الەمدى ىندەت جايلاعالى بار تىرلىكتىڭ ونلاينعا كوشكەنىنە بوي دا ۇيرەنىپ قالعانداي. اسىرەسە ءبىر-بىرىنە بارىپ, ارالاسىپ-قۇرالاسۋدان تىيىلعان جۇرتتىڭ بار تەسكىندىگى الەۋمەتتىك جەلىلەر بولىپ قالدى. تۋعانىمىزبەن ۋاتساپ ارقىلى تىلدەستىك, اماندىعىمىزدى ءبىلىپ, شاي-سۋان ىشۋدەن قالدىق. سونداي ءبىر كۇنى, ەگەر وقشاۋلانۋ اياقتالدى, ۇيلەرىڭىزدەن شىعۋعا بولادى دەسە «قازان شەگەلەپ قايتايىق» دەپ جەلىدە جازبا جاريالامايمىن با. سوعان «ول نە؟» دەپ سۇراعاندار شىققان.
«حالقىمىزدا ءبىر-بىرىمەن پارىز-قارىزسىز ارالاسۋدىڭ ءتۇرى كوپ. سونىڭ ءبىرى – «قازان شەگەلەۋ» ءداستۇرى. قازان شەگەلەگەندە بىرنەشە ادام قالاعان ءبىر ۇيىنە ايتپاستان بارىپ, سول شاڭىراقتىڭ ابدىرەدە قالعان ەتىن استىرىپ, بارىمەن بازار جاساپ, كوڭىلدى وتىرىس وتكىزەدى. ءان ايتىلىپ, ءتۇرلى اڭگىمەنىڭ باسى قايىرىلىپ, ەجىل-عوجىل باسقوسۋ بولادى. بۇل كوڭىل جاقىن جانداردىڭ ارالاستىقتى ۇزبەۋ امالى, دايىندىقسىز, ايتپاستان بارىپ ءۇي يەلەرىنە كۇش تۇسىرمەي ارالاسۋدىڭ ادەمى ءتۇرى. قازان شەگەلەۋدىڭ جولىنىڭ جەڭىلدىگى سونداي, بارعان ادام سول ءۇيدىڭ ىقىلاسپەن بەرگەن قارا سۋى بولسا دا رازى بولادى, ويتكەنى حابار سالماي, وزدەرىنىڭ كوڭىل قالاۋلارىمەن بارادى عوي. ارالاستىقتىڭ وسى ءبىر جاراستىقتى ءتۇرىن قازان شەگەلەپ قايتۋ دەيدى.
قازان-اياق ارالاسۋىنىڭ «باستاڭعى», «توقىمقاعار», ء«جىپ بەرىپ جىبەرۋ», «شىبىققا بۇيرەك ءىلۋ» تاعى دا سول ءتارىزدى نەشە ءتۇرى بار», دەگەن تۇسىندىرمە جازبادان سوڭ تاعى دا ساۋالدار تۋىنداپ, وعان دا جاۋاپ بەرۋگە تۋرا كەلدى.
ەرتەرەكتە سوعىم سويىلاردان ءبىر كۇن بۇرىن شەشەلەرىمىز ارنايى بىرنەشە شىبىق الىپ, ونىڭ باسىن ۇشكىرلەپ جونىپ, دايارلايتىن. ويتكەنى سوعىم سويۋ ءبىر ءۇيدىڭ عانا نەسىبەسى ەمەس, كورشى-كولەم, تۋىس-تۋعاننىڭ اۋزى تەگىس مايلاناتىن كۇن. سىرتتا ەرلەر سوعىم سويىپ, ايەلدەر ىشەك-قارىن ارشىپ جاتقاندا, ءۇيدىڭ ىشىنە كىرگىزىلگەن ەتتىڭ شەتىنەن كەسىلىپ قۋىرداق قۋىرىلىپ, كەشكە سول ۇيدە ەت اسىلادى. بۇل ۇلكەندەردىڭ سىباعاسى. ال بالالارعا جوعارىدا دايارلانعان شىبىقتارعا ىشىندە بۇيرەگى, جۇرەگى, تاعى دا بايبىشەنىڭ قالاۋىنا قاراي وزگە دە ەتتەر ىلىنەدى دە شىبىقتى ات قىپ وينايتىن سول ماڭايدا جۇرگەن اعايىننىڭ بالاسىن شاقىرىپ, «ات مىنگىزدىم» دەپ ۇستاتىپ جىبەرەدى. «جەڭەشەم بۇيرەك بەردى» دەپ سالماقتى شىبىقتى سۇيرەتىپ, تابىس ارقالاپ ۇيگە جەتكەن قانداي؟ ەكى تاناۋ شەلەكتەي. سونى «شىبىققا بۇيرەك ءىلۋ» دەيدى. ال ء«جىپ جىبەرۋ» دە جاقىندىقتىڭ وتە ءبىر جىلى بەلگىسى. قازىرگىدەي توسەنىش اتاۋلى دۇكەننەن ساتىپ المايتىن زاماندا الاشا, كىلەم, تەكەمەت دەگەننىڭ ءبارى ايەل زاتىنىڭ قولىنان شىعاتىن. الدىمەن ءبىر اۋىلدا بىرنەشە كىلەم توقۋ ءۇشىن اعاشتان جاسالعان قالىپ بولادى. وعان كەزەككە تۇرىپ, ءبىر ءۇيدىڭ كىلەمى توقىلىپ بىتكەن سوڭ, جاڭاعى قالىپتى اكەلىپ ەكىنشى ءۇيدىڭ كىلەمى قۇرىلادى. جاقىن-جۋىقتىڭ كىلەمشى قىزدارى سول ۇيدە جاتىپ كىلەم توقيدى. سوندا ۇنەمى ءبىر ءۇيدىڭ تاماعىنان جالىعا ما, قىزدار كوڭىلى جاقىن ۇيلەرگە بارعىسى كەلگەنىن ءجىپ جىبەرۋ ارقىلى جەتكىزەدى. كوبىندە سىيلاساتىن جەڭگەلەردىڭ, قۇربىلاردىڭ, اپالاردىڭ ۇيىنە ءبىر بالادان كىشكەنە ءجىپ بەرىپ جىبەرەدى. ال ول ءۇي, ايتپاي ءتۇسىنىپ, كىلەمشى قىزداردى تاماققا, شايعا شاقىرادى. ول ءۇي ادەتتە ىنتىماعى جاراسقان, شاقىرۋسىز كەلگەن قوناقتى كۇتە الاتىن, قىزداردىڭ تاڭداۋى تۇسكەن, وت بەرەكەسى بار ءۇي بولادى. بۇل كىلەم توقۋشى ۇيگە «جەڭىلدىك بەرۋ» سياقتى, ال كىلەم توقۋشىلاردىڭ دا كوڭىلدەرى كوتەرىلىپ قالۋى ءۇشىن جاسالاتىن كەرەمەت ءداستۇر. بۇل ءداستۇر كۇنى كەشەگە دەيىن, قولدان كىلەم توقۋ ۇزىلگەنشە جالعاسىپ كەلدى.
قازاق داستۇرلەرىنىڭ تۇبىرىنە ۇڭىلسەك بارلىعىندا دەرلىك سىيلاستىقتى, قادىرلەستىكتى ارتتىرۋ, تۋىسقاندىق سەزىمدەردى بەكىتە ءتۇسۋ سىندى اسا ىزگى, يگىلىكتى نيەت جاتادى. سولاردى بويىنا سىڭىرە وسكەن حالىقتىڭ وكىلى قايتىپ قاتىباس بولسىن؟!
قازاقتىق قالىپتىڭ ءبىتىمى عاسىرلار كوشىندە جۇرىسىنەن جاڭىلمادى. كەيدە زامانعا لايىقتالىپ تۇرلەنىپ تە جاتتى. بىراق تۇپكى نەگىزىندە سول پارىز-قارىزسىز ارالاسۋ, جاقىندىق كوڭىلمەن ءبىر-ءبىرىن باعالاۋ جاتتى. تۇرلەنگەنى ەمەي نەمەنە, ەرتە كوكتەمدە اعاش ەگەمىز, ماڭايدى جيىستىرامىز دەپ سەنبىلىككە شىققاندا ارالارىنان بىرەۋگە تاس وراپ, يا بولماسا ءبىر شىبىقتى قولىنا ۇستاتا قوياتىن. ول سەن سەنبىلىكتەن بوسسىڭ, ۇيىڭە بارىپ قازان ازىرلەي بەر, دەگەن بەلگى ەدى.
