فوتو: جوعارعى سوت
دەپارتامەنتتىڭ مالىمەتىنشە, كوپ جاعدايدا ازاماتتار وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنەن تىس ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا جۇگىنىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايلار سوت مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تاۋەلسىز تارماعى ەكەنىن جانە تەك بەلگىلەنگەن پروتسەسسۋالدىق ەرەجەلەرگە سايكەس ارەكەت ەتەتىنىن تولىق بىلمەۋدەن تۋىندايدى. ال سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ ماسەلەلەرى تەك سوت قۇزىرەتىنە كىرەدى.
كونستيتۋتسيانىڭ 3-بابىنا سايكەس, مەملەكەتتىك بيلىك زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت بيلىگىنە ءبولىنىپ جۇزەگە اسادى, ولار ءوزارا تىزە قوسقانمەن, تاۋەلسىز شەشىم قابىلدايدى. كونستيتۋتسيانىڭ 75-بابىندا ادىلەتتىلىكتى تەك سوتتار جۇزەگە اسىراتىنىن بەكىتسە, 77-باپ سوتتاردىڭ تاۋەلسىز ەكەنىن, تەك كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا باعىناتىنىن جانە سوت ارەكەتىنە ارالاسۋ مۇمكىن ەمەستىگىن, سونداي-اق جاۋاپكەرشىلىككە اكەپ سوعاتىنىن كورسەتەدى.
«سوت جۇيەسى جانە سۋديالار مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ اتالعان نورمالاردى دامىتىپ, سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە كەپىلدىكتەردى بەكىتەدى.
ماڭىزدىسى, كونستيتۋتسيا ءاربىر ازاماتقا سوتتىق قورعاۋ قۇقىعىن كەپىلدىك بەرەدى, ونىڭ ىشىندە سوت شەشىمدەرىن زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قايتا قاراۋ مۇمكىندىگى بار. سونىمەن بىرگە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوز قۇقىقتىق ۇستانىمدارىندا بۇل قۇقىق ءابسوليۋتتى ەمەس ەكەنىن جانە زاڭمەن بەلگىلەنگەن پروتسەدۋرالار مەن شارتتار شەڭبەرىندە جۇزەگە اساتىنىن بىرنەشە رەت اتاپ وتكەن. قۇقىقتىڭ بولۋى تالاپتاردىڭ اۆتوماتتى قاناعاتتاندىرىلاتىنىن نەمەسە شەشىمنىڭ قايتا قارالاتىنىن بىلدىرمەيدى, ياعني سوت ءدال زاڭ مەن بەلگىلەنگەن پروتسەسسۋالدىق ەرەجەلەر شەڭبەرىندە دالەلدەردى باعالايدى.
ياعني, سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ تەك پروتسەسسۋالدىق كودەكستەردە قاراستىرىلعان مەحانيزمدەر ارقىلى جۇزەگە اسادى جانە تەك سوتتارمەن ورىندالادى.
پروتسەسسۋالدىق كودەكستەر كەلەسى اپەللياتسيالىق فورمالاردى قاراستىرادى:
- اپەللياتسيالىق شاعىم: شەشىم زاڭدى كۇشىنە ەنبەي تۇرىپ ءىستى ءمان-جايىنا قاراي قايتا قاراۋ (گپك 52-53-تاراۋ; اپپك 25-27-تاراۋ; ۋپك 48-49-تاراۋ);
- كاسساتسيالىق شاعىم: كۇشىنە ەنگەن اكتىلەردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ جانە ەلەۋلى بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ (گپك 54-تاراۋ; اپپك 169, 169-1-باپتار; ۋپك 52-تاراۋ);
- جاڭا نەمەسە قايتا اشىلعان ءمان-جايلارعا بايلانىستى قايتا قاراۋ, ەگەر بۇرىن وبەكتيۆتى تۇردە بەلگىسىز فاكتىلەر پايدا بولسا (گپك 55-تاراۋ; اپپك 170-باپ; ۋپك 53-تاراۋ).
پروكۋراتۋرانىڭ وسى جۇيەدەگى ءرولى دە ناقتى انىقتالعان. پروكۋرور پروتەست بىلدىرۋگە قۇقىلى, بىراق سوت شەشىمىن ءوز بەتىنشە وزگەرتە المايدى.
وسىعان بايلانىستى, ادىلەت ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءبىرىزدى الگوريتمدى ساقتاۋ ماڭىزدى. ازاماتتىڭ وتىنىشىنە جاۋاپ بەرگەندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سوتقا ارالاسۋ قۇقىعى جوق ەكەنىن, سوت اكتىسىن باعالاي المايتىنىن, «قاراستىرۋدى», «اسەر ەتۋدى» نەمەسە «شارا قولدانۋدى» سۇراپ سوتقا جولدامالاردى جىبەرە المايتىنىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت. ونىڭ ورنىنا اپەللياتسيالىق نەمەسە كاسساتسيالىق ينستانتسياعا شاعىم بەرۋ ءتارتىبى, مەرزىمى جانە پروتسەسسۋالدىق مۇمكىندىكتەردى ءتۇسىندىرۋ كەرەك جانە ازاماتقا قولجەتىمدى مەحانيزمدەردى كورسەتىپ, ءوز قۇزىرەتىنىڭ شەگىنەن شىقپاي كومەك كورسەتۋ قاجەت.
قابىلداۋلاردا, ادەتتە سوت شەشىمىن جويۋ, ءىستى قايتا قاراۋ نەمەسە «جاعدايدى سۋدياعا ءتۇسىندىرۋ» مۇمكىندىگىنە قاتىستى بولادى. مۇنداي جاعدايلاردا سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ ماسەلەلەرى تەك سوتپەن جانە تەك پروتسەسسۋالدىق فورمادا شەشىلەدى.
ادىلەت مينيسترلىگى: جاڭا كونستيتۋتسيا تۇرعىن ءۇي يەلەرى قۇقىقتارىنىڭ باسىمدىعىن ساقتايدى
ەڭ باستىسى, ادىلەت ورگاندارى وسى باعىتتا جۇيەلى قۇقىقتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.
سوتتىڭ تاۋەلسىزدىگى – بيلىك ۇيىمداستىرۋ ءپرينتسيپى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتىڭ قۇقىقتارىن ناقتى قورعاۋدىڭ كەپىلى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءتيىمدى سوتتىق قورعاۋ تەك ادىلەت سوتتان تىس ىقپالدان ەركىن بولعان جاعدايدا مۇمكىن ەكەنىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. ازاماتتارعا كونستيتۋتسيالىق پرينتسيپتەر مەن پروتسەسسۋالدىق مەحانيزمدەردى ءتۇسىندىرۋ ارقىلى ادىلەت ورگاندارى سوت جۇيەسىن دۇرىس تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى, نەگىزسىز ۇمىتتەر سانىن ازايتادى جانە زاڭمەن قاراستىرىلعان قورعاۋ تاسىلدەرىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
