سەبەبى 2013 جىلدان بەرى ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى 2 ەسە ءوستى. ترانسشەكارالىق ەلەكتروندى ساۋدا 37%-عا ۇلعايعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ويىنشا, بۇعان بانكتەر مەن قارجىلىق تەحنولوگيا سالاسىنداعى كومپانيالاردىڭ اۋىزبىرشىلىگى سەبەپ بولعان. ەندى بۇل ماسەلەنى ءوز جەرىمىزدە ءوزىمىز دامىتىپ, باعىت-باعدارىمىزدى ايقىنداپ الماساق,بۇل ماسەلەمەن وزگەلەردىڭ اينالىساتىنى جانە نەسىبەمىزدىڭ دە وزگەلەردىڭ ۋىسىندا كەتەتىنى بەلگىلى بولىپ قالدى. ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل قۇجاتقا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەنىن ەندى ءبىلىپ وتىرمىز. سەبەبى مامىر ايىندا پرەزيدەنت كومەكشىسى باعدات مۋسين جەمقورلىقتى تۇبەگەيلى جوياتىن جاڭا قۇرال ۇسىنىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا اقشانى قولما-قول شەشىپ الۋدا ماسەلە بار ەكەنىن, تەڭگەنىڭ تسيفرلىق بالاماسى بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
بۇگىنگى تاڭدا بارلىق بانكتەر تسيفرلىق جۇيەگە كوشىپ ۇلگەرگەن. ولار تۇتىنۋشىلارىنا ءداستۇرلى قىزمەت كورسەتۋمەن قاتار ونلاين-قىزمەت ۇسىنۋدا. ساراپشىلار دا قازاقستان بانكتەرىنىڭ ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنداعى مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنىن ايتادى. سەبەبى ۇكىمەت نارىقتىڭ ءدال وسى سەگمەنتىن دامىتۋعا مۇددەلى بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا بانكتەر اراسىنداعى كۇرەس كليەنت ەمەس, ءتيىمدى تەحنولوگيا ءۇشىن ءجۇرىپ جاتىر. بانكتەر تەحنولوگيالىق كوشباسشىلىققا ۇمتىلا باستادى. قارجىلىق تەحنولوگيانىڭ سوڭعى مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزگەن بانكتى كليەنت ءوزى ىزدەپ تابادى. قارجىگەر انۋار ۇشباەۆ سوڭعى جاھاندىق ترەندتەر تۇتىنۋشىلاردىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى وزگەرىستەرمەن بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. باسقاشا ايتقاندا ءداستۇرلى بانكتىك قىزمەت تۇرىنەن سمارتفوندار نەگىزىندە كليەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋدىڭ جەكەلەندىرىلگەن جانە قاشىقتان تۇرىنە كوشۋ جالعاسىپ, تولەمدەر مەن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ مادەنيەتى مەن ادەتتەرىن وزگەرتىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا سمارتفوندىڭ اميانعا اينالعانىن كوزىمىز كوردى. جانە ەڭ باستىسى وسى پروتسەستەر ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا ءوتىپ جاتىر. مۇنىڭ قاجەتتىلىك ەكەنىن مويىنداعىمىز كەلمەسە دە مويىنداۋدىڭ قاجەت ەكەنىن, موينىمىز جار بەرمەسە دە ۇيرەنۋدىڭ كەزى كەلگەنىن سەزىپ ءجۇرمىز.
اقش-تىڭ ەۋروپا قارجى نارىعىنداعى ىقپالىن تومەندەتۋدىڭ تاعى ءبىر قۇرالى – تسيفرلىق اقشا بولادى دەگەن اقپاراتتار وتكەن جىلدان بەرى ايتىلىپ ءجۇر. 2019 جىلدىڭ قازان ايىندا گەرمانيانىڭ فەدەرالدى بانكتەر قاۋىمداستىعى, ونىڭ ىشىندە Deutsche Bank, Credit Suisse جانە Commerzbank ەۋرونىڭ تسيفرلىق بالاماسىن جاساۋدى ۇسىنىپ, پانەۋروپالىق قارجى جۇيەسىنە بىرىكتىرۋ كەرەكتىگىن مالىمدەپ ۇلگىرگەن. گەرمانيانىڭ فەدەرالدى بانكتەر قاۋىمداستىعى بايلامىنشا, بۇل اقش تاراپىنان جاسالاتىن باسەكەلەستىك قىسىمىنا توتەپ بەرۋدىڭ جالعىز جولى. ولار جاڭا تسيفرلىق ۆاليۋتاعا Libra دەگەن اتاۋ بەرگەن. Facebook تا وسىعان دەيىن تالاي رەت جاڭا ۆاليۋتانى شىعارۋعا نيەتتى ەكەنىن ايتقان. تسيفرلىق اقشا تۋرالى الەمدىك دوداعا ءبىز دە قوسىلىپ كەتتىك. حالىقارالىق اقشا اۋدارىمدارى سالاسىنداعى كوشباسشى Western Union كومپانياسى قازاقستانداعى ەڭ ءىرى بانكتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن «بانك تسەنتركرەديت» اق-پەن بىرگە westernunion.kz سايتىن ىسكە قوسىپ, تۇتىنۋشىلارعا ءوز جاقىندارى مەن تۋىستارىنا 24/7 رەجىمىندە الەمنىڭ كەز كەلگەن جەرىنە اقشا اۋدارۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنىپ, ء وزىنىڭ تسيفرلىق جەلىسىن كەڭەيتە ءتۇستى. بۇگىنگى تاڭدا ونلاين-قىزمەتتەر دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 70 استام ەلدەر مەن ايماقتاردا قولجەتىمدى. ەندى تسيفرلىق اقشا اۋدارىمدارىن قازاقستانداعى كليەنتتەر دە تۇتىنا الادى. بۇرىن تمد ەلدەرىندە بۇل سەرۆيس ۋكراينا مەن رەسەيدە ىسكە قوسىلعان بولاتىن.
پرەزيدەنت كومەكشەسى باعدات ءمۋسيننىڭ ايتقانى ۇسىنىس دەڭگەيىنەن ناقتى قادامعا كوشكەنىن كورىپ وتىرمىز. ۇلتتىق بانك پەن قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى ۇسىنعان قارجى نارىعىنداعى تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق دامۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن تانىستىردى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇش نەگىزگى باعىتقا بولىنەدى: «تسيفرلى باقىلاۋشى», «تسيفرلى ينفراقۇرىلىم» جانە «تىرشىلىك ورتاسى».
جالپى, ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت الداعى ۋاقىتتا fintech-ءتىڭ جالپى شىعىندارىن ازايتۋ, تيىمسىزدىكتى جويۋ جانە قارجى سەكتورىندا جاڭا ءوسۋ نۇكتەلەرىن قۇرۋ جوسپارلاپ وتىر.
«سوڭعى جىلدارى ءبىز قارجى سەكتورىنىڭ ايتارلىقتاي وزگەرىسىن بايقايمىز, جاڭا قاتىسۋشىلار مەن قىزمەتتەردىڭ جاڭا تۇرلەرىن ۇنەمى بىرىكتىرىپ وتىرامىز, سونىمەن بىرگە قازىرگى ۋاقىتتا مۇنداي فيتەح كومپانيالاردى رەتتەۋ جوق, سوندىقتان ءبىز بىرنەشە مىندەتتەر قويدىق: قىزمەتتەردىڭ دامۋىن ىنتالاندىرۋ, قارجى نارىعىنداعى باسەكەلەستىك. تتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن fintech كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن جاسالعان الاياقتىق وپەراتسيالاردان قورعاۋ; نارىققا جاڭا الەۋەتتى قاتىسۋشىلاردىڭ كىرۋىنە كەدەرگىلەردى ازايتۋ », - دەپ ءتۇسىندىردى ۇلتتىق بانك.
ۇلتتىق بانك بۇل باعىتتاعى نەگىزگى ەكى ستراتەگيالىق باستاما بولاتىنىن ايتادى.
ءبىرىنشىسى - قارجى ۇيىمدارىنىڭ رەتتەۋشى تالاپتاردى ورىنداۋىن جەڭىلدەتۋ جانە باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, سونىمەن قاتار سالا قاتىسۋشىلارىنىڭ قاداعالاۋى. نارىق قاتىسۋشىلارى مەن قارجىلىق رەتتەۋشىلەر اراسىندا ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىنا كوشۋ, سونداي-اق ەسەپتەردى ونلاين فورماتقا اۋدارۋ بولادى. بۇدان باسقا, قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردى جانە قارجى نارىعىنىڭ جاڭا قاتىسۋشىلارىن قولداۋ ءۇشىن بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىن, سونداي-اق ەسەپ بەرۋ ءۇشىن دەربەس شوتى مەن سەرتيفيكاتتالعان Regtech قىزمەتىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ەكىنشىسى - تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ. سەنىمدى ورتا قۇرىلادى جانە قولدانۋ پروتسەستەرى جەڭىلدەتىلەدى. «وسىعان بايلانىستى 2021 جىلعا قاراي ەلەكتروندى ءوزارا ارەكەتتەستىككە 100% كوشۋ جۇزەگە اسىرىلادى. 2025 جىلعا قاراي مىندەتتى ەسەپ ينديكاتورلارىنىڭ كولەمى, قۇجاتتاردى راسىمدەۋگە جۇمسالاتىن شىعىندار مەن ۋاقىت شىعىندارى جانە نورماتيۆتىك تالاپتاردىڭ ساقتالۋى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 75% -عا تومەندەيدى. بۇل سونىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلاردىڭ قارجىلىق قىزمەتتەرگە دەگەن سەنىمىن جانە ونىڭ قىزمەتتەردى پايدالانۋ داعدىلارىن ارتتىرادى », دەپ ءتۇسىندىردى ۇلتتىق بانك.
IDC * KISC ** بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋدىڭ بىرىڭعاي قىزمەتتەرىنىڭ نەگىزىندە جانە Digital ID نەگىزىندە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ارقاسىندا بانكتەردىڭ كليەنتتەرىن جانە نارىقتىڭ باسقا قاتىسۋشىلارىن قاشىقتىقتان بايلانىستىرۋ مۇمكىندىگى جوسپارلانۋدا. قىزمەتتەر سونىمەن قاتار اقپاراتتار مەن دەرەكتەر جيناۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. «بۇل نەگىزگى باسىمدىلىقتىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرى ساندىق يدەنتيفيكاتور, تولەم ينفراقۇرىلىمى, اشىق بانكينگ, قارجى نارىقتارى جانە قارجى ينفراقۇرىلىمىنىڭ باسقا ەلەمەنتتەرى», دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك.
ەل تۇرعىندارىنىڭ 80% -دان استامى بانكتىك قىزمەتتەردى قاشىقتان پايدالانادى. بۇل جاڭا كليەنتتەردى تىركەۋ پروتسەسىندە شىعىنداردى 90% تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرۋى ابدەن مۇمكىن. سونداي-اق تولەمدەردى, تاۋەكەلدەردى جانە نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ شىعىندارىن ازايتۋ, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ينتسيدەنتتەرىنە ارەكەت ەتۋ جىلدامدىعى 10 ەسە ارتادى دەگەن ءۇمىت بار. «تىرشىلىك ورتاسى» وسى باعىتتا يننوۆاتسيانى ىنتالاندىرۋ, Fintech ستارتاپتارى مەن ءداستۇرلى جانە جاڭا ويىنشىلاردىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋدى كوزدەيدى.
نەگىزگى كومپونەنتتەر - بىرلەسكەن ورگاندار مەن پلاتفورمالار, يننوۆاتسيالىق حابتار, رەتتەۋشى قۇمسالعىشتار, قۇزىرەتتىلىك ورتالىقتارى مەن ۇدەتكىشتەر.
ۇلتتىق بانك پەن قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى بۇل قارجى نارىعىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرادى, نارىقتا جاڭا ونىمدەردى شىعارۋدى تەزدەتەدى, قاۋىپسىز رەجيمدە ونىمدەردى سىناۋعا كومەكتەسەدى, جاڭا بيزنەس مۇمكىندىكتەرى تۋعىزادى جانە شىعىنداردى ازايتادى, fintech قۇزىرەتتەرىنىڭ قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرادى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر.
سونىمەن بىرگە, جوبا بويىنشا تۇجىرىمداما 2020 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن ءۇش كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلادى. 2020-2021 جىلدارى داعدارىسقا قارسى كۇن ءتارتىبى جۇزەگە اسىرىلادى جانە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم ءۇشىن سىني نەگىز جاسالادى. 2022-2023 جىلدارى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا جاسالادى جانە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى سالىنادى.
ۇلتتىق بانك پەن قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى بۇل قارجى نارىعىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرادى, نارىقتا جاڭا ونىمدەردى شىعارۋدى تەزدەتەدى, قاۋىپسىز رەجيمدە ونىمدەردى سىناۋعا كومەكتەسەدى, جاڭا بيزنەس مۇمكىندىكتەرى تۋعىزادى جانە شىعىنداردى ازايتادى, fintech قۇزىرەتتەرىنىڭ قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرادى دەپ كۇتەدى. سونىمەن بىرگە, جوبا بويىنشا تۇجىرىمداما 2020 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن ءۇش كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلادى. تۇجىرىمداما نەگىزىندە 2022-2023 جىلدارى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا جاسالىپ, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى قالانادى.
الماتى
