ال جاسامپاز بولمىسى ونى ءوز ەلىندە وزىق يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ نەگىزىن قالاۋعا, ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن جاقسارتۋعا, الەۋمەتتىك-مادەني ساياساتتى جەتىلدىرۋگە, قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى رۋحاني-ونەگەلى داستۇرلەرى مەن وتباسىلىق قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان باستامالارىنا ىقپال ەتەدى. ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى – ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن قوعامدى بىرىكتىرۋ سەكىلدى قيىن ىستە تۋعان توپىراعىنىڭ قۋات بەرەرى ءسوزسىز. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن كوزدەيتىن, كوپۆەكتورلى سىندارلى سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ول حالىقارالىق ارەنادا جاۋاپتى ءارى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىلا ءبىلدى. قارقىندى قۇرىلىس جۇرگىزىپ, ەن دالادا زاماناۋي قالا تۇرعىزۋ سەكىلدى باتىل شەشىمدەرى ارقىلى عالامداعى بوس جەرلەردى يگەرۋگە جانە جالپىادامزاتتىق وركەنيەتتىڭ دامۋىنا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سونداي-اق قازاق دالاسىن عارىشپەن بايلانىستىراتىن قاقپانى دا ايتپاي كەتۋگە بولماس.
بۇل ايتىلعاننىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تىكەلەي قاتىستى. مۇمكىن كوكەيىڭىزدە «بۇل تىم اسىرەلەنگەن نە ۋتوپيالىق سۋرەتتەۋ ەمەس پە؟» دەگەن ساۋال تۋار. بۇل سۇراققا ەكى جاۋاپ ايتار ەدىم. شىن مانىندە, ونىڭ بولمىسىندا تابيعاتتان دارىعان رۋحاني بيىكتىك, بولاشاققا دەگەن نىق سەنىم مەن ەرەكشە رۋح بار. ال ەكىنشى قۇرعاق قيالعا نەگىزدەلگەن ۋتوپياعا كەلسەك, ونىڭ ءوزى بۇعان «ەندەشە, بۇل عاجايىپ الەمدە نەگە ءومىر سۇرەمىز؟» دەگەن ريتوريكالىق سۇراقپەن جاۋاپ بەرەر ەدىم. نۇرسۇلتان نازارباەۆ فەنومەنىنىڭ سىرى ونىڭ ەڭبەككە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىندە جاتىر, ول ءتۋابىتتى ەڭبەكسۇيگىشتىگى نە ۋاقىت وتە كەلە قالىپتاسقان ەڭبەكقورلىعى بولار. ول ەڭبەكتەگەن شاعىنان بۇگىنگە دەيىن سانالى نە ينتۋيتسيالىق تۇردە شىعارماشىلىق, كۇندەلىكتى تۇرمىستىق, اعارتۋشىلىق, زياتكەرلىك, فيزيكالىق نە وي ەڭبەگىمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. ونىڭ قاسىندا بولعان ەت جاقىندارى – اكەسى مەن اناسى, باۋىرلارى, دوستارى, ۇستازدارى, تالىمگەرلەرى مەن ارىپتەستەرى دە ءوز قىزمەتىنە ادال, مىندەتتەرىنە جاۋاپتى ازاماتتار بولدى. ال ىشكى مادەنيەتى جوعارى, باعىتى ايقىن جانعا سىرتتان ەشنارسە اسەر ەتە المايدى. ءوز ەڭبەگىمەن تاپقان ناننىڭ, سول استى پىسىرگەن اناسىنىڭ اياۋلى الاقانى وعان ءالى كۇنگە دەيىن نىق تۇرۋعا كومەكتەسەدى. ونى ءتاڭىر جارىلقادى! جاسامپاز ەڭبەككە دەگەن قۇشتارلىق پەن جىگەرلىلىك ونى قورعاپ, ساقتاپ كەلەدى. ول ءوز بويىنداعى ەڭبەك ادامىن قايراي ءتۇستى. ال ونىڭ ءومىر ورنەگىن ايقىنداعان قازاق حالقىنىڭ وركەنيەتتىك كودى ونە بويىنا دانالىق, وتكىر اقىل, تەمىردەي توزىمدىلىك, كەڭ دۇنيەتانىم, جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇلى رۋحتى جيىپ بەردى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, 1991 جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كسرو-نىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولۋعا ۇسىنىلۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. ونى الپاۋىت كەڭەس ەلىنىڭ كۇيرەگەن ەكونوميكاسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە قاۋقارلى كاسىبي مامان جانە جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋدان تارتىنبايتىن تۇلعا رەتىندە كوردى. ودان بولەك ونىڭ العىر كوشباسشى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن بەلوۆەج كەلىسىمىنىڭ جاقتاستارى ءوز جاعىنا تارتۋعا دا تىرىستى. ءدال وسى كەلىسىم كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىنا سەبەپ بولدى. بۇل جاعدايدا ن.نازارباەۆ كورەگەن ساياساتكەر رەتىندە ءوزىن قيتۇرقى ساياسي ويىنعا تارتۋعا جول بەرمەي, وزگەلەردىڭ مۇددەسىن قورعاپ, سويىلىن سوعۋدان باس تارتتى.
قازاقستان مەن قىرعىزستاندى تاريحي تۇرعىدان تامىرلاستىعى, مادەني, رۋحاني, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىنىڭ جاقىندىعى جانە ءتىل, ءداستۇر, ادەپ-عۇرىپ پەن نانىم-سەنىمنىڭ ورتاقتىعى جاقىنداستىرادى. عاسىرلار بويى ەكى ەل اراسىندا ءوزارا تاتۋ كورشىلىك پەن باۋىرلاستىققا قۇرىلعان قارىم-قاتىناس ورنادى. سونداي-اق ساياسي, ەكونوميكالىق جانە شارۋاشىلىق ءومىردىڭ بارلىق دەڭگەيىندە بەرىك جانە سەنىمدى تۇسىنىستىك بار. ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى جاڭا ساياسي كەڭىستىكتەگى قىرعىز-قازاق قارىم-قاتىناسى كەڭەس وداعى كۇيرەمەي تۇرىپ, 1991 جىلدىڭ باسىندا-اق قايتا جاڭعىرعانى ايتىلىپ ءجۇر. ەل پرەزيدەنتى, پارلامەنت توراعاسى, ۇكىمەت باسشىسىنان تۇرعان قىرعىزستان دەلەگاتسياسى سول كەزدەگى قازاقستان استاناسى الماتىعا 1991 جىلى قاڭتار ايىندا كەلگەن ەدى. ەل پرەزيدەنتى بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدى باۋىرلاس ەل رەتىندە قۇشاق جايا قارسى الدى. ول كەزدە ەكەۋمىز جاقسى تانىس بولدىق. ءوز مەملەكەتىمىزدە كومپارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىلارى بولعان كەزدەن باستاپ دوستىق, باۋىرلاستىق جانە ىسكەرلىك بايلانىسىمىز ۇزىلگەن ەمەس. سول ساپار بارىسىندا ءبىز ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي-ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-مادەني بايلانىستاردىڭ جاي-كۇيى مەن پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلاي كەلە, ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا ىقىلاستى ەكەنىمىزگە كوز جەتكىزدىك. ناتيجەسىندە, قىرعىزستان مەن قازاقستان اراسىنداعى دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە تاتۋ كورشىلىك تۋرالى العاشقى كەلىسىمگە قول قويىلدى. ءدال سول ساپاردا مەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق ىستەگى ۇستامدىلىعىنا, ونىڭ مەملەكەتتىك كوزقاراسىنىڭ كەمەلدىگىنە, ەكونوميكالىق باسقارۋ جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىس ماسەلەلەرىنە كەلگەندەگى ىقپالىنا كوز جەتكىزدىم. ءبىزدىڭ وسى سالاداعى ۇستانىمدارىمىز ۇقساس بولدى. ەكەۋمىز دە سول كەزدەگى ساياسي احۋالدىڭ جانە الداعى وقيعالاردىڭ باۋىرلاس ەلدەردەگى مەملەكەتتىك قۇرىلىس ءۇشىن تاريحي ماڭىزى مەن مۇمكىندىگىن جاقسى تۇسىندىك. بىرلەسكەن ارەكەت پەن ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ اۋاداي قاجەت ەكەنى بەلگىلى بولدى. كەيىننەن ن.نازارباەۆ تمد, ودان كەيىن ەاەو, كەدەن وداعى جانە شىۇ, ۇقشۇ سياقتى بۇرىنعى وداقتىق رەسپۋبليكالاردى بىرىكتىرەتىن باسقا دا ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردى قۇرۋعا باستاماشى بولدى. جالپىعا بىردەي الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ, تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ءۇشىن ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى, ءوزارا ءىس-قيمىل مەن قولداۋدى كوزدەگەن باعىتتىڭ دۇرىستىعىن تاريح ءوزى دالەلدەدى.
قىرعىزستان مەن قازاقستان اراسىندا مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋدا جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى – ولشەۋسىز. ول 2005 جانە 2010 جىلدارداعى وقيعالاردان كەيىن قىرعىزستانداعى ىشكى ساياسي جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جانە ونىڭ حالىقارالىق مارتەبەسىن قالپىنا كەلتىرۋ ىسىنە باعا جەتپەس ۇلەس قوستى. قىرعىز حالقى ن.نازارباەۆتىڭ ەكى ەلدىڭ تاتۋ كورشىلىگىن, ىنتىماقتاستىعى مەن ارىپتەستىگىن نىعايتۋداعى كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالايدى. ەلباسى قىرعىز حالقىنا اسا ىلتيپاتپەن قارايتىنى بەلگىلى. بۇل ويدى ونىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ قىرعىزستانعا ءاردايىم قولداۋ كورسەتكەنى تۋرالى رەسمي مالىمدەمەسى قۋاتتايدى. قوس باۋىرلاس ەلدىڭ دوستىق قارىم-قاتىناسىن ءتاڭىر قولداسىن!
قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسى جايلى بىرەر ءسوز ايتسام دەپ ەدىم. نۇر-سۇلتان – قازاقتىڭ كەڭ-بايتاق دالاسىندا بوي كوتەرگەن زاماناۋي شاھار. بۇل – دانا دا كورەگەن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاق حالقى تۇرعىزعان ەرتەگى-قالا.
اسا قادىرمەندى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن 80 جىلدىق مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, وعان زور دەنساۋلىق, ۇزاق عۇمىر, جەمىستى دە تابىستى جۇمىس, وتباسىنا جانە قازاق حالقىنا جاقسىلىق, يگىلىك پەن باق-بەرەكە تىلەيمىن.
مەدەتحان شەرىمقۇلوۆ,
قىرعىز رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ توراعاسى (1990-1995 جج.)
