جالپى, دارىگەر قۋان اكەسى سوۆەت قابىلدا ۇلىن ءوزىنىڭ ومىرىندەگى ۇلى ۇستازى سانايدى. سوۆەت قابىلدا ۇلى – قاراعاندى وبلىسىنا تانىمال تۇلعا. زامانىندا قارقارالى اۋدانى باسشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ, ەلگە قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. زايىبى وركەن سەركەنقىزى ەكەۋى ءۇش بالانى تاربيەلەپ وسىرگەن ۇلگىلى وتباسى بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل كىسىلەر ەلىمىزدىڭ استاناسىندا تۇرىپ جاتىر.
سودان, ماسكەۋگە بارار جول جابىلعان سوڭ, قۋاندى قۋانتىپ تاعى ءبىر مۇمكىندىك تۋىنداي قالعان-تىن: سول جىلى قاراعاندىداعى مەديتسينالىق ينستيتۋتقا تەحنيكۋمدى ۇزدىك بىتىرگەن تۇلەكتەردى ءبىر عانا ەمتيحان ناتيجەسىمەن قابىلدايتىن قاۋلى شىققان. تالاپتى جاس مۇنداي مۇمكىندىكتى قۇر جىبەرمەدى دە, سول كەزدە اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتى اتانىپ شىعا كەلگەن.
قۋان سوۆەت ۇلى مەديتسينا ينستيتۋتىن جالپى حيرۋرگيا بويىنشا 1997 جىلى ءتامامداپ شىقتى. سول جىلى تانىمال مامان, حيرۋرگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەرگەي ۆيكتوروۆيچ لوحۆيتسكيدىڭ اقىل-كەڭەسىمەن ۋرولوگيا سالاسىنا دەن قويىپ, باعىت الدى.
ەڭبەك جولىن 1999 جىلى وبلىستىق كوپسالالى اۋرۋحانادا باستادى. قۋان سوۆەت ۇلى ءوزىن ومىردە جاقسى ۇستازدان جولى بولعان ادام رەتىندە سانايدى. «ەڭبەك جولىمدى ەندى عانا باستاعان كەزىمدە مەديتسينا سالاسىنىڭ مايتالماندارى, ءوزىم تۇلعا رەتىندە قاتتى قادىرلەگەن جانداردىڭ قامقورلىعىن, ىستەگەن جاقسىلىقتارىن كوپ كوردىم. بۇل رەتتە ءوزىمدى باقىتتى جانداردىڭ قاتارىنا ويلانباستان قوسامىن. قازىر ارامىزدا جوق مارقۇم بولات الدابەرگەن ۇلى نىلدىباەۆ اعامىزدىڭ شاپاعاتى كوپ ءتيدى. قۋاندىق تۇرلىعۇل ۇلى بەيسەنوۆ دەگەن ۇستازىم ماعان وتا جاساۋدىڭ قىر-سىرىن جالىقپاي ۇيرەتتى. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سۇڭعات قۋاندىق ۇلى كۇدەرينوۆ سىندى ۇلاعاتتى ۇستازىمنان دا ۇيرەنگەنىم كوپ بولدى», دەپ سىر اقتارادى قۋان سوۆەت ۇلى ۇستازدارى جايىندا اڭگىمە قوزعالعاندا.
مىنە, وسىنداي ۇستازداردىڭ الدىن كورگەن قۋان سوۆەت ۇلى 2004 جىلى سول كەزدە قاراعاندى وبلىستىق كوپسالالى ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق بىرلەستىگى دەپ اتالعان مەكەمەدە ەڭبەك جولىن جالعاستىردى. قازىر حافيز ماقاجانوۆ اتىنداعى كوپبەيىندى اۋرۋحانا بولىپ اتاۋى وزگەرتىلگەن مەكەمە جانىنان قۇرىلعان №5 ەمحانادا ۋرولوگ-اندرولوگ بولىپ ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
«بۇگىندە قاراعاندى بويىنشا ۋرولوگيا سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. جاڭا تەحنولوگيالار كەلىپ, جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەر ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ۇدەرىسىنە جىلدام ەنۋدە. قازىر ءبىز پىشاقپەن وتا جاسامايتىن بولدىق. قۋىق ىشىندەگى, نەسەپ جولدارىنداعى, بۇيرەكتەگى تاستاردى لازەر ساۋلەسىمەن ۇگىتەمىز. بۇرىن وتادان كەيىن ناۋقاستار اۋرۋحانادا 10-15 كۇندەي جاتۋشى ەدى, قازىر ءارى كەتسە ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ساۋىعىپ كەتەتىن بولدى», دەيدى قۋان سوۆەت ۇلى.
بىلىكتى ماماننىڭ ايتۋىنشا, تاستىڭ جينالۋى كوبىنە دۇرىس تاماقتانباۋدان, بۇرىن العان جاراقاتتاردىڭ سالدارىنان, تۇز اينالۋ ۇدەرىسىنىڭ بۇزىلۋىنان بولادى ەكەن. جالپى, سۇزبەدەن وتكىزىلگەن كادىمگى سۋدى كوبىرەك ىشۋگە كەڭەس بەرەدى دارىگەر.
«ارحەولوگيالىق قازبا كەزىندە جەرلەنگەن ادامدارمەن قوسا كومىلگەن بۇيىمدارعا عانا ەمەس, مۇردەنىڭ سۇيەكتەرىنە دە ۇلكەن ءمان بەرىلەدى. سونداي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ بۇرىنعى بابالارىمىز – ساقتاردا ادەنوما, ياعني قۋىق ءتۇبى بەزىنىڭ ۇلعايۋى اۋرۋىنىڭ وتە سيرەك بولعانى انىقتالعان. نەگە دەسەڭىز, ولار ۇنەمى ات ۇستىندە جۇرگەن عوي. جالپى, ەر ادامداردا كوپ كەزدەسەتىن بۇل اۋرۋدى دەر كەزىندە ەمدەمەسە, ول اسقىنىپ, قاتەرلى ىسىككە اينالىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن», دەيدى مامان. ال بۇل كەسەلگە ۇرىنباۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى سۋىق تيگىزبەي, تازالىقتى ۇنەمى ساقتاۋ كەرەك ەكەن. كەيبىر جاستارىمىزدىڭ جىنىستىق قاتىناستى تىم ەرتە باستايتىنى ءوز الدىنا, بۇل باعىتتا بەي-بەرەكەتسىزدىككە ۇرىنىپ, سوڭىنان وسىنداي قاۋىپتى دەرتكە ۇرىنىپ جاتاتىنى قىنجىلتادى دەگەندى ايتادى دارىگەر. «ەر ادامدار ءۇشىن اتقا ءجيى مىنگەننىڭ پايداسى وتە زور. ونداي جاعداي بولماسا, ۆەلوسيپەدپەن دوس بولعان ابزال. سودان كەيىن, كوبىرەك جاياۋ جۇرگەن اسا پايدالى. مۇنىڭ ءبارى جامباس قۋىسىنداعى قان اينالىمىنىڭ جاقسارۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەدى», دەپ كەڭەس بەرەدى مامان.
قۋان سوۆەت ۇلىنىڭ ءسۇيىپ العان جارى دا دارىگەر. نايليا امىربەكقىزىنىڭ جۇبايىنان ءبىر ايىرماشىلىعى, دارىگەر بولۋدى جاسىنان ارمان ەتىپتى. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. سونىڭ ەڭ ۇلكەنى – نايليانىڭ اكەسى مەن اناسى دا دارىگەرلەر.
نايليا امىربەكقىزى قاراعاندىدا تۋىپ, بالالىق شاعىن ساتباەۆ قالاسىندا وتكىزگەن. 1991 جىلى اتا-اناسى باتىل شەشىم قابىلداپ, سول كەزدەگى كومسومولدىق ەكپىندى قۇرىلىس – بايكال-امۋر ماگيسترالى (بام) دەپ اتالعان الىپ قۇرىلىسقا اتتانعان ەكەن. تابيعاتى قاتال, جات وڭىردەگى سەۆەرو-بايكالسكي اۋدانىنىڭ نوۆىي-ۋويان دەپ اتالاتىن اۋىلىنا قونىستانىپتى. سول جەردە اكەسى امىربەك تولەۋباي ۇلى عابدىبەكوۆ باس دارىگەر, ال اناسى دانا سەكەجەنقىزى عابدىبەكوۆا رەنتگەنولوگ دارىگەر بولىپ قىزمەت ەتكەن. اتا-اناسىنىڭ مۇنداي نارتاۋەكەل قادامعا نە ءۇشىن بارعاندارىن سۇراعانىمىزدا, نايليا ك ۇلىپ جاۋاپ بەردى. «الدىمەن, ول كەزدە بام سياقتى الىس جاقتارداعى قۇرىلىسقا بارۋ رومانتيكا سانالدى. ەكىنشىدەن, ارينە ول جاقتا ەڭبەكاقى دا جوعارى بولدى», دەيدى ول.
بايكال وڭىرىندە ورتا مەكتەپتى 1995 جىلى بىتىرگەن نايليا اتامەكەنگە ورالىپ, ءوزىنىڭ بالا كۇنگى ارمانىن جۇزەگە اسىرىپ, قاراعاندى مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن وبلىستىق ونكولوگيالىق اۋرۋحانادا ينتەرناتۋرادان ءوتتى دە, ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتە بىلگەندىكتەن سول مەكەمەدە جۇمىسقا قالدىرىلدى.
جۇمىس بارىسىندا نايليا امىربەكقىزى عىلىمعا بەيىمدى ەكەنىن تانىتا ءبىلدى. جەتەكشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى ۆالەنتينا برونيسلاۆوۆنا سيروتا تالانتتى شاكىرتىنە كوپ ءۇمىت ارتتى. جاس عالىمنىڭ ءسۇت بەزدەرىن ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ تاقىرىبىنداعى عىلىمي جۇمىسى بىلىكتى ماماندار تاراپىنان جوعارى باعاسىن الدى. عىلىممەن اينالىسا ءجۇرىپ نايليا امىربەكقىزى 2004-2008 جىلدار ارالىعىندا دارىگەر-راديولوگ بولىپ ەڭبەك ەتتى. وسى كەزەڭدە ول قاني جۇمكەن ۇلى مۇسىلمانبەكوۆ, مەيرام بايزراحمان ۇلى تۇرعىنوۆ, ۆلاديمير الەكسەەۆيچ كۋلەشوۆ, ونكولوگيالىق اۋرۋحانانىڭ قازىرگى ديرەكتورى مۇراتبەك داۋلەتحان ۇلى جۇماقاەۆ سىندى ۇستازدارىنان مامان رەتىندە, ادام رەتىندە دە ومىرىنە ازىق بولار ءتالىم-تاربيە الدى. ەڭبەك پەن عىلىمدى قاتار الىپ جۇرگەن ول 2008 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاپ, 2013 جىلى دوتسەنت عىلىمي اتاعىنا قول جەتكىزدى. ال 2018 جىلى نايليا امىربەكقىزى سىندى امبەباپ مامانعا ونكولوگيا جانە ساۋلەلىك دياگنوستيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتى سەنىپ تاپسىرىلدى.
نايليا امىربەكقىزى ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرگەن عالىم-دارىگەر. ول شەت مەملەكەتتەردە, ەلىمىزدە وتەتىن بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرۋ جونىندەگى سەمينارلار مەن ترەنينگتەرگە ءجيى قاتىسادى. عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالاردا مازمۇنىن ازۋىن ايعا بىلەگەن ماماندار ماقۇلداعان باياندامالار جاساپ تۇرادى.
«مەن ءوزىمنىڭ ماماندىعىمدى, اينالىسىپ جۇرگەن ءىسىمدى بارلىق ىنتا-شىنتاممەن جاقسى كورەمىن», دەپ جالعىز اۋىز سوزبەن جەتكىزەدى نايليا امىربەكقىزى ءوزىنىڭ مەديتسينا سالاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن. بۇگىندە ول بولاشاق دارىگەرلەردى مەديتسينالىق ءبىلىمنىڭ نارىمەن سۋسىنداتقان ۇلاعاتتى ۇستاز.
نايليا امىربەكقىزى سىندى امبەباپ ماماننىڭ ايتقان اقىل-كەڭەسى مۇقيات قۇلاق ءتۇرۋدى قاجەت ەتەدى. «قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋدا دەر كەزىندە ديسپانسەريزاتسيادان ءوتىپ تۇرۋدىڭ ماڭىزى زور, دەيدى ول. – دۇرىس تاماقتانۋ, ساۋاتتى ۇستانعان ءومىر سالتى – وسىنىڭ ءبارى ادام دەنساۋلىعىنا اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. شىلىم شەگۋ, الكوگولدى ىشىمدىكتەرگە اۋەستىك قاتەرلى ىسىككە باستايتىن قاۋىپتى جول».
ەرلى-زايىپتى دارىگەرلەردىڭ العاشقى تانىسۋى دا قىزعىلىقتى جاعدايدا وتكەن ەكەن. ول كەزدە, ياعني 1999 جىلى مەدينستيتۋتتا ءدارىس بەرىپ جۇرگەن جاس وقىتۋشى قۋان سوۆەت ۇلىنا اياق استىنان سىرقاتتانىپ قالعان ارىپتەسىن الماستىرۋعا تۋرا كەلىپتى. مىنە, وسىنداي تاعدىرشەشتى وقيعاعا الىپ كەلگەن كەزدەيسوقتىق بولماعاندا, جاس جىگىت سول كۇنى 4-ءشى كۋرستا وقىپ جۇرگەن نايليا ارۋمەن تانىسپاس پا ەدى؟ بىراق قۋان سوۆەت ۇلى مۇنى كەزدەيسوقتىق دەپ سانامايدى: تاعدىرىنىڭ سىيى, زاڭدىلىق دەپ ۇعىنادى.
قازىر قوس دارىگەردىڭ قۇتتى شاڭىراعىندا ءامينا ەسىمدى قىز بەن جانارىس اتتى ۇل بار. ءبىر قىزىعى, ەرلى-زايىپتى دارىگەرلەردىڭ قىزى زاڭ سالاسىن تاڭداپتى. قازىر ول ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دا وقىپ ءجۇر. ال جانارىس بولسا, اكە-شەشەنىڭ جولىن قۋىپ, دارىگەر بولۋعا بەلدى بەكەم بۋعان ەكەن. بيىل ءساتىن سالسا, قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تابالدىرىعىن اتتايدى.
«ەكى قوشقاردىڭ باسى ءبىر قازانعا سىيمايدى» دەگەن ماتەل ءبىزدىڭ وتباسىنا كەلگەندە ءمانىن جوعالتادى, دەپ كۇلەدى ەرلى-زايىپتى دارىگەرلەر. – ءبىزدىڭ ەكەۋىمىزدىڭ دارىگەر بولعانىمىز, كەرىسىنشە, ارامىزداعى تۇسىنىك اتاۋلىنى ارتتىرا تۇسەدى. مىسالى, ءبىز شاي ۇستىندە وتىرىپ تا ورتاق تاقىرىپتا اڭگىمە ءوربىتىپ, جاڭالىقتارمەن ءبولىسىپ, اقپاراتتارمەن الماسامىز. تۇسىنە بىلگەن ادامعا مۇنىڭ پايداسى وتە مول: ءبىز بىرىمىزدە جوقتى بىرىمىزدەن تاپقان ءبۇپ-ءبۇتىن دۇنيەنىڭ ەكى جارتىسىمىز».
كۇنى كەشە, ناقتى ايتقاندا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى قارساڭىندا ەرلى-زايىپتى دارىگەرلەر قۋان مەن نايليا قابىلديندەردىڭ قازاقستان مەديتسيناسى الدىنداعى ادال دا جانكەشتى ەڭبەكتەرى ەلەنىپ, ەكەۋى دە «كاسىبي جەتىستىكتەرى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
قاراعاندى
