«ەل ءۇمىتىن ەر اقتار» دەگەن. تاريحى تەرەڭ قارت اقتوبەنىڭ كيەلى توپىراعىندا كىندىگى كەسىلىپ, جاۋدا باتىرلىق, داۋدا شەشەندىك تانىتىپ, حالقىنىڭ بوستاندىعى مەن ۇلتىنىڭ تۇتاستىعى, جەرىنىڭ بۇتىندىگىن ساقتاۋ جولىندا جانقيارلىق ەرلىك كورسەتىپ تۇلعالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەن ۇلى پەرزەنتتەر از ەمەس. قۇدايعا شۇكىر, ۇلتىمىزدىڭ ۇلان-اسىر باعىنا قاراي التىن قۇرساق انالارىمىز ءار عاسىردا جاۋجۇرەك باتىر ۇلدارىن دۇنيەگە اكەلىپ وتىرعان. سولاردىڭ ءبىرازىنىڭ ەسىمى بۇگىندە اڭىزعا اينالىپ, قايراتكەرلىك تۇعىرعا كوتەرىلىپ, تاريحتا اتتارى قالعان.
ايتالىق قاراكەرەي قابانباي, قانجىعالى بوگەنباي, شاپىراشتى ناۋرىزباي, تايلاق, وتەگەن, سۇرانشى, ەر قوساي, يساتاي, ماحامبەت تاعى باسقالارمەن قاتار اقتوبە ايماعىنان تىلەۋ باتىردىڭ ەسىمىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. ونىڭ قاھارماندىق ءىسى – 1681-1684 جىلدارى جوڭعارلارعا قارسى سايرام قالاسى تۇبىندەگى شايقاستا كىشى ءجۇز اسكەرىنە قولباسشىلىق ەتۋى مەن سونداعى ۇرىستاردىڭ بىرىندە قازا تاۋىپ, تۇركىستان قالاسىنداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى جانىندا جەرلەنۋى.
وسىنداي قايتپاس قايسار باتىرلار شوعىرىنىڭ اراسىنان تاما ەسەت كوكى ۇلىنىڭ دا ەسىمى ءبىر توبە. ەل اۋزىندا «اللانىڭ تاسى قاتتى ما, ەسەتتىڭ باسى قاتتى ما؟» – دەگەن قاناتتى ءسوز قالۋى ونىڭ وسال تۇلعا ەمەستىگىن تاعى ءبىر اڭعارتسا كەرەك. بۇل ءتامسىل ەسەت باتىردىڭ قالماققىرىلعان دەگەن جەردە جاۋدى تالقانداۋدا كورسەتكەن ايرىقشا ەرلىگىن مەڭزەگەندىكتەن پايدا بولعان كورىنەدى.
نەگىزىنەن ەسەت اقتوبە جەرىندە ەڭ قاسيەتتى ەسىمدەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ال جالپى ەسەت-پارسى ءسوزى. ءتۇپ-توركىنى «كەلىستى, لايىقتى, جاۋجۇرەك» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى ەكەن. ءبىز, قازاق حالقى ەجەلدەن ىرىمشىلمىز عوي. جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان نارەستەگە ات قويۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايمىز. ءار اتاۋدىڭ ءمانى-ماعىناسىنا تەرەڭ ۇڭىلەمىز. بالا – ادامنىڭ باۋىر ەتى بولعاندىقتان ءاربىر سانالى وتباسى شاڭىراققا شىر ەتىپ كەلگەن سابيگە ەڭ جاقسى ەسىمدى قويۋعا تىرىسادى. كەيبىرى زامانىنا ساي, ەل اراسىندا كەڭ تارالعان, زاماناۋي ەسىمدەردى قويىپ جاتسا, كەيبىرى اتا-بابالارىنىڭ, ۇلى تۇلعالاردىڭ ەسىمىن, كەيبىرى ەجەلگى ەسىمدەردى بەرىپ جاتادى. «ازامات دەگەن اتقا لايىقتى, ەلىن قورعار جاۋجۇرەك جىگىت بولسىن» دەگەن نيەتپەن ەسەت دەگەن ەسىم دە كوپ تاراعان. حالىق اراسىندا «ەردىڭ سوڭى – ەسەت, ءپىردىڭ سوڭى – بەكەت» دەگەن اتالى ءسوز قالعانى تاعى بار.
ايتسەدە, اتالمىش ەسىم ازان شاقىرىلىپ بەرىلگەن يران كوسەمدەرىن اتاق-ابىرويعا بولەي الماعان. حالقىنىڭ كوڭىلىنەن شىقپاعان, «ايكاپىر» اتانعان تۇلعالار وتكەن تاريحتا. ال اقتوبە جۇرتشىلىعى ءۇشىن ەسەت – اسا قاستەرلى تۇلعا. ولاي دەيتىنىمىز, ەسەت كوكى ۇلى ەلىمىزگە كەڭىنەن ءماشھۇر قاسيەتتى اۋليە, ەرەن باتىر, قىزىل ءتىلدى شەشەن, توپ باستار كوسەم بولعان. سەكسەننەن اسا جىل عۇمىر كەشىپ باقيلىققا اتتانعانىنا سان عاسىرلار وتسە دە حالىقتىڭ جادىنان جوعالماعان, زور مارتەبەگە يە اسىل تۇلعا.
جاۋگەرشىلىك زاماندا تۋىپ, كۇرەسپەن ەسەيىپ, ەر جەتكەن ەسەت تە ەل قورعاۋ جورىعىنا ەرتە ارالاسىپ, قايسار, قايتپاس ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ, باتىر اتانادى. تاۋكە حاننىڭ تۇسىنداعى جەڭىستى شايقاستاردا ەسەت باتىر كىشى ءجۇز قولىن باستايدى. وسىنداي شايقاستاردىڭ بىرىندە ەسەتتىڭ جاۋىنگەرلىگىنە ريزا بولعان تاۋكە حان: «ايباتىڭ اسا ءتۇسسىن, نايزاڭ مۇقالماسىن, ەل نامىسى تۇزدىعىڭ بولسىن» دەپ باتا بەرگەن ەكەن.
ەسەت باتىر تالعامىنا بەرىك كەلەتىن تەكتىلەر ونەگەسىنە, بابانىڭ وسيەتىنە قاراپ ءوستى. شىققان, ءوسىپ-ونگەن ورتاسى دا ەلگە ەرەكشە تانىمال ۇلىلاردان قۇرالعان. قايتپاس قايسارلىعىنىڭ ارقاسىندا ايماعىنا «تايماس» – دەگەن اتپەن بەلگىلى بولعان, شەكىسسە شەگىنبەيتىن, كۇرەسسە جەڭىلمەيتىن, العان باعىتىنان تايمايتىن كوكى باتىردىڭ بالاسى. «اكە كورگەن وق جونار» – دەمەي مە, حالىق دانالىعى. كوكى باتىر دا سالقام جاڭگىر مەن ءجالاڭتوس ءباھادۇر باستاعان وربۇلاق شايقاسىندا تاباندىلىق پەن قاھارماندىق تانىتىپ, وجەتتىكتىڭ رۋحىن كورسەتكەن ەكەن. ال اناسى نازىم اق كەتە رۋىنىڭ اتاقتى ءبيى بالپىشتىڭ قىزى. «تەكتىدەن ءنار العان توزبايدى», – دەگەن وسى ەمەس پە.
ەلىمىزدە تالاي تەكتى تۇلعالارمەن, تۋىستىق, قانداستىق جاعىن قۋالار بولساق ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن اۋليە, ءپىر بەكەت باباعا كارى ناعاشى بولىپ كەلەدى. قازاق ورداسىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ ۇلى, دارىندى حان, مەملەكەت قايراتكەرى, ديپلومات, قولباسشى ابىلاي حاننىڭ ەڭ سەنىمدى قول باستاعان باتىرلارىنىڭ ءبىرى قىپشاق نياز باتىردىڭ زامانداسى رەتىندە سىيلاستىق قارىم-قاتىناستا بولعان. ەسىمى ءالى دە ەلگە كەڭىنەن تانىلماي تۇرعان كەزدە دە ءابىلحايىردى قولداپ, ونى حان كوتەرىپ قازاق جاساعىنىڭ قولباسشىسى بولۋعا كوپ اتسالىستى. سونىمەن قاتار ەسەت باتىر ۇلت ساناسىندا قاتتى سىلكىنىس تۋعىزىپ, بىرىككەن قازاق قولىنىڭ جوڭعار باسقىنشىلىعىنا قارسى ءجۇز جىلدىق ازاتتىق سوعىسىندا ءىرى بەتبۇرىس جاساعان ەڭ ۇلكەن جەڭىسى 1729 جىلى اڭىراقاي شايقاسىنا كىشى ءجۇزدىڭ تۋىن ۇستاپ سوڭىنان قول ەرتىپ بارعانىنا تاريح كۋا. اڭىراقاي شايقاسى – قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋعا نەگىز سالعان قازاق-جوڭعار سوعىسىنداعى ەڭ سويقان شەشۋشى سوعىستاردىڭ ءبىرى ەكەنىن بىلەمىز.
الايدا جوڭعاريامەن ۇزاققا سوزىلعان اسا اۋىر سوعىستا قازاق جاساقتارى تاماشا جەڭىسكە جەتكەنىمەن ول تابىس باياندى بولا قويمادى. قازاق حاندارى مەن سۇلتاندارىنىڭ تاق تالاسىنا بايلانىستى الاۋىزدىعى سالدارىنان بۇل كۇرەسكە رەسەي يمپەرياسى دا تارتىلدى. ءابىلحايىر جەكە ءوز بيلىگىن نىعايتۋ جولدارىن جاتپاي-تۇرماي تىنىمسىز ىزدەستىرە كەلىپ, 1731 جىلى رەسەي مەملەكەتىنىڭ قولداۋىنا سۇيەنۋگە بەل بۋدى. كىشى ءجۇز حاندىعىنىڭ رەسەيمەن وداقتاسۋ تۇسىنداعى شەشۋشى كەزەڭدە ەسەت باتىر دا بەلسەندىلىك تانىتقان بەدەلدى دە بەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعانى انىق.
جالپى, ەسەت باتىردىڭ ءومىرىنىڭ جارقىن تۇسى قاراساقال باستاعان باشقۇرت حالقىنىڭ رەسەيگە قارسى كوتەرىلىسىنىڭ كەزى ەدى. ويسىراتا جەڭىلىسكە ۇشىراعان باشقۇرت باتىرى ەسەتتى پانالاپ, قورعان سانايدى. ال رەسەي جاعى بولسا باشقۇرتتاردى جازالاۋ ماقساتىندا ولاردى وزدەرىنە تاپسىرۋىن تالاپ ەتەدى. دەسەكتە, كەدەرگىلەر مەن قيىنشىلىقتار تۋىنداپ, قاۋىپ-قاتەر ءتونىپ تۇرعانىنا قاراماستان ەسەت ەرىك-جىگەرىنىڭ, كۇش-قايراتىنىڭ ارقاسىندا قازاقتاردى ارقا تۇتىپ كەلگەن باشقۇرت جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءومىرىن ساقتاپ, امان الىپ قالادى. سونداي-اق ول, داڭقتى باتىر سىرىم دات ۇلىنا حالقىنىڭ ازاتتىعى جولىندا تالماي كۇرەسىپ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ازات ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جان اياماي كۇرەسىپ, ەلدى جارقىن ومىرگە باستا دەپ اق باتاسىن بەرگەن ابىز.
ءيا, باتىرسىز وتان جوق. وتان ءوز باتىرلارىمەن باي. باتىردىڭ باستى ماقسات-مۇراتى-جەرىن, تۋعان ەلىن باسقىنشى جاۋدان قورعاۋ, حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋ. ەسەت باتىر عۇمىرىندا 27 رەت جەكپە-جەكە شىققان ەكەن. ەشكىمگە ەسەسىن جىبەرمەگەن, يىعى جەر يىسكەمەگەن, تالاي شايقاستا جاۋىن جەر جاستاندىرعان اتاقتى باتىر. تۋا بىتكەن بۇلا كۇشى مەن جۇرەك جۇتقان قايسارلىعىنىڭ ارقاسىندا وعان 1743 جىلى «تارحان» دەگەن اسكەري شەن بەرىلەدى. ياعني ورىس ارمياسىنداعى ەڭ جوعارعى اتاق. بۇل اتاققا ەسەت باتىر قازاقتا شاقشاق جانىبەك باتىردان كەيىن ەكىنشى بولىپ يە بولدى.
قازاقستاننىڭ باتىس ءوڭىرىن زەرتتەگەن بەلگىلى عالىم زاكىريددين بايدوسوۆ ەسەت باتىرعا تارحان اتاعىنىڭ بەرىلۋىن تالداپ, مىناداي قورىتىندىعا كەلەدى. بىرىنشىدەن, جانىبەك پەن ەسەت باتىرلار ەل اراسىندا وتە بەدەلدى ىقپالدى تۇلعالار بولدى. ولاردىڭ پاتشا وكىمەتىنىڭ وتارلاۋ ساياساتىن قولداۋىنىڭ ۇلكەن ماڭىزى بار ەدى. ەكىنشىدەن, باسقا سۇلتاندار, ستارشين, بيلەرگە تارحاندىقتى ۇلگى قىلىپ كورسەتىپ پاتشا ۇكىمەتىڭ ق ۇلىنا اينالدىرۋ قاجەت بولدى. ۇشىنشىدەن, جانىبەك, ەسەت باتىرلار ارقىلى بۇقارا حالىقتى پاتشا تاعىنا باس ءيدىرۋ بولاتۇعىن. تورتىنشىدەن, پاتشا شەنەۋنىكتەرى جانىبەك, ەسەتتەردى ءوز ۇيىرلەرىنە تارتا وتىرىپ ءابىلحايىر حاندى وقشاۋلاپ, ونىڭ بەدەلىن ءتۇسىرۋدى كوزدەدى. قورىتا ايتقاندا, ەسەت باتىرعا بەرىلگەن تارحاندىق اتاق ونىڭ مەملەكەت قايراتكەرلىگىن, ماملەگەرلىگىن مويىنداۋ ەدى.
ءابىلحايىر حان ولتىرىلگەننەن كەيىن ونىڭ ورنىنا بالاسى نۇرالى حان سايلانادى. ءابىلحايىردىڭ كەزىندە ونىڭ ۇلى ءادىل اماناتتا بولاتىن. جاڭا جاعدايعا بايلانىستى تالاپ وزگەردى. نۇرالى حاننىڭ ءوز بالاسىن بەرۋى تالاپ ەتىلدى. بۇل تالاپقا قارسى شىققان كەزدە بالالارىن اماناتقا بەرەتىندەردىڭ سانى انىقتالىپ, وعان نۇرالى حان, ەسەت, جانىبەك باتىرلاردىڭ بالالارىنىڭ ءتىزىمى ەنگىزىلدى. وسى مىسالدىڭ وزىنەن تارحان باتىرلاردىڭ قانداي بەدەلگە يە بولعانىن كورەمىز. ولاردىڭ ەسىمدەرى حانمەن قاتار اتالىپ, ماڭىزدى جۇمىسقا تارتىلىپ تۇر. پاتشا بيلىگى وتارلانعان ەلدى باسقارۋدا تالاي سۇرقيا ادىستەر مەن تاسىلدەر قولدانىپ باقتى. ورىنبور كوميسسياسىنىڭ باستىعى ي.نەپليۋەۆ 1743 جىلى 8 شىلدە كۇنى كىشى ءجۇز جانە ورتا ءجۇز قازاقتارى تۋرالى سەناتقا حات جازدى. بۇل حاتتا وتارلاۋ ساياساتىن ءساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى حالىق اراسىنا ىرىتكى سالۋ, ارازدىق پەن باقتالاستىق تۋعىزۋ, ەڭ بەدەلدى ادامداردى جىكتەپ, ءبىرىن كوتەرىپ, ەكىنشىسىن تومەندەتىپ دۇردارازدىق تۋعىزۋ ءۇشىن ولارعا اتاق دارەجە بەرۋ تۋرالى ايتىلادى. ورىنبورداعى ورىس اكىمشىلىگى ەسەت سياقتى بەدەلدى تۇلعالاردان كوز جازباۋعا تىرىستى. جاسىرىن حابارلامالار الىنىپ, قۇپيا بارلاۋشىلار جىبەرىلىپ وتىردى. ولاردىڭ قىس قىستاۋى, جاز جايلاۋى ۇنەمى باقىلاۋدا بولدى. مىسالى, ەسەت باتىردىڭ كوشۋ باعىتتارى سىرداريا وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسى, ەلەك وزەنى, جەم بويى, بورسىق قۇمى بولاتىن. ونىڭ ءبارى ەسكەرىلىپ وتىردى.
بۇل جاعدايلاردىڭ ءبارى ەسەت باتىرعا ايان ەدى. رەسەيدىڭ قازاق جەرىمەن ىرگەلەس اۋداندارعا اسكەري بەكىنىستەردىڭ كوپتەپ سالىنۋى ونى قاتتى تولعاندىراتىن. كورشىلەس ەستەكتەردىڭ (باشقۇرتتار) موينىنا ىلىنگەن وتارلىق بۇعاۋدىڭ قازاققا دا كەلەرىن سەزىنەتىن.
«ادال ۇل ەر بوپ تۋسا – ەل تىرەگى», – دەگەن عوي, ەسەت باتىر شىن مانىندە ەلىنە تىرەك بولعان اسىل ەر, ادال پەرزەنت دەسەك اسىرەلەگەندىك ەمەس. ەت پەن سۇيەكتەن جاراتىلىپ تۋعاننان سوڭ مىنا اپاق-ساپاق ءومىردىڭ قوڭىر كۇزى, اقشامى بولاتىنى دا زاڭدىلىق. جاسىڭ ۇلعايعان سايىن ەگدەلىكتىڭ كولەڭكەسى ۇزارىپ, قارتتىقتىڭ بوساعاسىن اتتايسىڭ. دەمەك, ادام بالاسىنىڭ قارتايۋى تابيعي جاراتىلىس. ەسەت باتىر دا ساليقالى جاسقا جەتىپ, قازىنالى قارتتىق شاعىن قارسى الىپ, اقتىق دەمى جورىقتى ساپاردا ەمەس, ءوز ءۇيى – ولەڭ توسەگىندە جاتىپ جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىستى. باقيلىققا اتتانار الدىندا زامانداستارىن جيناپ, باقۇلداسىپ: «مەنىڭ باستى ارمانىم ەلىمدى, تۋعان توپىراعىمدى جاۋ اياعىنا تاپتاتپاۋ ەدى. سول ازاتتىق جولىندا قولىمنان قارۋ تۇسپەدى. جاۋمەن الىسىپ, دۇشپاننىڭ جاعاسىن جىرتىپ ۇرىس دالاسىندا ولسەم بە دەپ ەدىم. بىراق اللانىڭ بۇيرىعى وسىلاي بولدى. ەرتەڭ دەنەمدى قارا جەردىڭ قوينىنا تاپسىرار كەزدە باسىمدى شىعىسقا, اياعىمدى باتىسقا قاراتىپ جەرلەڭدەر. مەنىڭ اياعىم دا, رۋحىم دا جاتجەرلىكتەردىڭ قازاق دالاسىنا تەرەڭدەپ ەنۋىن توقتاتاتىنداي, اياعىممەن تىرەپ جاتايىن», دەپ وسيەت قالدىرىپتى.
ارينە زىمىراعان ۋاقىت ءبىر ورنىندا تۇرمايتىنى انىق. دوڭگەلەنگەن دۇنيە دە شىر اينالىپ قوزعالىسىن توقتاتپايدى. سودان بەرگى ارالىقتا قانشاما عاسىردى ارتقا تاستادىق, سان قيلى زاماندار, داۋىرلەر زىمىراپ وتە شىقتى, ءارتۇرلى قوعامدىق فورماتسيالار اۋىستى, جۇيە وزگەرسە دە حالىقتىڭ ۇلى تۇلعاعا دەگەن ماحابباتى ءبىر ساتكە دە تولاستاماعانىنىڭ كۋاسىمىز. «ەردىڭ سوڭى ەسەت, ءپىردىڭ سوڭى بەكەت», دەگەن ۇعىم ەل اۋزىندا ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقاندىعى ءباھادۇر بابالارعا, تاريحىمىزعا زور قۇرمەتتىڭ, قوشەمەتتىڭ نىشانى دەپ بىلەمىن. « ۇلىلاردى ۇلىقتاۋ – وتكەندى ۇمىتپاۋ» دەگەن وسى. ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسەلى, بىرلىگىمىزدىڭ بەكەم ەكەنىن ايشىقتاي ءتۇستى. ەڭ باستىسى, بابا رۋحىنىڭ ۇرپاعىمەن قايتا قاۋىشقان ماڭىزى زور تاريحي ساتكە تولى شارالاردىڭ قولعا الىنۋى, بۇگىنگى اعىلعان كوش, اقتارىلعان پەيىل, كول-كوسىر قۋانىش, ءبارى-ءبارى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ماڭگىلىك ەكەنىن تانىتىپ تۇرعان جوق پا.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «تۋعان جەردىڭ ءاربىر سايى مەن قىرقاسى, تاۋى مەن وزەنى تاريحتان سىر شەرتەدى. ءاربىر جەر اتاۋىنىڭ توركىنى تۋرالى تالاي-تالاي اڭىزدار مەن اڭگىمەلەر بار. ءاربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى بار. وسىنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاق ءبىلىپ وسۋگە ءتيىس», – دەمەپ پە ەدى. وسىعان ساي سوڭعى جىلدارى اقتوبە وڭىرىندە ءىرى وڭ وزگەرىستەر بەلەڭ العانىنا قۋانامىز. ىزگى مۇراتتارعا تولى شارالاردى ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنان كەزدەستىرۋدەمىز. ءوندىرىس الەۋەتىنىڭ ارتۋى, رۋحاني شارالاردىڭ كوپتەپ قولعا الىنۋى كوڭىل قۋانتادى. اسىرەسە ءابىلحايىر حانعا ارنالعان ەسكەرتكىش كەسەنە, ەدىگە باتىرعا قويىلعان ەسكەرتكىش, قوبىلاندى باتىر كەشەندەرى, ءابىلحايىر حاننىڭ جۇبايى بوپاي حانىمنىڭ ەسىمىمەن اتالعان بالا-باقشا, وسى باعىتتا ۇيىمداستىرىلعان سان ءتۇرلى مادەني ءىس-شارالار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىز. «نۇر سيتي» شاعىن اۋدانىندا اشىلعان ەسەت بابا ەسكەرتكىشى دە كوز تارتادى. بۇل شارۋالاردىڭ بارىندە دە ەل ازاماتتارىنىڭ ۇيىمشىلدىعى ەرەكشە. سونىمەن قاتار وبلىس باسشىلارىنىڭ ەڭبەكتەرىن اتاپ ءوتۋ ورىندى.
ەسەت بابا ەسىمى ماڭگى حالىقتىڭ جادىندا. بەستاماق ەلدى مەكەنىندە ماۆزولەيى اشىلىپ, كيىز ءۇي ۇلگىسىندەگى ءساندى مۇراجاي تۇرعىزىلعانى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتىپ قانا قويماي, وسكەلەڭ ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەپ, بابالار تاريحىن بىلۋگە جۇمىلدىرارى انىق. ال كۇرە جولدىڭ بويىندا ەسەت باتىردىڭ ەسكەرتكىشى ورنىعۋى تاريحي ساتكە اينالدى. بابانىڭ قايسار رۋحىنا ءتاۋ ەتۋگە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اعىلعان اعايىننىڭ نوپىرىندە قيساپ جوق. تاريحي ءمانى مەن ماڭىزى, تۇپكى ماقساتى دا وسى ەدى. ۇلتتىق كودىمىزدىڭ تامىرى ەسەت بابا سىندى ۇلىلاردان باستاۋ السا بۇگىنگى گۇلدەنگەن, تۇرلەنگەن اقتوبەدەگى سالتاناتتىڭ سالماعى ارتا تۇسپەسە, تومەندەمەيتىنى ءسوزسىز. دەمەك, ەسەت باتىردىڭ ءومىرى مەن ەرلىك ىستەرى, ونەگەلى جولى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىندا جاڭعىرادى دەگەن ۇمىتكە جەتەلەيدى. ەندەشە, بۇگىن اقتوبە شاھارى اسقاق رۋح قۇشاعىنا ورانىپ, ەسەت بابامىزدىڭ اڭساعان ارمانى مەن كوكسەگەن مۇراتى ورىندالىپ, ۇرپاعىنىڭ تاڭى ازات, باقىتى باياندى.
توقسان اۋىز ءسوزىمىزدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە كەلەر بولساق, حالقىمىزدىڭ قادىرلى پەرزەنتى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ اسانباي اسقاروۆقا ايتقان مىنا ءبىر ءسوزى ويعا ورالادى: اسانباي, قولىڭنان كەلگەنشە قازاقتى جىلاتپاۋعا تىرىس, قورلىققا بەرمە. قورلىققا كونگەن حالىق زورلىققا دا كونەتiن يiسالماس, ىنجىق بولىپ كەتەدi. ۇلت ءوزiنiڭ مۇددەسiن ءوزi قورعاي الاتىن دارەجەگە جەتۋi كەرەك. كەزiندە قازاقتىڭ جانىن ساقتاپ قالساق ەكەن دەدiك قوي... بiز ول داۋiردەن وتتiك. ەندi قازاقتىڭ رۋحىن, نامىسىن ساقتاۋىمىز كەرەك», – دەگەن ەدى. راسىندا, بابالارىمىزدىڭ سارا جولىن, ەلدىك ىستەرىن ەسكە الىپ, تاريحىمىزدى ەكشەپ جاتقان قادامىمىز قازاقتىڭ رۋحى مەن نامىسىن قايراي بەرەتىنى انىق.
ومىرزاق وزعانباەۆ,
پروفەسسور,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
