قوعام • 31 تامىز، 2020

وقۋشىلاردى مەكتەپكە قالاي دايىندايمىز؟

61 رەت كورسەتىلدى

پاندەميا كەزىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ۇرەيىن جەڭۋگە قالاي كومەكتەسۋگە بولادى؟ مەن اۋىرىپ قالمايمىن با؟ ۇستازدارىم شە؟ مەن وقيتىن سىنىپ قالاي بولادى؟ بۇل سۇراقتار ءار وقۋشىنى مازالاسا كەرەك. ال بۇل جاعدايدا اتا-انالار بالالارىنا قالاي كومەكتەسە الادى؟ بۇل سۇراقتارعا پسيحولوگ ماماندار جاۋاپ بەرەدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

ادەتتە وقۋشى ءۇشىن ۇزاق ۇزى­لىس­تەن كەيىن مەكتەپكە قايتا بارۋ قور­قىنىشتى بولۋى مۇمكىن. پان­دە­ميا سەبەبىنەن بولعان كەيىنگى وقيعالار بۇل ۇرەيدى، ءتىپتى ەسەلەپ جىبەردى.

كلينيكالىق پسيحولوگ جانە فيلادەلفيا بالالار اۋرۋ­حا­ناسىنىڭ زەرتتەۋ نۇسقاۋشىسى مۋ­نيا حاننا بيىل مەكتەپكە بارىپ وقي­تىن وقۋشىلار ىندەت، ميكروبتان نەمەسە ۇيگە كەلگەندە اتا-اجەسىمەن كورىسۋدەن قور­قاتىنىن ايتادى. بالا­لار، سون­داي-اق ماسكا تاعۋدى، قا­شىق­­تىق ساقتاۋدى ۇمىتىپ كەتە­مىن-اۋ دەپ الاڭدايدى. ونىڭ ۇستى­نە ولار كوك­تەم­دەگىدەي مەكتەپ قابىر­عا­سىنداعى قىزىقتى ساتتەردى دە جىبەرىپ العىلارى كەلمەيدى.

پسيحولوگ ماماندار وقۋشىلار مەن اتا-انالارعا مەكتەپكە باراردا ۇرەيدى قالاي جەڭۋگە بولاتىنىن ايتىپ بەردى.

 

سابىرلىق تانىتىپ، مۇقيات تىڭداۋ

دارىگەر حاننا، ەڭ الدىمەن، اتا-انالارعا سابىرعا كەلۋگە كەڭەس بەردى. اسىرەسە باستاۋىش سىنىپ وقۋ­شىلارىنىڭ اتا-انالارى ءۇشىن ءوز ۇرەيىن جەڭىپ، سابىرلىق تانىتىپ، بالاسىنا سەنىمدى ەكەنىن كور­سەتۋى ماڭىزدى. «ادامنىڭ سەزى­مى وزگەگە وڭاي بەرىلەدى. سا­بىر­­­لى اتا-انا – سابىرلى بالا»، دەيدى مامان. سونداي-اق بالا­نىڭ قورقىنىشىنا قۇلاق اسقان ءجون. ء«وزىڭىزدى ەمەس، بالانى تىڭداۋعا تىرىسىڭىز. سۇراق قويىپ، بالانىڭ ءوزى جاۋاپ بەر­گەنىن كۇتىڭىز. بىردەن كەڭەس بەرىپ ارالاسىپ كەتپەڭىز. بۇل ار­قىلى كوبىرەك اقپارات الىپ، ماسە­لەنى ءوزىنىڭ شەشۋىنە مۇمكىندىك بەرەسىز»، دەيدى ول. ماسەلەن، «دو­سىڭ قاشىقتىق ساقتاماي، تىم جا­قىن كەلسە نە ىستەيسىڭ؟»، دەپ سۇراۋعا بولادى. پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا، بالانى تىڭداۋ ارقىلى ەرەسەك ادام ونىڭ جاعدايدى ءوز باقىلاۋىندا ۇستاي الاتىنىنا جانە قولىنان كوپ نارسە كەلەتىنىنە سەنىم ۇيالاتادى.

 

بالانىڭ نازارىن ءوزى باقىلاي الاتىن نارسەلەرگە بۇرىڭىز

دارىگەر حاننا ماسكا تاعۋ، قولدى سابىنداپ جۋ، وزگە ادامدارمەن قاشىقتىق ساقتاۋ سەكىلدى قاراپايىم قاۋىپسىزدىك شارالارىنا ءمان بەرۋگە شاقىرادى. 

نيۋ-يوركتەگى كولۋمبيا ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ يرۆينگ مەديتسي­نالىق ورتالىعىنىڭ پسيحولوگيا پروفەسسورى ەنن ماري البانو وقۋشى ۆيرۋس جۇقتىرۋدان نەمەسە جاقىندارىنىڭ اۋىرىپ قالۋىنان قورىقسا، وندا اتا-انا وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ىندەت جۇقتىرماۋى ءۇشىن قانداي ارەكەتتەر جاساۋى كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىرۋى قاجەت دەيدى.

دارىگەر البانو ەگەر ماسەلە بەيسبول ماۋسىمىنىڭ نەمەسە مەرەكەلىك كەشتىڭ بولماۋى سەكىلدى مەكتەپتەگى شارالارعا قاتىستى بولسا، ەڭ الدىمەن، اتا-انالاردى تۇسىنىستىك تانىتۋعا جانە بالا­نىڭ جاعدايعا بەيىمدەلۋىنە جاردەم­دەسۋگە شاقىردى. ماسەلەن، سپورت­تىق شارا بولمايتىن بولسا، توپتى قاۋىپسىز جاعدايدا قالاي جيناۋعا بولاتىنىن بىرگە ويلاستىرۋعا بولادى.      

 

تارتىپكە باعىنۋ

مايامي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگيا پروفەسسورى دجيلل ەرەنرەيح-مەي بالانىڭ ۋاق­تىلى ۇيىقتاۋىن قاداعالاۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتەدى. كەش ۇيىقتاپ، ۇيقىسى قانباي ويانعان بالا مازاسىز كەلەدى. ودان بولەك دۇرىس تاماقتانۋ مەن قوزعالىس تا جاس اعزا ءۇشىن اسا ماڭىزدى. 

 

قورشاعان ورتادا ءوزىن ءوزى ۇستاۋدى ۇيرەتۋ

بيىلعى وقۋ جىلىندا بالالار ۇلكەن سەنىمسىزدىكپەن بەتپە-بەت كەلەدى. سوندىقتان ۋاقىت تاۋىپ، ولاردى الداعى جاعدايعا دايىنداۋ كەرەك، دەيدى دارىگەر ەرەنرايح-مەي. مامان بالاڭىزدى دوسىمەن بىرگە مەكتەپتەگى جاعدايعا الدىن الا دايىنداۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى كىتاپحاناعا ەرتىپ اپارۋعا كەڭەس بەرەدى. وندا ماسكا تاعىپ كىتاپ وقۋ، كومپيۋتەردە جۇمىس ىستەۋ سەكىلدى مەكتەپتەگى قاراپايىم ارەكەتتەردى جاساپ كورۋگە بولادى. سودان كەيىن بىرگە قول جۋدى ۇمىتپاڭىز. ولار، وسىلايشا قاشىقتىق ساقتاي وتىرىپ بىرگە ساباق وقۋدى مەڭگەرە باستايدى. مامان ءوزىڭ قورقاتىن نارسەلەرمەن بەتپە-بەت كەلۋدەن تۇراتىن بۇل ءتاسىلدىڭ مازاسىزدىقتى ەمدەۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن ءادىسى ەكەنىن ايتادى. ياعني بۇل – پسيحولوگيادا قولدانىلاتىن تانىمدىق مىنەز-ق ۇلىق تەراپياسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى.

ال الاباما ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ پسيحولوگيا پروفەسسورى سيۋ­زان ۋايت بالالاردى كىشكەنتاي توپتارعا جيناۋعا بولاتىنىن ايتادى. وسىلايشا اتا-انانىڭ كوزىنشە وقۋشىلار ماسكا تاعىپ، قاشىقتىق ساقتاي وتىرىپ، ءبىر-بىرىمەن ارالاسا الادى. كەرەك بولعان جاعدايدا ەرەسەكتەر ەسكەرتۋ ايتىپ، بىلمەگەنىن كورسەتىپ جىبەرەدى. سونداي-اق «باسقا بىرەۋ ماسكاسىن شەشسە، نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن سەكىلدى كەنەتتەن تۋىنداعان جاعدايلارعا دا بەيىمدەلە بەرگەنى جاقسى.

نەۆادا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى كريستوفەر ا. كيرني اتا-انالارعا بالالارىنىڭ تاڭەرتەڭگى ءتارتىبىن ساباق باستالعانعا دەيىن كەم دەگەندە ءبىر اپتا بۇرىن رەتتەي بەرۋگە كەڭەس بەرەدى. ەرتە ويانىپ، كيىنىپ، سومكەنى بىرگە جيناۋعا بولادى. ماسكا مەن انتيسەپتيكتى سالعانىن قاداعالاپ، ادەتكە اينالدىرۋ ماڭىزدى. ەگەر مۇمكىندىك بولسا مەكتەپتى الدىن الا كورىپ قايتقان ءجون.  

مامانداردى پاندەمياعا دە­يىن دە مەكتەپتە قۇرداستارىمەن ءتىل تابىسا الماي، وقۋعا بارعىسى كەلمەيتىن بالالاردىڭ جاڭا وقۋ جىلىندا ءوزىن قالاي ۇستايتى­نى الاڭداتادى. بالكىم، بۇل توپتا­عىلار مەكتەپكە بارماي، ۇي­دەن وقۋعا بولاتىنىن ەستىگەندە قۋان­عان دا بولار. ولار ءۇشىن مىنا جاڭا جاعدايدا قورشاعان ورتادا ءوزىن ءوزى ۇستاۋ ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى ودان سايىن ارتىپ وتىر.

 

وزگەرىسكە دايىن بولۋ

وقۋشىلار مەن قىزمەت­كەرلەرىنەن Covid-19 انىقتالعان بىرنەشە مەكتەپ قاشىقتان وقى­تۋعا كوشىپ كەتتى. اتا-انالار­دىڭ مۇنداي جاعدايعا الدىن الا دايىن بولعانى ءجون. كولۋمبيا ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى ال­بانو اتا-انالارعا مەكتەپ ونلاين وقۋعا كوشكەن جاعدايدا بالا­لارعا ۇيدە ءبىلىم الاتىن ارنايى ورىن بەلگىلەپ، جاعدايىن جاساۋدى ەسكەرتتى. مامان كەيبىر ساباقتاردىڭ ونلاين بولىپ قالا بەرگەنى دۇرىس دەگەن پىكىردە. سەبەبى مەكتەپ قايتا جابىلىپ جاتسا، بالالار تۇبەگەيلى وزگەرىستى سەزبەي قالادى.

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ەرلىككە تولى سۋرەتتەر

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار