ەل تاريحىنداعى ورنى وزگەشە وقيعا

ءساۋىردىڭ 10-ى كۇنى قازاقستان­نىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى ءتور­اعالىعىنا كىرىسكەنىنە 100 كۇن تولادى. ال ۇيىمنىڭ اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوس­توكقا دەيىنگى ارالىقتاعى قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسى وعان مۇشە مەملە­كەتتەردىڭ قاي-قايسىسىن دا الاڭ­داتادى. ونىڭ ۇستىنە, توراعا بولعان ەل ءۇشىن ول اسا ماڭىزدى. بىزگە دەيىن دە توراعالىق ەتكەن ەلدەر وڭتۇستىك كاۆكاز بەن دنەستر بويىنداعى ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەن جانجالدى جاعدايلاردى شەشۋگە ۇمتىلعانى ءمالىم. دەسەك تە, حالىق­ارالىق ديپلوماتيادا وسى قازاق­ستان توراعالىعى تۇسىندا “سابىرلى وپتيميزم” دەگەن ءسوز تىركەسى قول­دانىسقا ەندى. ونىڭ كىرىگۋىنىڭ سەبەبى – قازاقستان وزىنە دەيىنگى توراعالىق اتقارعان مەملەكەتتەرگە قاراعاندا جانجالداسۋشى ەلدەرگە ءبىر تابان جاقىن. بىزگە ءبىر-ءبىرىمىز­بەن ءتۇسىنىسىپ, ۇعىنىسۋ ءۇشىن ءتىلماش قاجەت ەمەس. ويتكەنى, ءبىز بۇرىن ءبىر تۋدىڭ اس­تىندا ءومىر سۇردىك, ءدىلىمىز­دە, تا­ريحى­مىزدا ورتاقتىق باسىم, ءبىر-ءبىرى­مىزبەن ۇعىنىسا كەتەتىن ورتاق ءتىلىمىز قالىپتاسقان. سون­دىق­تان, وزگەلەرگە قاراعاندا جانجالدى جۇم­سارتۋدا بىزدە “سابىرلى وپتيميزم” بار. وسى ءۇش ايدىڭ ىشىندە جانجال­دار ورىن العان تاۋلى قاراباق, وڭتۇستىك وسەتيا, دنەستر بويىنا ءىس باسىنداعى توراعا ساپارى كەزىندە, مىسالى, مولدوۆادا: “و, مەن قا­زاقستاندا اسكەردە بولعانمىن!”, “مەنىڭ جۇبايىم قازاقستاندىق”, دەگەن سوزدەردى ءجيى ەستىدىك. ونىڭ ۇستىنە قانشاما مولدوۆان, ءازىر­باي­جان, گرۋزين, ارميان ۇلتىنىڭ ۇل-قىزدارى قازاقستاننىڭ ازاماتتارى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەلدىڭ ماسەلەنى ىشكى قىرتىستارىنا, ياعني بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ءبىلۋى دە “سابىرلى وپتيميزمگە” شاقىرادى. قازاقستان بۇرىنعى كەڭەستەر وداعى قۇرامىنداعى ەلدەر ىشىنەن تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى مەملەكەت بولعانىمەن, ۇيىم­عا مۇشە مەملەكەتتەر ءبىزدىڭ ەلدىڭ كيكىلجىڭدەردى شەشۋگە دەگەن ىقىلا­سىنا, ۇمتىلىسىنا وڭ باعا بەرۋدە. جاعدايدى ساراپتاي كەلە, مى­سا­لى, بىلتىرعىعا قاراعاندا كەيبىر ەلدەردەگى ىشكى جاعداي دا وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىر. مىسالى, مولدوۆادا بيلىك اۋىسقاننان كەيىنگى بۇگىنگى كواليتسيانىڭ بۇرىنعىلارداي ەمەس, كەلىسسوزدى جالعاستىرۋعا دەگەن پەيى­لى بار. دەگەنمەن, مولدوۆادا بۇگىنگى كۇنى ساياسي داعدارىس ورىن الىپ وتىرعانىن دا ەستەن شىعارماۋ قاجەت. مەملەكەت باسىنداعى ميحاي گيمپۋ بۇگىندە پرەزيدەنتتىڭ مىندەتىن اتقارۋشى عانا. سول سەبەپتەن دە بيلىككە باسە­كەلەستىك ءورشىپ تۇرعان ۋاقىتتا الدا قانداي وزگەرىستەر بولاتىنى دا بەيمالىم. ولاي بولعاندا بۇگىنگى قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتار باسقا ارناعا ويىسۋى دا ابدەن مۇمكىن. مىسالى, تيراسپولدە مولدو­ۆا­دا كىممەن كەلىسسوزگە وتىرامىز, وزدەرى كەلىسە الماي جاتقان ەلدەن نە سۇراۋعا بولادى دەگەن ساۋالدى ءجيى ەستيسىڭ. بۇگىنگى ۋادە بەرگەن ادام­دار ەرتەڭ اۋىسىپ كەتسە نە ىستەيمىز دەيدى. بۇلاي بولعان كۇننىڭ وزىندە ءبىزدىڭ تاراپتىڭ داۋعا تۇسكەن ەكى جاقتى جاقىنداستىرۋعا دەگەن ۇسىنىستارى بار. ول ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ “قاراپايىم ادامدارعا قاراي قاراپايىم 10 قادام” دەگەنى ءتارىزدى, الدىمەن سول جەر­لەردە تۇراتىن قاراپايىم حا­لىق­قا باعىتتالعان قادامداردىڭ جاسالۋى. باستى ماقسات – داۋ­لاس­قان جۇرتتاردىڭ ءبىر-بىرىنە جاۋ رە­تىندە قاراماۋىنا قول جەتىزۋ. پروب­لەمالاردىڭ شەشىلمەي قور­دالانا ءتۇسۋى, قاراپايىم ادامدار­دىڭ ازا­مات­تىق قۇقىقتارىنا باي­لانىستى قيىندىقتار كورۋى ەكى اراداعى ءتۇ­سىن­بەۋشىلىكتى ۇلعايتا تۇسەدى. سون­دىقتان قازاقستان توراعالىعى تۇسىندا وسى كەدەرگىنى ازايتۋعا كۇش سالادى. كەز كەلگەن داۋدى شەشۋدىڭ ۇنقاتىسۋدان وزگە جولى جوق. قازاقستاننىڭ داۋلى ايماق­تار­داعى قايشىلىققا قاتىستى ۇستا­نىمى بىرەۋ. ول – ءازىربايجاننىڭ, گرۋزيانىڭ, مولدوۆانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنىڭ ساقتالۋى. بۇل حا­لىق­ارالىق قاعيداتتارعا سۇيەنگەن­دىك­تەن عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ءوز تاريحىنا دا قاتىستى ماسەلە. ءبىز ءۇشىن, عاسىرلار بويىنا وسىناۋ قۇتتى مەكەندە ءوسىپ, وركەندەپ جاتقان قازاق ەلى ءۇشىن اۋماقتىق تۇتاستىق – قاسيەتتى ۇعىم. جالپى, ءاربىر كيكىلجىڭدى شە­شۋ­گە ۇمتىلىستا وتە بايىپتى بولۋ, ءبىر ەلدىڭ كوڭىلىنە كەلەتىندەي قادام جاساماۋ اسا ماڭىزدى. وسى ءبىر وتە كىرپياز ماسەلەنى ورنىنان جىل­جى­تۋ اسا ءبىر سەزىمتالدىقتى قاجەت ەتە­دى. ەشكىمگە بۇرماي, ارااعايىننىڭ بىتىستىرەتىن ءسوزىن ايتۋ ءۇشىن ءبىز داۋلاسقان جاقتاردى استاناعا كەلۋگە, بەيتاراپ الاڭدا كەلىسسوز جۇرگىزۋگە شاقىردىق. مولدوۆا مەن دنەستر بويى كيكىلجىڭى بويىنشا كەلىسىمگە كەلۋگە مامىر ايىندا ءبىزدىڭ ەلوردامىزعا ەكى جاققا دا شاقىرۋ بەردىك. بۇيىرتسا, 5 قوسۋ 2 فورما­تىن­داعى جۇزدەسۋ استانادا ءوتۋى ءتيىس. بولات نۇرعاليەۆ, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىنىڭ ارنايى وكىلى.