ءبىر قاراعاندا, ەلىمىزدە پەداگوگيكالىق كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى جەتكىلىكتى ءتارىزدى. ال وسى جاعدايعا ۇڭىلە قاراساق, شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان نەگىزگى ماسەلەنى اڭعارۋ قيىن ەمەس. بۇل – مەكتەپتە جانە مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە تاربيە مەن ءبىلىم بەرە الاتىن پەداگوگ-مامانداردى دايارلاۋعا ارنالعان پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ازدىعى.
پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بىلاي دەدى: «بۇگىندە كوپ بەيىندى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىعى مۇعالىمدەردى دايارلايدى. الايدا ولاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىندىكتەن, قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ ارقىلى مۇعالىمدەردى دايارلايتىن جوو سانىن 85-تەن 20-25-كە دەيىن قىسقارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار باسقا باعىتتار بويىنشا ماماندار دايارلاي بەرەدى, ال پەداگوگيكا بويىنشا ليتسەنزيالارى قايتارىلىپ الىنۋى مۇمكىن. شامامەن العاندا, ءار ايماقتا مۇعالىمدەردى دايارلايتىن ءبىر مىقتى جوو جانە الماتىدا بىرنەشە وقۋ ورنى بولماق».
ارينە, الماتى قالاسىندا مەكتەپتىڭ ءبىلىم جۇيەسىنە قاجەتتى ماماندار دايارلايتىن ەكى ۇلكەن وقۋ ورنى جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتقانى بارشاعا ايان. بۇل وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ەكىنشىسى – قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى. الماتى قالاسى جانە وڭتۇستىك وبلىستاردىڭ مەكتەپتەرى مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرىندەگى پەداگوگ مامانداردىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا وڭتۇستىك استانادا قوسىمشا پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارى اشىلۋى مۇمكىن.
جاقىن شەتەلدەردىڭ استانالارىنداعى مەكتەپ مۇعالىمدەرىن جانە مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى دايارلاۋ جۇمىسىن سارالاساق, رەسەي ورتالىعى ماسكەۋدىڭ پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ تاجىريبەلەرى ەسكە تۇسەدى. ماسكەۋ قالاسىندا پەداگوگيكالىق ماماندار دايارلايتىن 4 ءىرى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت جۇمىس ىستەيدى. بۇل – ماسكەۋ پەداگوگيكالىق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, ماسكەۋ پسيحولوگو-پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ماسكەۋ قالالىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە ماسكەۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قىزمەت ەتەدى. اتالعان وقۋ ورىندارىنان باسقا بىرنەشە مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتار پەداگوگتەر دايارلايدى.
ەل استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا جانە ورتالىق, سولتۇستىك ايماقتاردا پەداگوگتەر قانشالىقتى جەتكىلىكتى دەگەنگە كەلسەك, جەدەل شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. سونىڭ ىشىندەگى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ەلوردادا مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت اشۋ. ويتكەنى استانامىزدىڭ جانە وعان جاقىن ورنالاسقان ايماقتاردىڭ ورتا مەكتەپتەرى مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرىندە مامانداردىڭ تاپشىلىعى جىل سايىن قاتتى سەزىلىپ جاتىر. ال ماماندار جەتىسپەي, ساپالى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن كوتەرۋ ءمانسىز.
نۇر-سۇلتان قالاسىندا پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت اشىلىپ جاتسا, بۇل ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرە الاتىن, شىعارماشىل, زاماناۋي وقىتۋ تەحنولوگيالارىن مەڭگەرگەن جانە IT-قۇزىرەتتىلىگى جەتكىلىكتى, جان-جاقتى دامىعان ۇستازداردى دايارلايتىن وقۋ ورنى بولۋى ءتيىس. ورتا مەكتەپ قۇرىلىمىندا از ۋاقىت ىشىندە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ۇلگى تۇتار نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى سياقتى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت بىلىكتى ۇستازدار دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنىڭ كوشباسشىسى دارەجەسىنە جەتۋى كەرەك.
پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ نەگىزگى ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى مىنالار بولۋى قاجەت دەپ ويلايمىن: ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن, وقۋشىلارعا سىني ويلاي ءبىلۋدى جانە وزدىگىنەن ءبىلىم الۋ جولدارىن ۇيرەتەتىن بىلىكتى ۇستازدار دايارلاۋ; پاندەردى اعىلشىن تىلىندە بەرۋ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگياسىن دامىتۋ; جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا تسيكلدەرى بويىنشا ستۋدەنتتەرگە ادىستەمەلىك ءبىلىم بەرە وتىرىپ, مەكتەپتەرگە ەنگىزىلىپ جاتقان STEM باعدارلاماسىمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتۋ; تاربيە بەرۋ ءادىسناماسىنىڭ ىرگەتاسى رەتىندە ۇلتتىق تاربيە بەرۋ جۇيەسىن قابىلداۋ.
ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىندا تاربيە جانە ءبىلىم بەرۋ جۇمىسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشەتىن ارناۋلى زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى بولۋى كەرەك. مۇنداي جاعدايدا پەداگوگ ماماندىعىن تاڭداعان ستۋدەنتتەر تەك تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ءبىلىم جۇيەسىن عانا مەڭگەرمەيدى, سونىمەن قاتار عالىم-پەداگوگتەر جەتەكشىلىگىمەن ءارتۇرلى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قاتىسا الادى. ال كافەدرالاردىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار پەداگوگيكالىق باعىتتاعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن ماقساتتى جانە جۇيەلى تۇردە اينالىسا الادى. الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جانە پەداگوگيكالىق باعىتتاعى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ ءىس-تاجىريبەلەرىن سارالاساق, پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىنداعى تومەندە ايتىلاتىن زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جانە ورتالىقتاردىڭ بولعانى قۇپتارلىق.
ەلىمىز وداق قۇرامىندا بولعان كەزدە جەمىستى جۇمىس ىستەگەن «مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ينستيتۋتىن» قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. ەگەر وسىنداي ينستيتۋت پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىندا بولسا, مەكتەپتەگى پاندەردى وقىتۋ ۇدەرىسىنىڭ پراكتيكالىق ناتيجەلەرى جانە وسى پاندەردى وقىتۋ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگياسى سالاسىنداعى تەوريالىق جاڭالىقتار ءبىر ارنادا توعىسار ەدى.
پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا عىلىمدارى ءاربىر بالانىڭ ءتۇرلى باعىتتا دارىنى بولاتىنىن دالەلدەگەلى جارتى عاسىردان ارتىق ۋاقىت ءوتىپتى. دەمەك ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىندا وقۋشىنىڭ دارىنىن ماقساتتى تۇردە زەرتتەيتىن عىلىمي ورتالىقتار كەرەك. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ دارىندىلىق فەنومەنىنىڭ تەوريالىق نەگىزىن ارناۋلى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جاساسا, ونى پراكتيكاعا ەنگىزۋ جۇمىسىمەن رەسپۋبليكالىق «دارىن» عىلىمي پراكتيكالىق ورتالىعى اينالىسار ەدى.
مەكتەپ وقۋلىقتارى جونىندە 30 جىلعا سوزىلعان داۋ-دامايدىڭ توقتايتىن ۋاقىتى ءالى بەلگىسىز بولىپ تۇر. ويتكەنى ءار ءپان بويىنشا ساپالى وقۋلىقتى جاساپ شىعارۋ – ءبىر-ەكى اۆتوردىڭ قولىنان كەلەتىن جۇمىس ەمەس. وقۋلىقتار كەشەندى, كۇردەلى عىلىمي ىزدەنىس جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ساپالى بولادى. وقۋلىق – تەك ۇجىمدىق ادىسپەن جاسالاتىن ءبىلىم بەرۋ قۇرالى. رەسەيدە مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ كوبى – ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىندا ورنالاسقان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارىندا ەڭبەك ەتەتىن عالىم-پەداگوگتاردىڭ جاساعان دۇنيەلەرى. كورشى مەملەكەتتە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپ وقۋلىقتارىن جاساۋعا ارنالعان كونكۋرستاردى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاپ وتىرادى. اشىقتىق جانە جاريالىلىق جاعدايدا وتكەن كونكۋرس ناتيجەسىندە وتە ساپالى وقۋلىقتار دۇنيەگە كەلەدى. الەمدەگى كوپتەگەن مەملەكەت رەسەيدىڭ وقۋلىقتارىنىڭ ليتسەنزياسىن ساتىپ الىپ, ءوز تىلدەرىنە اۋدارىپ, مەكتەپتەرىندە نەگىزگى وقۋلىق نەمەسە قوسىمشا وقۋ قۇرالى رەتىندە قولدانىپ ءجۇر.
ەگەر مەكتەپ وقۋلىعىن قۇراستىرۋ جۇمىسىنا پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر اتسالىسسا, بۇدان ءبىزدىڭ ۇتارىمىز مول. ويتكەنى وقۋلىق جاساۋعا پەداگوگيكالىق وقۋ ورنىنىڭ عالىمدارى, قىزمەتكەرلەرى, ستۋدەنتتەر جانە مەكتەپتەردىڭ ۇزدىك مۇعالىمدەرى قاتىسا الادى. پەداگوگ-عالىمدار ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى جاساعان ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى نەگىزىندە وقۋلىقتار قۇراستىرادى, كافەدرا مۇشەلەرى مەن ستۋدەنتتەر وقۋلىقتىڭ ءاربىر تاقىرىبىن ەكسپەريمەنتتىك مەكتەپتەردە تاجىريبەدەن وتكىزىپ, ءاربىر وقۋشىنىڭ وقۋ ماتەريالدارىن قابىلداۋ مۇمكىندىكتەرىن زەرتتەيدى. وسىنداي زەرتتەۋ ناتيجەسىندە الىنعان ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر كافەدرانىڭ عىلىمي سەمينارلارىندا تالقىلانادى. ءسويتىپ ۋنيۆەرسيتەت كافەدرالارىندا وقۋلىقتىڭ جەكە تاقىرىپتارى بويىنشا ايتىلعان سىندارلى پىكىرلەر ناتيجەسىندە ساپالى وقۋلىق پايدا بولادى.
جاراتىلىستانۋ پاندەرى بويىنشا مۇعالىمدەر دايارلايتىن فاكۋلتەتتەردە مەكتەپتەگى پاندىك كابينەتتەرگە قاجەتتى قۇرىلعىلاردى جەتىلدىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن ستۋدەنتتىك كونسترۋكتورلىق ورتالىقتار, پريبورلاردى قولدان جاسايتىن شەبەرحانالار, روبوتوتەحنيكالىق زەرتحانالار جانە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ پراكتيكالىق ماشىعى مەن شەبەرلىگىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان تاعى باسقا باعدارلامالار جۇمىس ىستەۋى كەرەك. بولاشاق ماماننىڭ شىعارماشىلىعىن دامىتاتىن جانە پراكتيكالىق شەبەرلىگىن ۇشتايتىن وسىنداي ارناۋلى ورتالىقتاردىڭ بولۋى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامىنىڭ, كافەدرا دوكتورانتتارى مەن ماگيسترانتتارىنىڭ ستۋدەنتتەرمەن تىكەلەي عىلىمي جانە ادىستەمەلىك قارىم-قاتىناستا بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
قازاق حالقىنىڭ مىڭداعان جىل بويى ۇزدىكسىز جيناقتاعان رۋحاني بايلىعى – ونەرىن, ادەبيەتىن جانە تاريحىن زەرتتەيتىن عىلىمي ينستيتۋتتار مەملەكەتىمىزدىڭ ءار جەرىندە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتقانىن بىلەمىز. ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىندا وسى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قات-قابات كاتپارىنداعى پەداگوگيكالىق ويلار مەن يدەيالاردى زەردەلەيتىن ەتنوپەداگوگيكالىق ورتالىقتار نەمەسە ارناۋلى ينستيتۋتتار بولعانى دۇرىس.
بازاربەك مۇقىشەۆ,
پروفەسسور, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
