قاۋىپسىزدىك تەتىگىن نىعايتۋ جولىندا

سارسەنبى كۇنى سانكت-پەتەربۋرگتە تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەر جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىعى پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالارى, سونداي-اق ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارت ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى ۇيىمداستىرعان ءىس-شارالارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ باستاعان دەلەگاتسيا قاتىستى. بۇل كۇنگى ماڭىزدى شارالار تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ 34-ءشى پلەنارلىق وتىرىسى جۇمى­سى­مەن باستالدى. جيىن بارىسىندا دوستاستىق ەلدەرىنە ورتاق مۇددەنى كوزدەگەن وزەكتى ماسەلەلەر قارالدى. ماسەلەن, ۇلى وتان سوعىسىنا قا­تىس­قان ارداگەرلەر مەن تىل ەڭبەك­كەرلەرىن الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جا­عىنان قورعاۋ, “تمد مەملەكەت­تەرىندەگى ينتەللەكتۋالدى مەنشىك تۋرالى” كودەكس پەن “ەلەكتروندى مەم­لەكەتتىك قىزمەت تۋرالى” زاڭ جوباسى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جونىندەگى ايماقتىق ۇيىمدارعا ورتاق قاعيداتتاردى بەلگىلەۋ سە­كىل­دى ماسەلەلەر كوپتىڭ قىزىعۋشى­لى­عىن تۋعىزدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى – اتالعان جيىن بارىسىندا ورال مۇحامەد­جانوۆ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ 2009 جىلدىڭ 4 جەلتوقسانىنداعى جارلىعىمەن مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قىز­مەتى, حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن تمد-عا قاتى­سۋ­شى ەلدەر پارلامەنتارالىق اس­سام­بلەياسى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى ميحايل كروتوۆتى ەكىنشى دارەجەلى “دوستىق” وردەنىمەن ماراپاتتادى. وتىرىس سوڭىندا ءبىر توپ پار­لا­مەنت ءماجى­لىسى دەپۋتاتتارى مەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وكىلدەرى تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەر پارلا­مەنت­ارالىق اسسام­بلەياسىنىڭ “دوس­تاستىق” وردەنىمەن, ەۋرازيا­لىق ەكونومي­كا­لىق قوعامداستىعى پارلامەنتارا­لىق اسسامبلەياسىنىڭ جانە تمد ەلدەرى پارلامەنت­ارا­لىق اسسامبلەيا­سى كەڭەسىنىڭ قۇر­مەت گراموتا­لارىمەن ماراپاتتالدى. بۇل كۇنى ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ارداگەرلەرگە قولداۋ-كو­مەك كورسەتۋ, جەڭىستىڭ 65 جىل­دى­عىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ, ال ەڭ باستىسى – كەلەر ۇرپاق ءۇشىن ماي­دان­گەرلەردىڭ ەرەن ەرلىگىن ەستە ساقتاۋ سەكىلدى كوكەيكەستى ماسەلەلەر 1941 – 1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سو­عىسى مەن جەڭىستىڭ 65 جىل­دىعىنا ارنالعان حالىقارالىق پار­لامەنتتىك كونفەرەنتسيا كەزىندە كەڭىنەن اڭگىمەلەندى. اتالعان كونفەرەنتسيانى اشقان رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسى فە­دە­را­تسيا كەڭە­سى­نىڭ توراعاسى سەر­گەي ميرو­نوۆ رەسەي پرە­زي­دەنتى دمي­تري مەد­ۆە­دەۆتىڭ جيىن­عا قاتىسۋ­شىلارعا جولداعان قۇت­تىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا ءسوز ال­عان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسى مەن لە­نين­گراد وبلىسىنداعى ايماقارالىق قوعامدىق بىرلەستىگى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى يۆان كلوچكوۆ كۇردەلى كەزەڭگە شولۋ جاسادى. “كەڭەس وكىمەتى ازاماتى ءوزىنىڭ پا­رىزىن تولىعىمەن ورىنداپ شىقتى. سوندىقتان مۇنداي جانقيارلىق ەرلىك كوپتىڭ ەسىندە ماڭگى قالۋى ءتيىس”, دەدى ول. ۋكراينا جوعارعى راداسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ليتۆين: “تۇتاس ءبىر حالىققا, ونىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن تاريحي وقيعالار بولادى. ولار ءوز ماڭىزدىلىعىمەن جانە وزىنە ءتان قاعيداتتارىمەن ولشە­نە­دى. مۇنى ۇلى وتان سوعىسىنا قا­راتا ايتۋعا بولادى”, دەدى كون­فە­رەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە. قازاقستان پارلامەنتى ءماجى­لى­سىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەد­جا­نوۆ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ پوست­كە­ڭەستىك ەلدەردى تۇتاستاي قامتىعا­نىن, سول ارقىلى جالپى ادامزات تا­ريحىندا ايرىقشا ورىن العان­دىعىن اتاپ ءوتتى. “كەڭەس وداعى سو­عىستان ەڭ كوپ زارداپ شەكتى. ورىس حالقىنىڭ يىعىنا باتپانداي كۇش ءتۇستى. الايدا, ونىڭ ماڭىنا وزگە دە ۇلتتار ۇيىسىپ, شوعىرلاندى. سول سەبەپتى, بۇل ءبىزدىڭ ورتاق تاريحى­مىز, ورتاق قاسىرەتىمىز, ورتاق ماق­تانىشىمىز جانە ورتاق جەڭىسىمىز. سول ءۇشىن دە مۇنى ەستە ساقتاپ, سول بىرلىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىزدى كە­لەر ۇرپاققا اماناتتاپ جەتكىزۋىمىز قاجەت”, دەدى قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى. كونفەرەنتسيا كەزىندەگى سوزىندە ورال مۇحامەدجانوۆ سونداي-اق پارلامەنتارالىق اسسامبلەيا قۇرى­لىمىنىڭ نىعايا تۇسكەندىگىن, بۇل تمد ەلدەرىندەگى كۇرمەۋلى ءتۇيىندى تارقاتۋعا سەپ بولاتىندىعىن جەت­كىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن قيىندىققا كۇش بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا قارسى تۇرۋعا بولادى. “سىزدەر بيىلعى جىلى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ ميسسيا­سى­نا كىرىسكەنىن بىلەسىزدەر. ءبىز ءوز ميس­سيامىزدى اتقارۋ كەزىندە ايماقتىق جانە عالامدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءتيىمدى تەتىگىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەتىن بولامىز. ءبىزدىڭ بۇل باستامالارىمىز حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان دا قولداۋ تابادى دەگەن ويدامىز”, دەدى ورال بايعونىس ۇلى. جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ار­نال­عان حالىقارالىق پارلامەنتتىك كونفەرەنتسيا تاۆريا سارايىندا ورنالاسقان كورمەمەن تولىقتى­رىلدى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيا وكىلدەرى سونداي-اق ساپار اياسىندا قازاقتىڭ ءبىرتۋار تۇلعاسى جامبىل جاباەۆتىڭ ەسكەرتكىشىنە ايالداپ, گۇل شوقتارىن قويدى. بۇل كۇنگى ماڭىزدى شارالاردىڭ ءبىرى قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىعىنىڭ تۇساۋكە­سە­رىنە قاتىستى بولدى. “العاشقى رەت پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ورنا­لاسقان ەل 56 مەملەكەتتىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن, ۆانكۋۆەر مەن ۆلا­دي­ۆوستوك اراسىنداعى ۇلان-اسىر ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن باستى تەتىككە اينالدىرعان بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا توراعالىق ەتۋدە. قازىرگى تاڭدا ءبىز ەلەۋلى ءوز­گە­رىستەردىڭ قۋاگەرى بولىپ وتىرمىز. الەم قالاي, قاي جاققا قاراي وزگەرەدى, بۇل وزگەرىستەردىڭ قارقىنى قاي دەڭگەيدە بولادى دەگەن ساۋال­دارمەن دە بەتپە-بەت كەلۋدەمىز”, دەدى ەلىمىز پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ءتور­اعاسى تۇساۋكەسەردە سويلەگەن ءسو­زىندە. ول سونداي-اق ۇيىمعا ءتور­اعالىق ەتۋ كەزىندە قازاقستاننىڭ 4 قاعيداتتى نەگىزگە العاندىعىن, بۇل قاعيداتتار ەقىۇ اياسىنداعى ەڭ ما­ڭىزدى ماسەلەلەردى وڭتايلان­دى­رۋعا سەپ­تەسۋى تيىستىگىن اتاپ كورسەتتى. ء“بىزدىڭ كوزقاراسىمىز بويىنشا, ۇيىم ءسامميتى ەقىۇ-نىڭ 35 جىل­دىعى مەن جاڭا ەۋروپا ءۇشىن پاريج حار­تياسىنىڭ قابىلدانعا­نى­نا 20 جىل تولۋىنا, سونداي-اق, ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالۋىنىڭ 65 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلسا, ءوزىنىڭ ءتيىمدى­لى­گى­مەن ەرەكشەلەنەتىنى داۋسىز. بيىل­عى جىلدىڭ قازان ايىندا حا­لىق­ارالىق پارلامەنتتىك اسسامبلەيا­نىڭ قولداۋىمەن قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنا بايلانىس­تى سانكت-پەتەربۋرگ قا­لاسىندا حالىقارالىق پارلامەنتتىك كون­فەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلاتىن بولدى”, دەدى و. مۇحامەدجانوۆ. وسى كۇنى كەشكىسىن قازاقستان پار­لامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ۋكراينا جوعارعى راداسىنىڭ ءتور­اعاسى ۆلاديمير ليتۆينمەن كەز­دە­سىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ءما­سە­لەلەرى, ونىڭ ىشىندە پارلامەنت­ارا­لىق بايلانىستى نىعايتۋ جونىندە وي ءبولىستى. كەشە تمد-عا مۇشە مەملەكەت­تەر پارلامەنتارالىق اسسامبلەيا­سىنىڭ وكىلدەرى “پيسكارەۆ” مەموريال­دى بەيىت كەشەنىنە باردى. وندا 1941-1945 جىلدارى ءوز وتا­نىن جاۋدان ازات ەتۋ­دە جانقيارلىق ەرلىك كورسەتكەن 460 مىڭعا تارتا كەڭەس وداعىنىڭ اسكە­ريلەرى مەن ازاماتتارى جەرلەنگەن. دە­لەگاتسيا وكىلدەرى شەيىت بولعانداردىڭ قۇرمەتىنە 1 ءمينوت ۇنسىزدىك جاريا­لاپ, گۇل شوقتارىن قويدى. ءلايلا ەدىلقىزى – سانكت-پەتەربۋرگتەن.