي المايدى, الدارىنا ۇنەمى جەم-ءشوپ, س ۇلى قويۋ كەرەك. ياعني, ولاردىڭ تابيعاتى باسقا, جەرسىنبەيدى. ءبىزدىڭ جىلقىلار قىستىڭ قاتتى ايازىندا دا قاردى تۇياعىمەن ارشىپ, تەبىندەپ جەيدى. ءوز اياعىمەن قىسى-جازى تەبىندەپ جۇرگەن مال مۇلدەم جەم جەمەيدى, ياعني شىعىنى از. جىلقىنىڭ ەتىن, قىمىزىن عانا پايدالانباي, الداعى ۋاقىتتا قانىن, سۇيەگىنە دەيىن وڭدەپ, قالدىقسىز ءونىم وندىرۋگە بولادى. تەرىسىن دە يلەپ, ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بار. بىراق بۇل شارۋانى بىرتىندەپ ىسكە اسىرۋعا ۋاقىت جانە ۇكىمەتتەن ۇلكەن قولداۋ قاجەت بولىپ تۇر, – دەدى ەركەگۇل تىلەگەن.
قازاقستاندا شامامەن 3 ميلليونعا جۋىق جىلقى بولسا, ونىڭ 7 %-ى عانا اسىلتۇقىمدى دەپ سانالادى. ونىڭ ۇستىنە, وسى 3 ميلليون جىلقىنىڭ 900 مىڭى جىلدا سوعىمعا كەتەدى. سوڭعى جىلدارى جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي قازاقستاندىق جىلقى ەتىن ساتىپ الۋعا سۇرانىس ءبىلدىرىپ وتىر. ءدال قازىرگى جاعدايدا جىلقى ەتىن ەكسپورتتايتىن بولساق, قازاق جىلقىسىز قالادى. مۇنى شەشۋدىڭ ءبىر جولى – ەلىمىزدەگى وسى ت ۇلىك سانىن 3-5 ەسە كوبەيتىپ بارىپ قانا جىلقى ەتىن ەكسپورتتاۋعا كىرىسۋگە بولادى. وڭىردەگى شارۋا قوجالىقتارى دا جىلقى شارۋاشىلىعىنا مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت دەگەن پىكىردە. ويتكەنى كۇتىمى, باعىمى جاقسى بولسا, جىلقى تەز كوبەيەتىن ت ۇلىك.
باياندى سارسەنبينا
اقتوبە وبلىسى
