ەلباسى • 22 ماۋسىم، 2020

ەلباسى – ەرەن تۇلعا

694 رەت كورسەتىلدى

تاۋەلسىز قازاقستان مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىنىڭ قاتار اتالۋى – زاڭدى ءارى ادىلەتتى. جاڭادان ازات­تىق العان، ەگەمەندىگىن ەندى ەن­شىلەگەن ەلدىڭ تىزگىنىن ۇستاعاننان اۋىر جۇك جوق شىعار. بۇعان تاۋەلسىزدىك العان توقسانىنشى جىل­دار قازاقستان ءۇشىن قاي تۇر­عىدان السا دا وڭاي كەزەڭ بول­ماعانىن قوسىڭىز. وسىنداي سىندارلى ساتتە تاريحتىڭ تاڭداۋى، حالىقتىڭ قالاۋى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ءتۇستى.

 

ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى قول ارتقان تابىسى، باعىندىرعان بيىگى، جەتكەن جەتىستىگى، دەربەس ەل رەتىندە ىرگەسىن بەكىتىپ، كەرەگەسىن كە­ڭەيتىپ قانا قويماي، التى قۇرلىققا تانىلۋى – مۇنىڭ بارىندە ەلباسىنىڭ ۇشان-تەڭىز ەڭبەگى، ەرلىگى مەن ورلىگى، قالت­­­قىسىز قىزمەتى مەن قاجىر-قايراتى جاتىر.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ باياندى بولۋى­نا قوسقان ۇلەسى باعا بەرگىسىز زور! نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى تاريحتىڭ سىندارلى ساعا­تىندا بيلىكتىڭ باسىندا بولىپ، تە­رەڭ ساياساتكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ تاۋەلسىز دارا جولىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. بۇگىندە بۇكىل الەم قازاقستاندى دامى­عان ەل دەپ مويىندايدى، دۇنيەنىڭ ءتورت قۇبىلاسىمەن تەڭ ارالاسامىز.

سارىارقانىڭ تورىندە ازاماتتىعى­مىزدىڭ شولپان جۇلدىزىنداي بولىپ ەل جۇرەگى جاڭا استانا بوي تۇزەدى. ونىڭ دا باس ارحيتەكتورى ەلباسىنىڭ ءوزى. جاڭا ەلوردانىڭ ءسانى مەن ءمانى دە، ساۋلەتى مەن داۋلەتى دە تاۋەلسىز قازاقستاندى تورتكۇل الەمگە پاش ەتتى.

ەلوردانى نۇر-سۇلتان دەپ اتاۋ ادىل­دىك يدەالدارىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىنىنە، قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ۇمىتتەرىنە سايكەس كەلەتىنىنە كامىل سە­نەمىن.

تاريحىمىزدا ءبىرىنشى رەت شەكارانى حالىقارالىق شارتتارمەن قۇجاتتاپ بەكىتتىك. سولتۇستىك ءوڭىر قازاق رۋحىنا قانىقتى. سانىمىز ءوسىپ، ساپامىز جا­ڭارىپ، ەل رۋحى، ەڭسەسى كوتەرىلدى. كو­شى­مىز تۇزەلىپ، ءانىمىز كوكتە ەركىن شىر­قالا باس­تادى، قازاقپەن قازاق قازاقشا سوي­لەسىپ، ءتىلى جويىلىپ كەتۋ قاۋپىنەن ارىلدى.

ەڭ باستىسى، دەربەس ەلدىڭ وزىندىك زاڭ­­نا­ماسى قالىپتاسىپ، حالىق كونستي­تۋتسيالىق ەركىندىك الدى. مەملەكەت جانە قوعام مۇددەسىنە كەرەكتى شەكتەۋلەردەن باسقاعا اتا زاڭ نەگىزىندە رۇقسات ەتىلىپ، ازاماتتار ەركىن ءومىر ءسۇرۋ بوستاندىعىنا جەتتى. جوقشىلىق قورقىنىشىنان، ءسوز سويلەۋگە تىيىم ۇرەيىنەن حالىق قۇ­تىلدى. ونىڭ ىشكى ومىرىنە ەشكىم ارالاس­پايتىن بولدى.

ەلباسىنىڭ باتىل دا ۋاقتىلى شە­شىم­دەرىنىڭ ارقاسىندا بارلىق سىناق­تاردان سۇرىنبەي ءوتىپ، ەكونوميكاسى بە­رىك، حالىقارالىق ارەناعا تانىمال، دە­مو­­كراتيالىق جانە زايىرلى ەلگە اي­نال­دىق. سونىڭ بارىندە ن.نازار­باەۆتىڭ قولتاڭباسى مەن تاريحي قىزمەتى تۇر.

وسىعان دەيىن تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاپ، جاس مەملەكەتتى الەم مويىنداعان ابىرويلى ەلگە اينالدىرعان جاھاندىق دەڭگەيدەگى قايراتكەرلىگى تۋرالى كوپ ايتىلدى. توم­دالعان كىتاپتار دا جازىلدى، ءالى دە جا­زىلماق...

بۇل ماقالادا مەن ەلباسىنىڭ مەم­لەكەت تىزگىنىن ۇستاعان ءبىرىنشى كۇن­نەن، بارلىق سىن-قاتەرلەردەن تەك زاڭدى­لىق­تى نىعايتىپ، دەموكراتيالىق قۇندى­لىقتاردى بەرىك ۇستاپ، كونستيتۋتسياعا قاتال باعىنعان كەزدە عانا جەتۋگە بولاتىنىن تەرەڭ كورە بىلگەنىنە وقىر­مانداردىڭ نازارىن اۋدارعىم كەلەدى.

قورىتا ايتقاندا، ءوز ماقالامدى قا­زاق­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى − نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كون­ستيتۋتسيوناليزمگە نەگىزدەلگەن جانە زاڭ ۇستەمدىگىن قاتاڭ ساقتاپ، سول ارقىلى ەلى­مىزدى الەمگە تانىمال قىلعان زور ەڭبە­گىنە ارناماقپىن.

قازاقستاننىڭ ءبىر سيپاتى كون­ستي­تۋتسيامىزبەن ايقىندالعان قۇ­قىق­تىق مەملەكەت ەكەندىگىندە. قۇقىق­تىق مەملەكەت رەتىندە باسقارۋ ينستي­تۋتتارىنىڭ ورنىعۋى مەن ولاردىڭ مودەرنيزاتسيالانۋ كەزەڭدەرى ەلباسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق يدەيالارىنان، قۇقىقتىق كوزقاراستارىنان باستاۋ العانىن اشىق ايتۋ كەرەك.

دەربەستىكتى الۋعا ۇمتىلۋ كەزەڭى باس­تالعاندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كورەگەن باسشى رەتىندە بولاشاق تاۋەلسىزدىگىمىزگە نەگىز بولاتىن العاشقى قادامدارعا با­تىل بارا ءبىلدى. سول قيىن جىلدارى قو­عامدىق قاتىناس سۋبەكتىلەرىنىڭ ينستيتۋتسيونالدى جادىنا لايىقتاپ، ۋاقىت سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ، كسرو-دان قالعان كونستيتۋتسيا تۇسىندا كوپ­تەگەن زاڭعا وزگەرىستەر كىرگىزىپ، قۇقىق­تىق رەانيماتسيا جاساپ، ەرەكشە كورە­گەن­دىكپەن ۋاقىتتى ۇتا الدى.

ەلباسى كەڭەس وداعىنىڭ الداعى ىدىراۋى جاعدايىندا قازاقستاندى جۇيەلى داعدارىستان شىعارۋ ءۇشىن نەنى، قالاي جانە قاشان جاساۋى قاجەت ەكەن­دىگى تۋرالى ناقتى ءتۇسىندى. الەمدىك تاريح پەن ساياساتتى جوعارى دەڭگەيدە بىلە وتىرىپ، جاقىندا مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىككە يە بولعان ەلدەردىڭ باسشىلارى مەن ۇكىمەتتەرىنىڭ ارەكەتتەرىن ۇنەمى زەردەلەي وتىرىپ، جوعارى دامىعان مەملەكەتتەر ەۆوليۋتسياسىنىڭ، سونداي-اق دەموكراتيالىق ترانسفورماتسيا اياسىن­داعى ورىن العان ساياسي جانە ەكو­نو­ميكالىق ترانزيت مىسالدارىن مۇقيات زەرتتەي ءبىلدى. سول ارقىلى تەرەڭ جانە كوپۆەكتورلى جاڭعىرتۋدىڭ شىنايى قازاقستاندىق جولى تۋرالى ناقتى تۇسى­نىك قالىپتاستىردى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ ءار ءساتى، كۇنى قىمبات. قازىر ازاتتىقتىڭ ءۇشىنشى ونجىلدىعىن تۇيىندەيتىن تۇسقا كەلىپ قالعانىمىزدى ەسكەرسەك، وندا وتكەنىمىزگە جانە وسى كۇن­­گە قالاي جەتكەنىمىزگە بۇگىنگى كۇن تۇر­­عىسىنان باعا بەرۋىمىز كەرەك-اق. ال بۇل رەتتە قازىرگى زامانعى قازاقستاندىق مەم­لەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋداعى جانە دامىتۋداعى ەلباسىنىڭ ءرولى مەن ول­شەۋسىز ەڭبەگىن ەشكىم جوققا شى­عارا المايدى. بۇل ماقالادا مەن ەلبا­سىنىڭ سول ەڭبەگىنە العاش رەت جەكە كوزقاراسىمدى ءبىلدىرىپ وتىرمىن. توق­سانىنشى جىلداردان وسى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقان وسىناۋ تاريحي پروتسەسكە قاتىسۋعا سەنىم بەرىلگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ سە­رى­گى رەتىندە باس­تى ساتتەردى قامتىعىم كەلەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇ­راقتى جانە ۇدەمەلى دامۋى ءبىرىنشى كەزەكتە پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىن ەنگىزۋمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. قازاقستاننىڭ ەگەمەندى مەملەكەت رەتىندە ناقتى قالىپتاسۋى 1990 جىلدىڭ 24 ساۋىرىنەن باستالادى. ناق وسى كۇنى قازاقستاندا العاش رەت پرەزيدەنتتىك لاۋا­زىم ەنگىزىلىپ، قازاق كسر پرەزيدەنتى لاۋا­زىمىنا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سايلاندى. ءوز حالقىنىڭ شىنايى پاتريوتى، تاجىريبەلى ساياساتكەر رەتىندە تۇڭ­عىش پرەزيدەنت سول ۋاقىتتىڭ وزىندە بۇكىلوداققا جوعارى دەڭگەيدەگى باسشى-پراكتيك رەتىندە تانىلىپ ۇلگەرگەن بولاتىن. ول وداق دەڭگەيىندە جۇيەلى الدىن الا بولجاي الاتىن، زامان تىنىسىنىڭ تامىرىن تاپ باسا بىلەتىن قابىلەتكە يە، جوعارى باسقارۋشىلىق تاجىريبەسى بار جانە سول كەزدەگى وتە تالانتتى جاس باسشى بولدى.

ول ۋاقىت قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنداعى وتە ءبىر قيىن جىلدار ەدى. مەملەكەتتىڭ قازىناسى بوس، قىزمەتكەرلەرگە جالاقىنى ۋاقتىلى تو­لەۋ مۇمكىن ەمەس، زەينەتكەرلەر ۇكى­مەتكە قولىن جايىپ، ايەلدەر الا دوربا كوتەرىپ، بازار ارالاپ كەتكەن زامان باستالدى. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە تاپ­شىلىق، قو­بالجۋ. وعان جۇرتتى كوشەگە شاقىرىپ، قولتىقتارىنا سۋ سەپكەندەردى قوسىڭىز.

سول قيىن كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سابىرلىلىق پەن سالقىنقاندىلىق سايا­سات ۇستانىپ، ءورت شىعاتىن جەرگە سۋ سەبەلەپ، داۋ تۋاتىن تۇستا بۇقارانى ىمى­راعا كەلتىرە الدى. شەشۋشى كەزدە ەش­قانداي قيىندىقتاردان قورىقپاستان باتىلدىق تانىتىپ، جول تابا ءبىلدى (قا­را­عاندىداعى شاحتەرلەر نارازىلىعى، ورالداعى كازاكتاردىڭ ءدۇمپۋى جانە ت.ب.). ەلباسىنىڭ جوعارى باسشىلىققا بىر­دەن كەلە سالماي، حالىقتىڭ ورتاسىنان شىققانى سوندا بايقالدى. سوناۋ قاراپايىم مەتاللۋرگ بولعان جىلداردان بەرى قانشاما جولدان ءوتىپ، ىسىلىپ، سىناقتاردان سۇرىنبەي، تاجىريبە جيناپ، بولاتتاي شىڭدالعانى سوندا انىق كورىندى.

ءاربىر ۇلى زاڭنامانىڭ ءماتىنى العا­شىندا حاريزماتيكالىق تۇلعانىڭ ويىن­دا نورماتيۆتىك مودەل ەسەبىندە قا­لىپتاسىپ، جوبا بولىپ، ءارتۇرلى ساتى­داعى سىننان وتۋدەن باستاۋ الادى.

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ نەگىزى بولعان بار­­­لىق تاريحي زاڭداردىڭ قابىلدا­نۋىن­دا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ قۇقىقتىق ۇستا­نىمى شەشۋشى ءرول اتقاردى.

1990 جىلعى 25 قازانداعى قازاق­ستاننىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسياسى مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ قۇرىلىمى مەن قۇزى­رەتىنىڭ دەربەستىگىن ايقىنداپ، كەڭەستىك وداق اياسىندا دارالانا باستاعان مەم­لەكەتتىلىكتىڭ جاڭا كورىنىسىن انىقتادى.

سول كەزدە قابىلدانعان جاڭا زاڭدار، ەسكى زاڭنامالارعا جاسالعان تۇزەتۋلەر مەن قوسىمشالار جاڭا ۋاقىتتىڭ تالابىنا ساي ەل ەكونوميكاسىن، الەۋمەتتىك، مادەني سالانى دەربەستىك ساياساتىنا يكەمدەدى.

1991 جىلى 1 جەلتوقساندا العاشقى تىكەلەي پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. حا­لىق­­تىڭ ەركىمەن ن.ءا.نازارباەۆ سايا­­سات­تى ايقىنداۋ جانە ونى بارلىق قازاق­­ستاندىقتاردىڭ اتىنان جۇرگىزۋ قۇقى­عىنا يە بولدى.

ال 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا قا­بىل­دانعان «قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كون­ستيتۋتسيالىق زاڭى وتانىمىزدى تاۋەلسىز، ەشكىمگە بودان، وداقتاس ەمەس، دەربەس ەل ەكەنىن، ونىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان بوستاندىق كۇنى تۋعانىن الەمگە پاش ەتكەن تاريحي ۇلىق قۇجات بولدى. كونستيتۋتسيالىق زاڭ قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىن حالىقارالىق تانۋ پرو­تسەسىنە باستاۋ بولدى.

بۇل زاڭ كونستيتۋتسيالىق باسقارۋ قۇرىلىمدارىن، مەملەكەتتىك اپپاراتتى، ادام ەركىندىگى مەن بوستاندىقتارىن قالىپتاستىرۋ الاڭىندا تۇعىرلى نەگىز بولدى. ول تاريحي قۇجاتتا ەلباسىنىڭ قولتاڭباسى مەن قۇقىقتىق يدەياسى جار­قىن كورىنىس تاپتى.

رەسپۋبليكامىزدىڭ العاشقى كون­ستي­تۋتسياسى 1993 جىلى 28 قاڭتاردا قا­بىلداندى. وندا ەلىمىزدىڭ دەربەستىگى، بي­لىك فورماسى بۇرىنعى وكتەم جۇيە­دەن جاڭا دەموكراتتىق ليبەرالدى قۇن­دى­لىققا باعىت العان كونتسەپتسياعا نەگىز­دەلگەنى العاش رەت ايشىقتالدى.

دەي تۇرعانمەن، بۇل كونستيتۋتسيا وتپەلى كەزەڭدە سانا مەن مەنتاليتەتتىڭ اۋىسۋىن نورمالىق مامىلەگە كەلتىرۋگە باعىتتالعان، تاۋەلسىز ەلدىڭ زاڭدارىمەن قوسا كسرو-نىڭ كەيبىر نورماتيۆتىك زاڭ­نامالارى تەڭ قولدانىلادى دەگەن دۋاليزم مەن كونفورميزمگە تاۋەلدى قۇجات بولدى. نورما باسەكەلەستىگى، اسىرەسە نا­رىقتىق قاتىناستاردا، قۇقىق قولدانۋ جانە سوت تاجىريبەسىندە قوعامدىق قاتى­ناستاردى كۇردەلى مەحانيزمنىڭ رەتتەلۋ ساناتتارىندا ەرەكشە ءبىلىندى.

مەنىڭ ەلباسىمەن ەڭ العاش رەت بەتپە-بەت كەزدەسۋىم دە سول كەزدەرگە تۇسپا-تۇس كەلدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىن­دا مەن جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ ورىن­باسارلىق قىزمەتىنە سايلانىپ، ءبىراز ۋاقىت توراعانىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا ات­قاردىم.

ەلباسى رەسپۋبليكانىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋدە رەفورما جاساۋ ءۇشىن ەلدەگى قىلمىستىڭ دەڭگەيىنە الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىرىپ، قوعامدىق ءتارتىپتى قالىپتاستىرۋ ماڭىز­دىلىعىن، سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ، ونىڭ مارتەبەسىن جاڭاشا رەتتەۋ تۋرالى ويلارىن باسا ايتىپ، بارلىعىن وزىق الەم تاجىريبەسى اياسىندا وڭتايلاندىرۋ كەرەك ەكەنىن ءجيى قوزعاپ ءجۇردى.

ۋاقىت ادام ومىرىنەن وزا قيمىل­داعان سول توقسانىنشى جىلدار قوعام­نان نارىقتىق قاتىناسقا بەيىمدەلۋ، دەموكراتيالىق، زايىرلىلىق قۇندىلىق­تاردى قالىپتاستىرۋ سياقتى تىڭ باعىت­تاردى تالاپ ەتتى. مەملەكەتتىڭ دامۋىن­ جاڭاشا مودەرنيزاتسيالاۋ، وزگەمەن تە­رەزەسىن تەڭەستىرۋ ستراتەگياسى جاڭا كون­ستيتۋتسيا، وزگەشە قۇرىلىم مودەلى كە­رەكتىگىن قاجەتسىندى.

تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باستاماشىل­دىعىمەن، 1995 جىلى 30 تامىزدا بۇكىل­حالىقتىق رەفەرەندۋمدا قولدا­نىس­تاعى كونستيتۋتسيا قابىلداندى. ونى ما­­قۇل­داعان حالىق، ۇسىنعان ەلباسى بولا­تىن. كونستيتۋتسيا مەملەكەتىمىزدىڭ باس­تى ينس­تيتۋتسيونالدىق نەگىزدەرىن ور­نىق­تىراتىن حالىق پەن بيلىكتىڭ نەگىزگى شارتى، كەلىسىم قۇجاتى، ۇلتتىق يدەولوگيا ماڭىزىنا يە بولدى.

كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس بارىسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت ءىس جۇزىندە جيىرمادان استام شەتەلدىك كونستيتۋتسيانى ءوزى زەردەلەپ، پىسىقتاعانى تۋرالى بۇعان دەيىن دە كوپ ايتىلدى. ول مىسالدى ودان ءارى تەرەڭدەتپەي-اق، وسىمەن قاناعاتتانايىق.

جاڭا كونستيتۋتسيادا مەملەكەت فور­ماسى قانداي بولماق؟ باسقارۋ تەتىك­تەرى قالاي رەتتەلەدى؟ ادامنىڭ جانە ازا­ماتتىڭ تابيعي جانە پوزيتيۆتىك قۇقىق­تارى قانداي دەڭگەيدە بەكيدى، ەركىن­دىك پەن بوستاندىق قالاي بايان ەتىلەدى، ونىڭ كەپىلى كىم؟ مەنشىك فورماسى، ونىڭ قۇن­­دىلىق ەسەبىندە بەكۋى، سوت جۇيەسى، كون­­ستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ينستيتۋتى، جەر­گىلىكتى اۋماقتىق باسقارۋ ءتاسىلى، بي­لىك­تىڭ تۇتاستىعى مەن ونى تەجەۋ سال­ماق­تىلىعى قالاي بولۋى كەرەك دەگەن كون­تسەپ­تۋالدى ماسەلەلەر تۇبەگەيلى انىق­تالىپ، نورماتيۆتىك سيپاتىن الدى.

مەملەكەت قالىپتاستىرۋدىڭ الەم­دىك تاريحىندا اسا ماڭىزدى قۇقىق جادى­گەرلەرىنىڭ اۆتورى بولادى. شىڭ­عىس حاننىڭ « ۇلى جاساق»، تاۋكە حان­نىڭ «جەتى جارعى»، ناپولەوننىڭ «ازا­مات­تىق كودەكسى» دەگەندەي.

بۇگىنگى قولدانىستاعى قازاقستان رەس­­­­­پۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى – تۇڭ­­­عىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ مەم­­­لە­­كەتشىلدىك يدەياسىنىڭ قۇقىقتىق پو­­زي­­تسياسىنىڭ جۇزەگە اسقان كورىنىسى. كون­­ستيتۋتسيا الەمدىك وزىق تاجىريبەگە سۇيەنگەن، حالقىمىزدىڭ ءداستۇر ادەتىنە يەك ارتقان، ينتەللەكتۋالدىق قۋاتىنا بەيىمدەلگەن جاڭا ۇدەمەلى وركەنيەتتىك قۇندىلىقتارعا جەتەلەيتىن باعدارلى قۇجات بولدى. ەلباسى ونىڭ نورمالارىن جەتىك بىلۋمەن قاتار، جاتقا ايتىپ وتىراتىنى ونىڭ ءار بابى ءوز جۇرەگىنەن، تولعانىسىنان تۋعانىنان دەپ ويلايمىن.

جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلدانعان العاشقى جىلى قۇقىقتىق بازا جوققا ءتان، جوعارعى كەڭەس ءوز جۇمىسىن توقتاتقان، ال جاڭا پارلامەنت ءالى سايلانباعان ءبىر ۆاكۋمدى ۋاقىت بولدى. سول كەزدە ەلباسى الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن ەرەكشە قۇقىقباستاماشىلىق پرەتسەدەنتكە باردى. زاڭ قابىلداۋ فۋنكتسياسىن ءوز قولىنا الىپ، پرەزيدەنت ءۇش ايدا جۇزدەن اسا زاڭدىق كۇشى بار جارلىق قابىلدادى. اعىن سۋدىڭ تەجەۋىن اشقانداي ەكونوميكانى رەفورمالاۋعا قۇقىقتىق مۇم­كىندىك بەرگەن وسى جارلىقتار كسرو-دان قالعان كوتەرىلۋى قيىن جوسپارلى ەكونوميكانى، سوتسياليستىك شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن وزگەرتۋگە، كونستيتۋتسيا بەكىتكەن باسقارۋ ينستيتۋتتارىن قالىپ­تاستىرۋعا تەڭدەسسىز ۇلەس قوستى.

جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس تىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىم ينستيتۋتتارى جا­­ساق­تالدى. مەملەكەت الەۋمەتتەگى كەلىس­­­پەۋشىلىكتى، داۋ-داماي، شيەلەنىستى شە­شۋ فۋنكتسياسىن سوتسىز اتقارا الماي­تىنى بەلگىلى. كونستيتۋتسيا جاڭا سوت بي­­لىگى جۇيەسىنىڭ مودەلىن ۇسىندى. ار­بيت­راجدىق سوتتاردىڭ فۋنكتسيالارىن جالپى يۋريسديكتسياداعى سوتتارعا بەرە وتىرىپ، ولاردى تاراتۋ ارقىلى سوت جۇ­يەسىنىڭ بىرلىگى بەكىتىلدى. جەرگىلىكتى سوت­تاردىڭ سۋديالارىن ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاعايىنداۋى جانە جوعارعى سوت سۋديالارىن پارلامەنت سەناتىنىڭ سايلاۋى ءتارتىبى ەنگىزىلدى. سۋديالاردى ىرىك­تەۋ جانە ولاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ جونىندەگى ورگان رەتىندە جو­عارى سوت كەڭەسى مەن بىلىكتىلىك ادىلەت القاسىن قۇرۋ كوزدەلدى، سۋديالاردىڭ مارتەبەسى مەن ادامنىڭ قۇقىعىن جانە بوستاندىعىن قورعاۋ جۇيەسىندەگى ءرولىن نىعايتا وتىرىپ، ولارعا تيىسپەۋشىلىك كەپىلدىگى كۇ­شەيتىلدى.

وسىلايشا، تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جاڭا كونستيتۋتسيا نەگى­زىندە جاڭا سوت جۇيەسىنىڭ ىرگەسى قالانىپ، ونىڭ قىزمەتىنىڭ قاعيداتتى ماسەلەلەرى رەتتەلدى.

پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى، ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى، رەسپۋبليكانىڭ باس پروكۋرورى، ال قا­زىر – كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ تور­اعاسى سياقتى جوعارى مەملەكەتتىك لاۋا­­زىمدارىندا جۇمىس ىستەي وتىرىپ، مەن ەلباسىنىڭ كوپتەگەن جۇمىس كەزدە­سۋ­لەرىندە، رەسپۋبليكالىق كەڭەستەردە، قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ، سەناتتىڭ وتىرىس­تارىندا جانە پارلامەنتتىڭ بىرلەسكەن وتىرىستارىندا سويلەگەن سوزدەرىن تۇ­راقتى تىڭدادىم. پرەزيدەنتتى كونستي­تۋتسيالىق كەڭەستىڭ، سوت جۇيەسىنىڭ، پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتى تۋرالى حاباردار ەتىپ وتىردىم.

ءبىلىمى بويىنشا زاڭ سالاسىنىڭ مامانى ەمەس ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق، قۇقىق قورعاۋ تاقىرىبى بويىنشا تۇسى­نىكتەرىنىڭ سونشالىقتى مولدىعىنا، كون­ستيتۋتسيالىق ماتەريانى تەرەڭ مەڭگەر­گەنىنە ارقاشان تاڭداناتىنمىن. ول ادام­­نىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى، قاتىناستاردىڭ ەكونو­ميكالىق نەگىزدەرى، ازاماتتىق قوعام، ساياسي كوزقاراستار تۇ­رىندە تولىق سۋرەتتە كەشەندى كورەدى. ءوزى­نىڭ وسى ۇستا­نىمىن مامانداردىڭ نازارىنا جەتكىزە الادى جانە وپپونەنتتەرمەن وتكىر پىكىرتالاستاردا قورعاي الادى.

تۇڭعىش پرەزيدەنت كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىق ساياساتتى ءجىتى مەڭگەرە وتىرىپ، ونى جۇزەگە اسىرۋ پروتسەسىندە ار­قاشان كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن زاڭ ۇستەمدىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. ءوزىنىڭ سول سەنىمىن جەكە ۇلگىسىمەن دالەلدەپ وتىرادى.

ەلباسى رەسپۋبليكانى باسقارۋدى كۇردەلى وتپەلى كەزەڭدە ءوز قولىنا الدى. ەكونوميكالىق داعدارىس، قوعامنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنىڭ قۇندىلىقتى باعدار­لاردى جوعالتۋى، قىلمىستىڭ ءوسۋى، سىبايلاس جەمقورلىق جاڭا قوعامدىق-ەكو­نوميكالىق فورماتسيانىڭ بازالىق نەگىزدەرىن، وعان بارابار نارىقتىق ينستي­تۋتتاردى قۇرۋعا بايلانىستى تۇبە­گەيلى شارالاردى جۇرگىزۋگە كەدەرگى جاسادى.

بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە باقى­لاۋىندا بولدى، قاجەتتى ۋاقىتتا ول بۇل پروتسەستى «قولمەن باسقارۋ» رەجىمىندە ۇيلەستىردى. مىنا ءبىر جاعداي ەسىمە ءتۇسىپ وتىر، 1999 جىلى قالىپتاسقان احۋال­دى ەسەپكە الا وتىرىپ، رەسپۋبليكا پرە­زيدەنتى قۇقىق قورعاۋ جانە وزگە دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى كىرگەن شۇعىل شتاب قۇرىپ، ونى باسقارۋدى وزىنە قالدىردى. مەنى ورىنباسار ەتىپ تاعايىندادى. شتاب وتىرىستارى اي سايىن، ال كەيدە ودان دا ءجيى وتكىزىلگەن بولاتىن، ولاردا رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندەگى قىلمىستىق احۋال، وزەكتى پروبلەمالار تالقىلانىپ، سول بويىنشا پارمەندى شەشىمدەر قابىل­داندى. ەكونوميكالىق جانە الەۋمەت­تىك سەبەپتەردى جويۋ، مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ رۇقسات بەرۋ فۋنكتسيالارىن وڭتايلاندىرۋ، قىلمىسقا قارسى كۇرەستە باسىمدىقتاردى قايتا قاراۋ جاعدايدى جاقسارتۋعا، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلدىكتەرىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.

اسىرەسە، سىبايلاس جەمقورلىق فاكتى­لەرىنىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. شەتەلدەردىڭ وڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ، قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جاڭا سايا­سات جاسالدى. ەلباسى ءوزى باسقارعان شتاب جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلدەگى قىلمىستاندىرۋ پرو­تسەسى تەجەلدى، قوعام­دى قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتۋعا مۇمكىندىك اشتى. سول جىلداردان باستاپ ەلدە­گى قىلمىس سانى جىل­دان­­-جىلعا ازايا ءتۇستى. پەنيتەنتسيارلىق جۇيە رەفورمالاندى.

حالىقارالىق ماسشتابتا كونستيتۋتسيانى دامىپ وتىراتىن قۇقىقتىق ماتەريا رەتىندەگى قابىلداۋ تۋرالى تەزيس جالپى تانىلعان. ول ء«تىرى كونستيتۋتسيا» دەپ اتالاتىن تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزىندە قالانعان. اتا زاڭدى ودان ءارى جەتىلدىرۋ وعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جولىمەن، سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ شەشىمدەرى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.

دامۋدىڭ جوعارى قارقىنى، مەملە­كەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ، جاھان­­دانۋ، ەكونوميكادا، الەۋمەتتىك سالادا ترانس­فورماتسيالاۋعا اكەپ سوعاتىن قا­زىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەر جانە باسقا دا فاكتورلار بىرقاتار مەملەكەتتەردە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار جۇرگىزۋگە تۇرتكى بولدى.

كونستيتۋتسيا مەن قوعامدىق جانە مەم­لەكەتتىك دامۋ قاجەتتىلىكتەرىنىڭ اراسىندا الشاقتىققا جول بەرۋگە بولمايتىنى ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن دە انىق بولدى. وسى ماقساتتا مەملەكەت باسشىسى ءوز كەزەگىندە دەموكراتيالىق رەفورمالارعا نەگىز بولىپ، جىلدام ءوسۋ ءۇشىن جاعداي جاسايتىن وزگەرىستەر ەنگىزۋگە باستاماشىلىق جاسادى.

وتكەن جيىرما بەس جىل ىشىندە كون­ستي­تۋتسيالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ جونىن­دەگى پروتسەستىڭ پرەزيدەنتتىك فورماتى پىسىقتالدى جانە بەكىتىلدى. بۇل پرو­تسەستەر كەزىندە دە ەلباسى قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپ­كەرشىلىگىمەن ەرەكشەلەندى. ونىڭ نەگى­زىن اتا زاڭدى بارىنشا ساقتاۋ، ونىڭ تۇراقتىلىعى مەن سەرپىندىلىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ قۇرايدى. كونستيتۋتسيانى وز­گەر­تۋگە تەك ەرەكشە قاجەت بولعان جاع­دايدا، ەلەۋلى دالەلدەمە بولعان كەزدە، كۇتىلەتىن سالدارلار مەن ىقتيمال تاۋە­كەلدەر تۇسىندىرىلگەندە عانا جول بەرىلدى.

قازاقستاندا وتكەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ارقايسىسى قوعامنىڭ ەۆوليۋتسياسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. اتا زاڭ ۋاقىتتىڭ بولمىسىن ەسكەرە وتىرىپ، 1998، 2007 جانە 2017 جىلدارى جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار بارىسىندا تۇزەتۋلەرگە، سونداي-اق 2011 جانە 2019 جىلدارى ءىشىنارا تۇزەتۋلەرگە ۇشىرادى. ءاربىر كونستيتۋتسيالىق رەفورما قوعامدى ودان ءارى دامىتۋعا ىقپال جاساپ، ادام قۇقىقتارى سالاسىن جوعارى ستاندارتتارعا جاقىنداتا ءتۇستى.

كونستيتۋتسيالىق ماتەريانى تولىعى­مەن بىلە وتىرىپ، ەلباسى كونستيتۋتسيا­نىڭ باستى قۇندىلىقتارىن، يدەيالارى مەن ەرەجەلەرىن ايقىندايتىن تۇجى­رىم­دامالىق قۇرىلىمداردى قالىپ­تاستىرۋعا شەشۋشى اسەر ەتتى.

كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگى­زۋدە قالىپتاسقان پرەزيدەنتتىك فورمات وسى پروتسەستە ساياساتتى قۇقىققا ارالاس­تىر­ماۋدىڭ جانە بولاشاقتا ساپالى كون­ستيتۋتسيالىق قۇقىق قولدانۋدى قام­تاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلى بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كونستيتۋتسيالىق پروتسەستىڭ سوڭعى كەزەڭىندە ساياساتتى ەكىنشى كەزەككە ىسىرىپ، زاڭ جوباسىن زاڭگەر-ماماندار دايىنداعانىن قاتاڭ قاداعالاپ وتىردى.

كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار مىن­دەتتى تۇردە تەرەڭ جانە اۋقىمدى حالىق ساراپتاماسىن جۇرگىزۋدى، قازاق­ستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ كونستي­تۋتسيالىق پروتسەسكە قاتىسۋىن قامتيدى. بۇل پروتسەسس سونداي-اق ءاردايىم شەتەلدىك عالىمداردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ پىكىرلەرىمەن ساناسۋدى قاجەت ەتەدى.

مىسالى، 2017 جىلى وتكىزىلگەن كون­ستي­­تۋتسيالىق رەفورمانىڭ جوباسى تۋرالى كونستيتۋتسيا سالاسىنداعى تانى­­مال مامانداردى بىرىكتىرەتىن اسا بەدەلدى ورگان − ۆەنەتسيالىق كوميسسيا قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق ەۆوليۋتسياسى جونىندە وتە جوعارى باعا بەردى.

قازاقستاندىق كونستيتۋتسيوناليزم قۇرى­­لىسىنىڭ بارلىق بولىكتەرىن ءبىر-بىرى­مەن ۇيلەستىرۋ، مازمۇنى، كەزەك­تىلىگى، قۇرالدارى مەن ورىنداۋشىلارىن انىقتاۋ تۇڭعىش پرەزيدەنت جا­­سا­عان مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ بىرەگەي جۇيەسى ارقىلى مۇمكىن بولدى. ونىڭ نەگىزىن قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋلار، ستراتەگيالار، تۇجىرىمدامالار جانە باسقالار قۇرايدى.

كونستيتۋتسياعا نەگىزدەلگەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇزاقمەر­زىمدى دامۋىنىڭ ەكى ستراتەگياسى: «قا­زاق­ستان-2050» ستراتەگياسى جانە ىسكە اسى­رىل­­­عان «قازاقستان-2030» ستراتە­گياسى وزدەرىنىڭ ەڭ جوعارى ادىسنامالىق، سايا­سي، دۇنيەتانىمدىق، يدەيالىق جانە پات­ريوتتىق مازمۇندىلىعىمەن ەرەك­شە­لە­نەدى. ولاردىڭ ارقاسىندا ءارتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردە مەملەكەت پەن قوعام­نىڭ ەۆو­ليۋتسياسىنداعى ساباق­تاستىق ساق­تالدى.

2015 جىلى ناۋرىزدا رەسپۋب­ليكا پرە­زيدەنتى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتسيو­نالدىق رەفورما بويىنشا دا قوعامدىق جانە قۇقىقتىق توپتار اراسىندا تىعىز ءوز­ارا ءىس-قيمىل ورناتىلدى.

كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە پرە­زيدەنت كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ رە­سۋرس­تارىن پايدالانۋ جونىندەگى وكى­لەت­تىكتەرگە يە. ول ءوزىنىڭ وسىنداي كونستي­تۋتسيالىق قۇقىعىن ۇنەمى ىسكە اسىرىپ وتىردى.

ەلباسى كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگا­نىنىڭ الدىندا كونستيتۋتسيانى ءتۇسىن­دىرۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەردى ۇنەمى كوتەرىپ، كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە 23 رەت ءوتىنىش بەردى.

ن.ءا.نازارباەۆ ەلدەگى كونستيتۋ­تسيا­لىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اقپاراتتى تىڭداپ، كەڭەس توراعاسىمەن جانە مۇشەلەرىمەن كەزدەسىپ وتىردى، نەگىزگى زاڭنىڭ ەرەجەلەرى مەن نورما­لا­رىن ناسيحاتتاۋ جانە ءتۇسىندىرۋ ماسە­لەلەرىن ارقاشان ءوز نازارىندا ۇستادى.

تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازار­­باەۆ ءوزىنىڭ ارقاشان بۇلجىتپاي باس­شى­لىققا الىپ كەلە جاتقان نەگىزگى زاڭعا ادالدىعىن، كونستيتۋتسيالىق زاڭ­دى­لىقتى بارىنەن جوعارى قوياتىنىن وتكەن جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا تاعى ءبىر راستاپ بەردى.

مەملەكەتىمىزدىڭ وسى اسا ماڭىزدى تاريحي ساتىندە جاساعان ۇندەۋىندە ەلباسى ءوز ەركىمەن جوعارعى بيلىكتەن كەتەتىنىن جاريالاپ، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى رەتىندەگى الداعى مىندەتىم − باس­شىلاردىڭ جاڭا بۋىنىنىڭ بيلىككە كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ، دەگەن ەدى.

بۇل – ۇلى ساياساتكەردىڭ پاراساتتى قا­دامى، ەلىن، جەرىن سۇيگەن ءبىرتۋار تۇل­­­عا­نىڭ ناعىز ەرلىگى، مەملەكەتتىڭ قا­مىن ويلاعان ۇلكەن تەرەڭدىكتىڭ ايقىن كو­رىنىسى. پرەزيدەنتتىك بيلىكتى ءوز ەركىمەن جانە بەيبىت جاعدايدا بەرۋ الەمدىك تاجى­ريبەدە وتە سيرەك، ءتىپتى جوق دەۋگە بو­لادى. ساليقالى حالقىمىزدىڭ سابى­رىمەن، بيلىكتىڭ سايلانۋ سالتىمەن وتكەن جوعارعى بيلىكتىڭ بايسالدى اۋىسۋى حا­لىق­تىڭ قولداۋىن تاۋىپ، حالىقارالىق قوعام­داستىقتا جوعارى باعالاندى.

تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاڭبالى شەشى­مىن جۇزەگە اسىرۋ تولىعىمەن اتا زاڭنىڭ تالاپتارىنا نەگىزدەلدى. ونى جاريا ەتپەس بۇرىن ەلباسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇگىنىپ، پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتەردى مەر­زىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ نەگىزدەرىن ناق­تىلاپ بەرۋدى سۇرادى. كەيىننەن كەڭەس­تىڭ قاۋلىسىن باسشىلىققا الىپ، ءوزىنىڭ قۇقىعىن ىسكە اسىردى. وسىلايشا، ءىس باسىنداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكى­لەتتىگىن توقتاتار الدىندا، ول ءوزىنىڭ كون­ستيتۋتسيالىق پرينتسيپتەرگە تاۋەلدى ەكەنىن تاعى دا كورسەتتى. زاڭگەر رەتىندە ءبىز ءبارىمىز بۇل ۇستانىمنىڭ ءمانىن باسقا­لاردان تەرەڭ تۇسىنەمىز.

وتكەن ءبىر جارىم جىلعا جۋىق ۋاقىت ەلباسىنىڭ مەملەكەت پەن حالىق مۇددەسى ءۇشىن جاساعان تەڭدەسسىز قادامىنىڭ دۇ­رىس­تىعىن كورسەتتى. كونستيتۋتسيالىق زاڭ­نامادا قاراستىرىلعان تۇڭعىش پرە­زيدەنت پەن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ قىزمەتتەرى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ، ەلى­مىزدىڭ الدىندا تۇرعان كۇردەلى ماسە­لەلەردى شەشۋگە قىزمەت ەتۋدە.

تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاريحي ميسسياسىن تالداۋ كەزىندە اتاقتى عالىم دجون شااردىڭ: «بولاشاق قايدا بارا جات­قانىمىزبەن ەمەس، ءبىز نە جاسايتى­نىمىزبەن تانىلادى. جولدى ىزدەۋ ەمەس، سالۋ كەرەك. قۇرىلىس پروتسەسىنىڭ ءوزى جاراتۋشىنى دا، سول سياقتى ونىڭ تاعدىرىن دا وزگەرتەدى»، دەگەن سوزدەرى تۋرا ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتكە ايتىل­عان سياقتى كورىنەدى. بۇل پىكىردىڭ ءمانى ەگەمەندى قازاقستاننىڭ بولاشاعىن نول­دەن قالىپ­تاستىرعان ەلباسىنىڭ جاسامپاز قىزمەتىنەن انىق كورىنىس تاۋىپ وتىر.

وتكەن جىلى ەۋرازيا ەلدەرىنىڭ پار­لامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ IV كەڭەسىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى رەتىندە مەن وتىز جىلعا جۋىق مەملەكەت قۇرىپ، قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى دەپ اتالاتىن ەلدى باسقارۋ قۇرمە­تىنە يە بولدىم. حالىق سونشا جىلدار بويى ماعان باسقارۋعا، ەلدى بەلگىسىز جولمەن جۇرگىزۋگە سەنىم ءبىلدىردى. كوپ ۋاقىت باسقارا وتىرىپ، مەن وكىلەتتىكتەردى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم، ارنايى قابىلدانعان زاڭ كۇشىمەن ەلباسى مەن تۇڭعىش پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنە يە بولدىم جانە ولاردى ءالى دە ورىندايمىن»، دەپ ايتقان بولاتىن.

تۇڭعىش پرەزيدەنت وتىز جىلدا تاۋەل­سىز قازاقستاننىڭ تاريحىن ءوز قو­لى­مەن جاساپ، الەم كارتاسىندا جاڭا قازاقستاننىڭ ءومىربايانىن ءوزى جازىپ كەتتى. ءبىز ونى شاما-شارقىمىز جەتكەنشە وقىرماندارعا بايان ەتتىك.

قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا كەزە­ڭىندە حالقىمىزدىڭ بىرلىگىن ساقتاۋ، تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ تۋىن جىقپاۋ جولىندا ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ تۇر. بۇل باعىتتا ەلباسى ءالى دە شەشۋشى ءرول اتقاراتىن بو­لادى. ۇل­تىمىزدىڭ باقىتى ءۇشىن تۋعان ۇلى تۇلعاعا اماندىق، زور دەنساۋلىق تىلەيمىن!

 

قايرات ءمامي،

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار