قوعام • 30 شىلدە، 2020

«ب ۇلىنگەن» بلوگەردەن ونەگە الما!

115 رەت كورسەتىلدى

قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە مىناداي قى­زىق ءۇردىس بار. كەز كەلگەن داۋلى وقيعادان كەيىن كىنالى تاراپتى اقتاعان جازبالار جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاق سەكىلدى قاپتاپ شىعا كەلەدى. «قازانشىنىڭ ەر­كى بار قايدان قۇلاق شىعارسا». اركىم الەۋ­مەت­تىك جەلىدەگى پاراقشاسىنا نە جازاتىنىن ءوزى بىلەدى. ايتسە دە، كەنەتتەن ءبىر سارىن­دى جازبالاردىڭ قاپتاپ كەتۋى كۇمان تۋدىراتىنى بار.

اڭگىمەگە ارقاۋ بولىپ وتىرعان كەيىپكەر­لەرىمىز كەز كەلگەن تاقىرىپقا «ساراپشىلىق» پىكىر ايتىپ، كەيدە جۇرتتى سابىرعا شاقى­رىپ، كەيدە «ۇكىمەت قايدا قاراپ وتىر؟» دەپ جوق جەردەن ماسەلە كوتەرىپ، توتەنشە جاع­داي بولعان جەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرەدى. ءبىر قىزىعى، مۇنداي «بەساسپاپ» بلوگەر­لەردىڭ اڭگىمەسى ءبىر-بىرىنە وتە ۇقساس. بىرەۋى قازاق­ستاننىڭ مىنا باسىندا، كەلەسىسى انا با­سىندا وتىرعان ازاماتتاردىڭ ءتۇرلى تاقىرىپتاعى كوزقاراستارى ءاردايىم ەگىز قوزىداي ۇقساس ءوربۋى تاڭعالارلىق نارسە ەمەس پە؟!

تاڭعالارلىعى سول، مۇنداي «بەساسپاپ» بلوگەرلەرگە كورىپكەلدىك قاسيەت دارىعان با دەرسىڭ. ايتپەسە، ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا جۇرگەن ازاماتتىڭ باتىستاعى جاعدايدى، سولتۇس­تىگىندەگى بلوگەردىڭ وڭتۇستىكتەگى احۋالدى تاپ باسىپ تانۋى كورىپكەلدىك ەمەي نەمەنە؟ سول ءوڭىردىڭ ازاماتتارى قانشا جەردەن سىناپ جاتسا دا، «كورىپكەل» بلوگەرلەر ء«بارى جاقسى» دەۋدەن تايمايدى.

قازىرگى كەزدە قازاقستاندا بلوگەر ۇعى­مى تۇبەگەيلى وزگەرگەن. بۇرىن جەكە بلوگى بار ازاماتتار عانا وسى ساناتقا كىرەتىن. بلوگوسفەرا ۇعىمى، بلوگ جازۋ ءداستۇرىنىڭ ىرگەتاسى ءبىزدىڭ ەلدە سوناۋ 2005 جىلدان باستاپ قالانا باستادى. «ماسساعان.كوم» سەكىلدى بلوگتۇعىرلاردىڭ داۋرەنى اسقاقتاعان كەزەڭ ەدى. ينتەرنەتكە قولى جەتكەن قازاق ءتىلدى قولدانۋشىلاردىڭ دەنى وسى سايتتاردىڭ فورۋمدارىندا وتىراتىن. كەيىنىرەك قازاق اۋديتورياسىنىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ، wordpress.com بلوگتۇرعىرىندا كوپتەگەن بلوگتار اشىلدى. وسىلايشا، ەلىمىزدە بلوگەرلەر قاۋىمى پايدا بولعان-دى. بىراق ولاردىڭ كوبى 2010 جىلدارى ەلىمىزدە wordpress.com تۇعىرىنىڭ بۇعاتتالۋى سالدارىنان بۇل حوببيىمەن قوشتاسۋعا ءماجبۇر بولدى.

قازىر الەۋمەتتىك جەلىنىڭ بەلسەندى قول­دانۋ­شىلارى دەنى بلوگەر ساناتىنا ەنىپ كەتكەن. وسىنداي جەلى بەلسەندىلەرىنىڭ قىز­مەتىنە جەرگىلىكتى اكىم-قارالار وتە قۇمار. اسىرەسە، توتەنشە وقيعا بولا قالسا، تۇيتكىل­دى شەشەتىن مامانعا ەمەس، بلوگەر اتاۋ­لىعا سۇرانىس ارتا تۇسەدى. ارنايى بلوگ-تۋرلار ۇيىمداستىرىلىپ، ماسەلەنىڭ وڭتاي­لى شەشىلىپ، ءتۋريزمنىڭ دامىپ، زاۋىت-فابريكا­لاردىڭ جۇمىسى جاندانا تۇسكەنىن ءبىزدىڭ كەيىپكەرلەر جاپىرلاسا حابارلاپ جاتادى.

تاياۋدا رەسپۋبليكالىق ارنايى مونيتورينگ توبىنىڭ جەتەكشىسى ايگۇل سولوۆەۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ پاندەميا كەزىندە فلەش-موب ۇيىمداستىرۋعا 600 ميلليون تەڭگە بولگەنىن مالىمدەدى. سونداي-اق مەديتسينالىق الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى ۇيىمىنىڭ ءيميدجىن جاقسارتۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە بلوگەرلەر ءۇشىن 63،5 ميلليون تەڭگەنى جوسپارلاعان. حالىق كوشەدە ءدارى-دارمەك تاپپاي سەندەلىپ جۇرگەندە، اتالعان مينيسترلىكتىڭ قوماقتى قارجىنى پيارعا ءبولۋى شەنەۋنىكتەردى حالىقتىڭ جاع­دايى ەمەس، جەكە باسىنىڭ جارناماسى مازالايتى­نىن ايعاقتايدى ەمەس پە؟!

كەي مەكەمەلەر ارنايى بلوگەرلەردىڭ بوت-فەر­ماسىن قارجىلاندىراتىن كورىنەدى. ولاردىڭ مىندەتى – الەۋمەتتىك جەلىدە، ينتەرنەت پاراقشالاردا الگى مەكەمە جونىندە جىلى پىكىر جازۋ ارقىلى جاعىمدى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ. Factcheck.kz سايتى وسىنداي بلوگەر-بوتتاردىڭ ءبىرازىن اشكەرەلەگەن ەدى. ولاردىڭ قىزمەتىن بەلدى-بەلدى مەكەمەلەر دە پايدالانىپتى. ءبىر قىزىعى، الگى بەلسەندىلەردىڭ ءبارى وزگە بىرەۋدىڭ فوتوسى مەن اتى-ءجونىن پايدالانعان فەيك-اككاۋنتتار بولىپ شىقتى.

ءبىر نارسە انىق. بوت-بلوگەرلەردىڭ قىزمە­تىنە جۇگىنەتىندەر دە، بلوگەرگە اقشا بەرىپ پوست جازدىراتىندار دا قوعامدىق پىكىر الەۋمەتتىك جەلىدە جىلى پىكىر جازۋمەن ەمەس، ەل ءۇشىن ىستەلگەن ارەكەتپەن قالىپتاساتىنىن ەستەن شىعارىپ العان سىڭايلى. جالعان پياردىڭ عۇمىرى قىسقا ەكەنىن ۇعىنا بەرمەي­تىنى وكىنىشتى-اق. ونىڭ ۇستىنە ازامات­تاردىڭ سالىعىنان جينالعان قارجى جەكە ۆەدومستۆولىق مۇددەگە ەمەس، حالىققا قالت­قى­سىز قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالۋى ءتيىس ەمەس پە؟!

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك جەلىنى بەلسەندى قولدانۋعا شاقىرعان ەدى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ بۇل ءسوزىن شەنەۋنىكتەر دۇرىس تۇسىن­بەدى مە، ايتەۋىر الەۋمەتتىك جەلىدە وڭ پىكىر جازدىرتۋعا قۇمارلىق تولاستايتىن ءتۇرى جوق. قورىتا ايتقاندا، «...بارىنەن دە بلوگەر جالداپ، پوست جازدىرعان وزار» دەگەن ۇستانىممەن ءومىر سۇرەتىندەر كوبەيىپ تۇر...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار