قازىرگى قالىپتاسقان احۋال قازاق جەرىندەگى وسى ىسپەتتى ورىنداردىڭ تانىمالدىلىعىن ارتتىرا باستادى. سونىڭ ءبىرى – اقمولا وبلىسىنىڭ ەرەيمەنتاۋ اۋدانىندا ورنالاسقان كوبەيتۇز كولى. وقشاۋلانىپ وتىرعان وتانداستارىمىز ءبىر ءسات كولىگىنە بالا-شاعاسىن تيەپ الىپ تارتىپ كەتەتىن تابيعاتتىڭ تىنىش ورىندارىن قاراستىرعاندا, الەم-جالەم الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەلگەن قىزعىلتىم كولى بار كوبەيتۇزدىڭ كوركەم كورىنىسى كولبەڭ ەتە قالعانى سول ەدى, بۇيىعى جاتقان بىرەگەي كولدىڭ باسى ءاپ-ساتتە جارمەڭكەگە اينالىپ جۇرە بەردى. اتتەگەن-ايى, الگى ءبىر ادەمى جەرگە بارعان وتانداستارىمىزدىڭ وسپادار ارەكەتى بولىپ تۇر.
كەشە عانا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ, تۋيتتەردەگى پاراقشاسىنا جاناشىر ءسوز جازدى.
«ازاماتتاردىڭ تابيعي دەمالىس ورىندارىنداعى جاپپاي مادەنيەتسىزدىگى توقتاماي تۇر. وتانداستارىمىزدىڭ ەرەكشە قىزعىلت ءتۇستى «كوبەيتۇز» كولىنە كەلتىرىلگەن وراسان زور زيانعا قاتىستى الاڭداۋشىلىعى ورىندى. بۇل جاعىمسىز ارەكەتتەر وسكەلەڭ ۇرپاققا جۇرگىزىلەتىن ەكولوگيالىق اعارتۋ جۇمىستارىنىڭ تۇيتكىلدەرىن اشىپ بەردى. ءبىلىم, ەكولوگيا, اقپارات مينيسترلىكتەرى بۇل ماسەلەنى جۇمىستارىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە قاراستىرۋى كەرەك» دەدى مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە.
راسىندا, كوپشىلىكتىڭ قالاداعى قاپاس ۇيدە قامالىپ وتىرماي, قاشىقتاعى كولگە بارىپ تىنىعۋى قۇپتارلىق بولعانىمەن, سوڭىندا ۇيمە-جۇيمە قوقىس قالدىرىپ, كەڭ دالا ءتوسىن كەزىپ, جوسىقسىز لاستاۋى قورشاعان ورتاعا بەيجاي قارامايتىن بارشا قاۋىمدى الاڭداتا باستاعان بولاتىن. ءتىپتى جاعالاۋدا, سۋ بەتىندە ۇشقان تسەللوفان پاكەتتەردى بىلاي قويعاندا, كولدىڭ ورتاسىنا كولىگىمەن قويىپ كەتكەن بەيباستاق ارەكەتتى قالاي كەشىرەرسىز...
سونداي-اق مينەرالدى تۇزدى قاپقا سالىپ, قالاعا اكەلىپ ساۋدالاپ جۇرگەندەر دە بارشىلىق.
پرەزيدەنتتىڭ پارمەندى پايىمى «كەلىنىم, ساعان ايتامىن, قىزىم, سەن تىڭدا» دەگەن حالىقتىق پاراساتپەن ۇشتاسىپ تۇر. ويتكەنى ء«وزىمنىڭ مىنىمە قۇلاعىم كەرەڭ, وزگەنىڭ ءمىنىن قىرىمنان كورەم» دەگەندەي, ءوز ءمىنىمىزدى ءوزىمىز كورە بەرمەيمىز. سوندىقتان دا بولار, قازىر كورىكتى كوكشەنىڭ قويناۋىنداعى كولدەردىڭ جاعاسى دا, اناۋ الاكولدىڭ شىعىسى مەن باتىسىنداعى قوس جاعالاۋى دا, ودان وزگە قازاققا قۇداي سىيلاعان قانشاما عاجاپ تابيعات اياسى قوقىسقا تولى. البەتتە, سۋالمايتىن سۋات, تارتىلمايتىن بۇلاق, قۋرامايتىن قۇراق جوق. سوندىقتان قورشاعان ورتاعا قاتىستى قالىپتاسقان كوزقاراستى تۇبىرىمەن وزگەرتۋ قاجەت. بۇل رەتتە قازاقتىڭ بايىرعى ەكولوگيالىق ساناسىنان الاتىن ءتالىم مول. جايلاعان قونىسىن سارىجۇرت قىلماي, كوشىپ-قونعان ەلدىڭ مالى دا, جانى دا اياۋلى تابيعاتتىڭ بەرگەن سىيىن باعالاي بىلەتىن-ءدى. بۇگىندە ۋربانيزاتسيالانعان حالىقتىڭ ساناسىنداعى كونە كودتى وياتۋدىڭ ءبىر جولى وسى بابالار قاعيداسىن بولمىسىمىزعا ءسىڭىرۋ بولسا كەرەك.
ال دۇيسەنبىدەن باستاپ كارانتين ۋاقىتىنا بايلانىستى كىرە بەرىسىنە شلاگباۋم قويىلعان كوبەيتۇز كولى ەندى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي ايماققا اينالماق. بۇل تۋرالى كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ەلىمىزدىڭ ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ مالىمدەدى. بۇعان دەيىن مينيسترلىك كوبەيتۇز كولىن قورعاۋ بويىنشا العاشقى شارالاردى قابىلداعان ەكەن. مينيسترلىك ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, كولدەن الىنعان سىناما كادىمگى قاراپايىم اس تۇزىمەن بىردەي ەكەنىن كورسەتكەن. سونداي-اق قوعامدىق باقىلاۋ كەڭەسى قۇرىلىپ, ەرىكتىلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ اراسىنان كولدى تەكسەرەتىن توپ قۇرىلادى. قازىر ەكولوگيا مينيسترلىگى جاعدايدى تالداپ, قوسىمشا شارالار ازىرلەۋدە.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كولدەر مەن باسقا دا تابيعي نىسانداردا بولۋدىڭ بەلگىلەنگەن ءتارتىبىن, سانيتارلىق نورمالار مەن ەكولوگيالىق زاڭنامانى بۇزۋشىلار جازالانادى, ايىپپۇلدار ارتادى, زاڭبۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلەدى. بۇگىندە اكىمشىلىك كودەكستىڭ 505-بابىنا سايكەس («قالالار مەن ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماقتارىن اباتتاندىرۋ, سونداي-اق ينفراقۇرىلىم نىساندارىن قيراتۋ, قالانىڭ جانە ەلدى مەكەندەردىڭ جاسىل كوشەتتەردى بۇزۋ جانە ءبۇلدىرۋ» باپتارىنا سايكەس) كوبەيتۇز كولىندەگى ستيحيالىق قوقىس ءۇشىن بىرنەشە ادام جاۋاپقا تارتىلدى.
– سونداي-اق ەكولوگيالىق بەكەتتەر قۇرۋ جوسپارلانۋدا. بىراق وسى بىرەگەي كولگە قۇمارتاتىندار سانى ارتۋدا, – دەدى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ. – دەمەك, جالپى العاندا, ەڭ الدىمەن, ازاماتتارعا مۇنداي جەرلەردە ءجۇرىپ-تۇرۋ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ جانە ەكومادەنيەتتى كوتەرۋ, تۇزدى وزىمەن بىرگە الىپ كەتۋگە بولمايتىنىن, ونىڭ ەشقانداي ەمدىك قاسيەتى جوق ەكەنىن, ال كول تۋريستەردىڭ وسىنداي ارەكەتتەرىنەن جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت. سونداي-اق ءبىز قوعام بەلسەندىلەرىن, ەكولوگتەردى, ەكوبەلسەندىلەردى وسى جۇمىسقا جۇمىلدىرماقپىز».
ۆەدومستۆو باسشىسى اتاپ وتكەندەي, بۇل ەلدەگى باسقا دا تابيعي نىساندارداعى جاعدايلارعا, ونىڭ ىشىندە اقتاۋداعى يتبالىقتاردى ۇرىپ-سوعۋ, بۋرابايداعى تاۋ بولىپ ۇيىلگەن قوقىستار, الماتى ماڭىنداعى پەرۆومايسكي توعانىنداعى قىزىل كىتاپقا ەنگەن لوتوس وسىمدىگىن ج ۇلىپ الىپ, ينستاگرامدا قۋانا جاريالاعان جاعداي, قوقىس تاستاۋ, جەروشاقتا وت جاعۋ, سونىمەن قاتار بىرەگەي كوبەيتۇز كولىنەن تۇز الىپ كەتىپ ساتۋ دەرەكتەرى مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزۋدا.
«ايىپپۇلداردان باسقا, حالىققا ۇنەمى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرۋ كەرەك. ەرەسەكتەر وزدەرى بالالارعا تابيعاتتى ايالاۋدى ۇيرەتىپ, ۇلگى بولۋى كەرەك. تاعى دا بارلىق قازاقستاندىقتاردى قورشاعان ورتاعا قامقورلىق جاساۋعا شاقىرامىن. ءبىز ەلدەگى كەز كەلگەن تابيعي نىساننىڭ جانىنا ينسپەكتور قويا المايمىز. جالپى, حالىقتىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىن جاقسارتۋ كەرەك. ارينە, بۇل ءبىر كۇندىك جۇمىس ەمەس. بىراق ءبىزدىڭ مينيسترلىك مۇنداي تۇسىندىرۋلەردى قوعامدا بەلسەندى تۇردە ناسيحاتتايدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا وسى ىسكە قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن العىس ايتامىز. بولاشاقتا دا ناسيحات جۇمىستارى جاعىنان سىزدەردىڭ ءبىزدى قولدايتىندارىڭىزعا سەنەمىز. بۇل جۇمىستارعا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر دە بەلسەنە قاتىسادى دەگەن ويدامىز. بۇعان بۇكىل قوعامنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى قاجەت. جوعارىدا ايتقانىمداي, ءبارى بالا كەزدەن بويعا ءسىڭىرىلۋى كەرەك. سول سەبەپتى دە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەكتەپتەردە ەكولوگيالىق مادەنيەت ءپانىن ەنگىزۋدى ۇسىندى», دەپ تۇيىندەدى م.مىرزاعاليەۆ.
قازاقستاندا ەكولوگيالىق زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل كولەمى ارتادى. ءتيىستى شارالار جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس جوباسىندا قاراستىرىلعان. ۇلتتىق پاركتەر مەن دەمالىس ايماقتارىنداعى رەيدتەرگە ەكولوگيا جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, سونىمەن قاتار ەكولوگتەر, قوعام بەلسەندىلەرى, ەرىكتىلەر جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قاتىسادى.
«قازىر مينيسترلىك ۇلتتىق پاركتەر مەن دەمالىس ايماقتارىنا قوعامدىق رەيدتەر جۇرگىزۋدە. بۇل جەرگىلىكتى جەرلەردەگى قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا جاعدايدى باقىلاۋعا جانە قاجەتتى شارالاردى جەدەل قابىلداۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ەڭ باستىسى, زاڭ بۇزۋشىلارعا جازا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن حالىقتىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىن كوتەرۋ قاجەت», دەدى مينيستر.
P.S. كۇنشىعىس ەلىندە بالدىرعانداردى بالاباقشادان باستاپ قوقىس تاستاماۋعا تاربيەلەيتىن تاماشا كورىنىس بار. ياعني ءار بالاقايدىڭ سومكەسىنىڭ قوس قاپتالىندا كىشكەنە قالاق پەن سىپىرتقى جۇرەدى. ولار بۇكىل قوقىستى تازالاپ تاستاماس. بىراق بالا كەزىنەن ساناسىنا قوقىس قالدىرماۋدى سىڭىرەدى. بىزگە دە وسى ىسپەتتى ءبىر تاربيە قۇرالدارى كەرەك-اق...
