بوگەتتەردىڭ بەرىكتىگى قانداي؟

ەلىمىزدەگى سۋ قويمالارىنىڭ باقىلاۋسىز قالۋىنىڭ سوڭى وكىنىشتى جاعدايعا سوقتىراتىنى كوپشىلىككە ءمالىم بولدى. ءاسى­رە­سە, قىزىلاعاشتاعى جاعداي ما­ڭىزى بار نىسانداردى جەكە مەن­شىك قولعا بەرۋدىڭ قاۋىپتى­لىگىن تاعى ءبىر كورسەتتى. شارۋا قوجالىعىنىڭ يەلەرىنە وتكىزىل­گەن سۋ قويمالارى كوبىنە كۇتىم­سىز قالادى. ويتكەنى, ولار ونى تەك پايدا تابۋدىڭ كوزىنە اي­نالدىرىپ, ال ونىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن ەكىنشى كەزەككە سىرىپ تاستايدى. قويماعا نەعۇرلىم سۋ كوپ جينالسا, سوعۇرلىم تابىس تا ارتا تۇسەدى. بىراق ءار قويما و باستا بەلگىلى ءبىر تەكشە مەتر سۋعا شاقتالادى. ودان اسسا ونىڭ تەحنيكالىق قورعاۋ قوندىر­عىلارى ىستەن شىعادى. بۇل سۋ تاس­قىنىن تۋدىرادى. بۇدان بى­لاي قىزىلاعاشتاعى سەكىلدى جاعداي وزگە جەردە قايتالان­باسىنا كىم كەپىلدىك بەرە الادى؟ وسى تۇرعىدان العاندا ەلىمىز اي­ماعىندا ورنالاسقان سۋ قويما­لارىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى قالاي؟ مىنە, وسى ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن ناقتى ايقىنداۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى رەسپۋبليكامىزداعى بىرقاتار سۋ قويمالارىنداعى قورعاۋ قون­دىرعىلارىنىڭ جاي-كۇيىنە تەكسەرىس جۇرگىزدى. سويتسە, جاعداي كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس ەكەن. ماسەلەن, ولاردىڭ تەكسەرىسىنە قا­راعاندا, تەك شىعىس قازاق­ستان وبلىسىندا عانا گيدروتەح­نيكالىق نىسانداردىڭ جارتى­سى­نان استامى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ءدال قازىرگىدەي سۋ تاس­قىنى قاۋپى ءتونىپ تۇرعان كەزدە عانا ەمەس, جالپى قاي ۋاقىتتا دا توزگىسىز جاعداي. ەندەشە بۇعان ناقتى كىنالى جانداردىڭ دا بار ەكەندىگى ءسوزسىز. ولار الدىن الا جاۋاپقا تارتىلماي كەمشىلىك تۇزەلەدى دەگەنگە ەشكىم سەنبەيدى. ويتكەنى, قىزىلاعاشتاعى سۋ قويماسى بۇزىلۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى نەدە دەسەك, ونى پايدا­لا­نۋدا ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىقتار جىبەرىلگەن. ورتاق تارتىپكە مويىنسۇنباي جەكە باستىڭ ءمۇد­دەسىن كوزدەۋ سوڭى تالاي جاننىڭ تاعدىرىن قيدى. تەكسەرۋ بارى­سىندا گيدروتەحنيكالىق نىسان­داردى جوندەۋ جۇمىستارىن بەل­گىلەنگەن ۋاقىتتا جۇرگىزبەۋ, سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىن زاڭسىز ورناتۋ, سۋ دەڭگەيىنە باقىلاۋ جاسايتىن بەكەتتەردىڭ, سونداي-اق سۋ ولشەۋىش قۇرال­دارى­نىڭ بولماعاندىعى انىق­تالىپ وتىر. قىزىلاعاش سۋ قويماسى بۇرىنىراقتا سالىنعان بولسا, كەيىنگى كەزدەرى سۋ بوگەت­تەرىن شارۋا قوجالىق جەتەك­شىلەرىنىڭ ءوز بەتىنشە تۇرعىزۋى ەتەك العان. سونىڭ ءبىرى الماتى وبلىسىندا ءبىر شارۋا قوجالى­عىنىڭ باسشىسى “جارمۇحامبەت” بۇلاعىنا ءوز بەتىنشە بەتوننان قۇيىپ بوگەت سالعان. ال “اقەش­كى” سۋ قويماسىندا سۋدىڭ دەڭ­گەيىن باقىلايتىن گيدروقون­دىرعىلار مۇلدە جوق بولىپ شىقتى. ارىقتارداعى تاراتۋشى توراپتارعا دا سۋ ولشەۋىش قۇرال­دارى ورناتىلماعان. مۇنداي اسا قاۋىپ توندىرەتىن كەمشىلىكتەر كوپتەگەن جاساندى سۋ قويما­لارىندا انىقتالىپتى. جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ يەلەرى بار بولسا, يەسى جوق سۋ قويمالارى تىپتەن الاڭداۋشى­لىق تۋعىزادى. نەگە بۇلاي دەپ سۇرايتىن ەشكىم جوق. ماسەلەن, جامبىل وبلىسىنداعى “دار­بازا” سۋ قويماسىنىڭ تەحنيكا­لىق قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىن جان تابىلمادى. ال مۇنداعى بوگەتكە 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىل­مەگەن. ەندى بۇل ماسەلەنى پرو­كۋراتۋرا ورگاندارى انىقتاعان سوڭ عانا ونى ۋاكىلەتتى مەم­لەكەتتىك ورگاندار باقىلاۋعا الدى. قازىر ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنا تەكسەرۋ جۇمىستارى ءالى جال­عاسىپ جاتىر. الەكساندر تاسبولاتوۆ.