بەينەكونفەرەنتسيانى جۇرگىزگەن قارجىگەر زياد مۇحامەد قازاقستانداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جالپى احۋالىنا قىسقاشا توقتالدى.
– قازاقستاندا 1 مىڭ ادامعا 12-20 شوب نىسانى كەلەدى. ال دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 30-دان اسادى. ياعني وسۋگە كەڭىستىك جەتكىلىكتى. شوب-تىڭ ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى ۇلەسى 30 %-عا تەڭ. دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 50 %, – دەدى مامان.
ال يسلامدىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ (INCEIF) پرەزيدەنتى جانە باس ديرەكتورى موحد ازمي ومار قازاقستانعا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدا مالايزيانىڭ مودەلىن زەرتتەۋ قىزىقتى بولار ەدى دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
– مالايزيا – ەكونوميكاسى بارىنشا ارتاراپتانعان ەل. مۇناي بىزدە دە بار. بىراق ونىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى ەلەۋسىز. بىزدە قارجى, اۋىل شارۋاشىلىعى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى جوعارى. ال الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك – ەكونوميكانىڭ دەربەس بولىگى. ەلدە شامامەن ءبىر ميلليونداي شوب نىسانى بولسا, سونىڭ 20 مىڭدايى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك نىسان. تابىستارى اسا جوعارى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى ءتۇرلى توپتارعا قولداۋ كورسەتۋ. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەر كوپ. ولاردىڭ جۇمىسى اۋىلداعى حالىقتىڭ ساۋاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان», دەي كەلە, مالايزيالىق پروفەسسور پاندەميا كەزىندە ساۋداسى باسەڭدەپ قالعان شاعىن بيزنەس وكىلدەرىن تسيفرلى نارىققا شىعارۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتتى.
– شوب پاندەميادان وتە اۋىر زارداپ شەكتى. ءالى دە كەرى ىقپالى ازايماي تۇر. مالايزيا پاندەميا كەزىندە بيزنەسكە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 3 ءتۇرلى توپتى ءبولىپ الدى. ولار – ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار, ورتا بيزنەس نىساندارى جانە ترانسۇلتتىق كاسىپورىندار. ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار جيناعان اقشاسىمەن كارانتين كەزىندە ءبىر اي عانا كۇن كورە الاتىنى بەلگىلى بولدى. ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارى 2 اي عانا كۇن كورە الادى. بۇل مەرزىم بىتكەندە ەكى توپ تا كەدەيلىكتىڭ شەگىنە قۇلدىرايدى. بۇل ەكى توپتى نارىقتا قالدىرۋ ءۇشىن تسيفرلى نارىققا شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ال ساۋدانى تسيفرلاندىرۋ ولار ءۇشىن قىمباتقا ءتۇسۋى مۇمكىن. ويتكەنى مۇنداي قىزمەت ارزان تۇرمايدى. مالايزيادا ولارعا بانكتەر كومەك كورسەتىپ جاتىر. مىسالى, ورتالىق بانك تسيفرلى نارىققا كوشكەن كاسىپورىندارعا ءتۇرلى ىنتالاندىرۋ شارالارىن ۇسىنىپ وتىر. سونىڭ ارقاسىندا شوب وكىلدەرى ءوز ءونىمى مەن قىزمەتىن ماماندانعان كومپانيالار ارقىلى ساتۋعا مۇمكىندىك الدى. وڭتۇستىك شىعىس ازيادا مالايزيا تسيفرلى ءامياندار ۇلەسى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. پاندەميا اسەرىنەن قولما-قول تولەم 64%-عا ازايىپتى, – دەدى ول.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار قازاقستانداعى شوب تسيفرلى نارىققا ءساتتى كوشۋى ءۇشىن ساپالى ينتەرنەت قولجەتىمدى بولۋ كەرەك دەپ ءتۇيدى. ال بۇل ءۇشىن ماجبۇرلەيتىن زاڭ شىعارۋ ورىنسىز بولماق. ويتكەنى ەلىمىزدە جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتىلماعان ەلدى مەكەندەر بار.
– قازىر بۇكىل سالادا تسيفرلى نارىققا ەنۋ ءۇشىن تالاس ءجۇرىپ جاتىر. سوندىقتان مالايزيادا ورتالىق بانك شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ءتۇرلى ونىمدەر ۇسىنىپ وتىر. تسيفرلى قارجىلاندىرۋمەن اينالىساتىن ستارتاپ جوبالار بار. كارانتين كەزىندە ادامدار ۇيدەن شىعا المادى. قاجەتتى زاتتاردى الۋ ءۇشىن ءۇيدىڭ ماڭىنداعى دۇكەندەرگە باراتىن بولدى. ونداي دۇكەندەر كوبىنەسە ەسكى تاسىلمەن, قولما-قول تولەم ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. وسىنى پايدالانىپ, كەيىر دۇكەندەر WhatsApp ارقىلى ساۋدا الاڭىن اشتى. تاۋاردى, جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتىن سول WhatsApp ارقىلى جارنامالاۋعا مۇمكىندىك الدى. ونىڭ ءوزى وتە ارزانعا ءتۇستى. ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ كەيبىرى ءوز اكتسيالارىن بيرجاعا شىعاردى. وسى ەكى مىسالدى كەڭەس رەتىندە اتاۋعا بولادى. Astana حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ بازاسىندا «زەكەت» قورلارىن ۇيىمداستىرىپ سول ارقىلى دا ميكروبيزنەسكە قولداۋ جاساۋعا بولادى, – دەدى موحد ازمي ومار.
