قوعام • 28 شىلدە، 2020

شەنەۋنىكتەر وزگەرۋگە ءتيىس

77 رەت كورسەتىلدى

ەلدىك ءىستى اتقارۋ كىمگە دە بولسا سىن. سىننان سۇرىنبەي ءوتۋ – پارىز. پارىزعا ادالدىق – ازاماتتىق قارىز. قارىز بەن پارىزدى قارا باسىنىڭ قامىنا، قۇبىرداي قۇلقىنىنا يكەمدەگەندەر، جۇرت بولعالى جۇتۋداي جۇتىپ، جىرتىعىمىزدى جاماي الماي كەلەمىز.

ءسوز شىركىن داۋىل بوپ ەسكەندە، نوسەر بولىپ قۇيعاندا – بۇكىل الەمنىڭ كوش باسىندا ءوزىمىز تۇرعانداي كۇي كەشتىك، سولاي بولاتىنىنا سەندىك. بىراق قازىرگى حالىقتىڭ جاي-كۇيى ول ماقتان مەن استام ءسوزدىڭ استارىن اشىپ، تىگىسى تولىق تىگىلمەگەنىن، ءتىپتى شىرىگەن ءجىبى سوگىلىپ جاتقانىن كورسەتىپ وتىر.

قاتەرلى ىندەتكە ءازىرمىز دەدىك. ونىڭ جولىن كەسەتىنىمىزگە يلاندىق. بىراق كەسەل داعدارىسقا اكەلگەندەي. جاقىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەنى تولعاي كەلىپ، ەكى اپتانىڭ ىشىندە ەس جيماعان شەنەۋنىك جولىن تاباتىنىن اتاپ ايتتى. «ارىستانداي ايباتتى، جولبارىستاي قايراتتى» (م.جۇماباەۆ) دەپ جۇرگەن ءبىراز اتقا مىنەرلەردىڭ جاعدايى ونشا ەمەس ەكەنىن اڭعاردىق. اسىرەسە حالىقتى دارىمەن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن قورلاردىڭ تىرشىلىگى تىتىرەتتى. وندايلاردىڭ ىسكەر ەمەس، ءسان-سالتاناتتا جۇرگەنى العا تارتىلدى.

ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سەبەپتى انىقتاماي سوزگە سەنىپ، اقىرى سالدارمەن كۇرەسەتىن سالت بار. وسى سالت قاراپايىم جۇرتتى اۋرە-سارساڭعا سالۋ­مەن كەلەدى. مىنا ءبىر بايلامىمىزدى ايتا كەت­سەك دەيمىز. مەملەكەت قارجىسىنا يەلىك جاسايتىن قورلار ءبىر الەم. ولاردى ۇستاپ تۇرۋ، قىز­مەتكەرلەرىنە قارجى تولەۋ، ميللياردتاردى شاشۋ تالايدان بەرى ايتىلادى. ايتسە دە ناتيجە كەم. وسى قور دەگەندى تىكەلەي ىسپەن اينالىساتىن مەكەمەلەردىڭ قۇزىرىنا بەرسە قايتەر ەدى. ەل ىشىندە «سامۇرىقتان» باستاپ قوردا قىزمەت ەتۋ، مينيستر بولۋدان دا مارتەبەلى. ويتكەنى ون­دا اقشا كوپ. اقشا جۇرگەن جەردە ار بولمايدى.

سول سەكىلدى ىندەتتىڭ ءورشۋىنىڭ ارعى جاعىندا جالعان اقپاراتقا، جالعان سوزگە، جالعان ىسكە، كوز بوياۋشىلىققا سەنە سالۋ جاتىر دەسەك، قاتەلەسە قويماسپىز. ناۋرىز ايىندا ىندەت كەلدى دەگەندە كەمەل تىرلىگىمىزبەن ونى جەڭەمىز دەدىك. بىراق ءسوز دالادا قالىپ، كەسەل كەرنەپ كەتتىك. ىندەتپەن قاتار پنەۆمونيا قوسىلىپ، تالايدى توسەككە تاڭىپ، جۇزدەگەن ادامدى باقيعا اتتاندىرىپ جاتىر. ۇرەي دە جوق ەمەس. وسىنىڭ سەبەبى نە دەگەنگە كەلسەك، شىندىقتى جالعان سوزبەن بۇركەۋدە جاتقانى ايداي انىق. ءتىپتى وسىنداي جات قىلىقتى ءبىزدىڭ شەنەۋنىكتەر كلاسسيكالىق ۇلگىگە اينالدىرىپ الدى. جالعان ەسەپ بەرۋ، اۋىل اكىمىنەن باستالىپ جوعارى قاراي ورلەي بەرەدى. بۇل قاعازدا بار، ىستە جوققا اكەلىپ جاتىر.

شەنەۋنىكتىكتىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىنە بوي الدىرۋ ءداستۇرى اكەدەن بالاعا قالاتىن مۇراداي جالعاسۋدا. قازىر قالالى جەردەگى اتقا مىنەرلەر بۇرىنعىداي جاعاسى جايلاۋ بولماي، ەس جيا باستادى. جۇرت نە دەر ەكەن دەپ الاڭدايدى. قاي جەردەگى كەمشىلىكتى ايتىپ، قاپى قالار ەكەنمىن دەپ جالپاقتايتىن ۇياتى بارلار دا بار. ولاردىڭ تەك تامىرلارى ءتۇزۋ بولۋ كەرەك. ال كەرىسىنشە مەن كىم، سەن كىم دەگەندەر دە تابىلىپ جاتادى. دەگەنمەن وندايلاردىڭ ء«ومىرى» ۇزاققا بارا قويمايدى. سەبەبى، حالىق تارازى ەمەس پە، كورىپ وتىر، كورىپ وتىرعان سوڭ بۇرىنعىداي تۇزەلەر دەگەنگە سەنبەي، تۋرا ايتۋعا بەكىنىپ كەلەدى. ايتىپ تا جاتىر.

شەنەۋنىكتەردىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى اۋىلدىق جەردە ءالى تولىق جويىلماعان. باياعى كەۋدەمسوق ءسوز، «نە ايتىپ تۇرسىڭ» دەپ دۇرسە قويا بەرۋ بارشىلىق ەكەن. جاسىراتىنى جوق قازىر سول اۋىل اكىمدەرى حالىقتىڭ جاعدايىنان گورى، وزدەرىنىڭ تۇرمىسىن تۇزەۋگە دەن قويعان. بار دۇنيەنى وزىنە قاراي يكەمدەۋدەن جاڭىلار ەمەس. كەزىندە كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ەنشىسىنە قالدىرعان جەردى ءتۇرلى جولمەن جامباسقا باسىپ الۋ، جاقىن-جارانىنا ۇلەستىرۋ، وزىنەن جوعارىداعىلارعا سىي ەتىپ تارتۋ، ءسويتىپ ورىنتاعىندا مىقتى وتىرۋ ءۇردىسىن ۇيرەنگەندەردىڭ الدى زەينەت جاسىنا كەلىپ، دەمالىپ جاتسا دا، ورنىنا كەلگەندەرى سول تاسىلمەن ءىس ىستەۋدە. حالىقتى قايىرىپ ۇستاۋ ءالى جويىلماي كەلەدى. ءبىز ەلدە جۇرگەندە جۇرتتى كوزگە ىلمەي، ءوزىم بىلەم دەگەن «مىقتىلاردىڭ» تالايىن كەزدەستىردىك. جۇرت ءبىر جاقتا، اكىم-قارا ءبىر جاقتا ءجۇر. مۇنى ولار نارىقتىڭ زاڭى دەيدى. نارىق حالىق ءۇشىن ەمەس پە، دەسەڭ بۇرتيادى. ءتىپتى پرەزيدەنتتىڭ ەلدىمەكەندەگى وكىلى، تاپسىرماسىن بۇلجىتپاي ورىنداۋشى ەكەندىگىن ەستەن شىعارىپ، ءوزى قۇداي بولىپ جۇرگەندەر دە از ەمەس.

باسقا-باسقا داۋاسىز كەسەلگە بايلانىستى ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى ماسەلەلەرگە ءمان بەرمەي، ۇرپاق تاعدىرىنا نەمقۇرايدى قارايتىنداردىڭ تىرلىگى كۇيىندىرەدى.

ءبىر زاماندارى شەراعاڭ – شەرحان مۇرتازا ەلباسى بىرەۋ، قالعانىمىزدىڭ تىرەۋ بولۋىمىزدى قاداپ ايتقان ەدى. وسى ءسوز بۇگىنگىدەي قيلى كەزەڭدە جۇزەگە اسۋى ءتيىس. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بىرەۋ، باسقامىز ۇلتتىڭ ۇل-قىزى رەتىندە تىرەۋ بولساق، قانە. سول پرەزيدەنت دايەككە ايتقان سابىر اداي اقىننىڭ ء«ار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» ءسوزىن ۇلت سوزىنە ۇلاستىرۋدى قارىز بەن پارىز دەپ بىلەمىز. بۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الگى شەنەۋنىكتەردىڭ شىرەپ تۇراتىن، كەۋدە كەرەتىن، ۇستەم مىنەز كورسەتۋگە داعدىلانعان كلاسسيكالىق ۇلگىدەن، ۇزەڭگى باۋىن التى قارىس ەتەتىن جات قىلىقتاردان ارىلىپ، ادامي قاسيەتكە جول بەرۋى ءتيىس.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار