رۋحانيات • 08 ماۋسىم، 2020

الا قاپ ىشىندە اۋناعان سارىن

351 رەت كورسەتىلدى

مۇگۇلسىم تەزەك تەرۋگە جينالدى. جينالعانى نەسى دەپ جيىرىلا قالعان بولارسىز. ونىڭ بۇل ىسكە ءبىرجولا بەت الۋىنىڭ استارىندا اياۋسىز تاعدىر، الماعايىپ زامان، الاساپىران زۇلمات، ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلىق ۇلىس قازاقتىڭ تۇتاس تراگەدياسى جاتقانىن سول كەزدە ەشكىم بىلگەن جوق. ونىڭ سول كەزدە ارقاسىنان الا قاپتىڭ ىشىندە قاز مويىن قىزىل دومبىرا جاتقانىن دا ەشكىم اڭعارمادى.

ونىڭ سول كەزدە زاپىرانعا تو­لى زارلى كەۋدەسىندە الابۇعا­داي اۋناپ تۇسكەن زامانا سۇرقى، كەل­مەس­­كە كەتكەن كەشەگى مامىراجاي ۋا­­قىت كەرۋەنى قاندى سازعا اي­نا­لىپ، شەمەنگە ورانعان شەرلى شە­جى­­رە ون ساۋساقتان توعىز پەرنەگە كۇي بو­لىپ توگىلەرىن دە ەشكىم اڭدامادى.

ارعى اتالارى مىڭدى ايداعان مۇگۇلسىمنىڭ الا قاپتى ارقاسىنا سالۋى شىنىمەن كورگەن كوزگە وعاش، ءتىپتى تۇرپايى ەدى. قولىنا تەزەك ۇستاماق تۇگىلى، ساۋساعىنا قاپ ءىلىپ كورمەگەن قاراكوك تۇقىم­دى بۇل پۇشايمان كۇيگە سالعان سالقىندى سەزىپ تە وتىرسىز.

اناداي جەردە بي­لىكتىڭ جاندايشاپ ءبىر شابارما­نى تەزەك تەرۋگە شىققان مۇ­گۇ­ل­­سىمدى كەكەتە كەلەكە قى­لىپ تۇر. «كەكىرىك اتقان كەشەگى زا­مان­­دارىڭ كەلمەس­كە كەتتى! تەزەك تەرىپ، كە­دەيمەن تەڭ بولدىڭدار!» دەپ قارقىلدادى كەڭەس سولداتى.

مۇگۇلسىم ونىڭ داراقى، توپاس، توعىشار كۇلكىسىن قۇلاعىنا دا ىلمەدى. كەۋدەسىن كەرنەگەن جاڭا سا­رىن الاسۇرتىپ بارادى. اناۋ قى­زىل شوقىنى تەزىرەك اسىپ، قارا­سىن تەزىرەك باتىرعىسى كەلىپ اسى­­عادى. كۇي مەڭدەگەن قوڭى­راۋ­لى ساراي قوڭىر جازىقتى بەتكە ال­دى. جانىن جارىپ شىعار تىل­سىم دىبىستى ىڭىلداپ اتتاي­دى. قايت­كەن كۇندە ىرعاعى مۇڭ­دى، قا­عى­سى تاعدىرلى بۇل اۋەن ىشىنە ءتۇ­سىپ كەت­پەۋى كەرەك. ولاي بولعان جاع­داي­دا ونەر ءوز يەسىن ءوزى الىپ جىعادى.

 * * *

ارقادا شەرتپە كۇيدىڭ شەشە­نى اتانعان اققىز احمەتقىزى دەگەن ونەرپازىڭىز وسى – مۇگۇلسىم. ءيا، زامانىندا كەلە-كەلە تۇيە­سى كەڭ ساحاراعا سىيماعان، ارقا­نىڭ قوينى-قونىشىن ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىسى جايلاعان، وتار-وتار قويى ويدىڭ-قىردىڭ ءسانىن كىرگىزگەن اتاقتى احمەت بولىستىڭ كەنجە قىزى مۇگۇلسىم! ەرەكشەلەپ قويعان ەسىمىن ەل تىك ايتۋعا باتپاي، ەركەلەتىپ اققىز اتاعان كۇيشى مۇگۇلسىم، ونەرپاز مۇگۇلسىم، بەكزات مۇگۇلسىم!

احمەت بايىڭىز بولسا، اقسە­لەۋ اعالار ايتقانداي ءارى بولىس، ءارى باي، ون مىڭ اق قوي، ون سوقىر بىتكەن وردالى كىسى بولىپتى. ون مىڭ اق قوي دەپ وتىرعانى – ول كەزدە قارا قويدى ەسەپكە الماي سانايدى ەكەن. وسىنشاما داۋلەت، قيساپسىز بايلىقتىڭ يەسى سول احمەتتىڭ كەنجەكەيى و زاماندا بۇ زامان اققىز تەزەك تەرۋگە شىعادى دەپ كىم ويلايدى؟

قازاقتىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىر ناۋبەت، باي-شونجارلاردى قۋعىنداعان كامپەسكە ارقادا ۇزاق جالعاستى. سال-سەرىلەر جاپپاي اتىلىپ، اسىلىپ، قاسىرەتتى اندەر مەن تاعدىرلى كۇيلەر «جا­زاعا» تارتىلىپ جاتتى. ارقا دالا­سىندا شەرتپە كۇيدىڭ تۇتاس مەك­تەبى تالقاندالدى. تەمىر جۇيە تات­تىم­بەت سالعان سارا جولدى تەگىس جويدى. دومبىرالار وتقا جا­عىلىپ، داۋلەسكەر كۇيشىلەر وققا ءىلىندى...

اققىز كۇيشىنى دە وسى شاپقىن قىرىنا الدى. اكەسى قامالىپ، قوس اعاسى قاتار ايدالىپ كەتكەن زارلى اققىزعا سول كەزەڭدە ىشتەگى زارىن قوس ىشەككە ۇزاتۋدان باسقا امال قالماعان ەدى. ونىڭ ءوزىن تىعىلىپ، جاپان دالادا جالعىز تارقاتسا تارقاتتى، تار­قاتپاسا بويىن مەڭدەگەن قاي­عىلى قاعىس جانىن جەگىدەي جەپ ميىندا ماڭگى ىزىڭداعانى ىزىڭداعان!..

شەرى ىشىنە شيىرلانعان اق­قىز قولىنا الا قاپ الىپ اۋلاققا شىعىپ بارا جاتقانى وسى گاپ.

اققىزدىڭ الا قانارى ىشىندە اۋناعان سونداعى اسىل مۇرا­­لارى­نىڭ ءبىرى — «قايران ەلىم» كۇيى ەكەن. كۇيىكتەن تۋعان كۇيدىڭ تابي­عاتى اتى ايتىپ تۇرعانداي قاي­مىق­قان جۇرتتىڭ قاپىدا كەت­كەن ەسىل رۋحىن بايان­دايدى. جارا­سىن كۇيمەن ەمدەپ، نالا­سىن سال­قار ساحاراعا توك­كەن اققىز كۇي­شىنىڭ ار­تىندا ونشاق­تى كۇيى، ءتورت-بەس ءانى عانا قا­لىپ­تى. تابي­عي دا­رىن يەسىن تار بۇ­عاۋدا تۇساۋ­لا­ماسا نەبىر عاجاپ شى­عار­مالار بۇ­گىن­نەن بولاشاققا اما­نات­قا ار­تىعى­مەن قالماس پا ەدى!..

ءجا، «ورنىندا بار وڭالار» دەگەن تاۋبەشىل حالىقپىز عوي. قازاقتىڭ قاراعايلى قارا دومبىراسى اماندا، ونى تورىنە ءىلىپ، قوس ىشەگىنە قولىن سوزار قازاق اماندا اققىز اماناتى كەلمەسكە كەتپەس. تەك، وسى اققىزداي اسا دارىن يەلەرىن تۋدىرعان تەكتى توپىراق، توقىراۋىنداي تۇنىق سۋدىڭ قاسيەتىن جاس ۇرپاققا دۇرىس ناسيحاتتاي بىلگەنىمىز دۇرىس.

ناسيحات دەگەن سول شىعار، زامانىندا وسى ءسىز وقىپ وتىرعان باس باسىلىمنىڭ قارا شاڭىراعىنا اققىز اپا كوزى تىرىسىندە كىرىپ شىعىپتى. ءوزى قايدان كەلسىن، ونىڭ ولمەس ونەرىن جۇرتقا ناسيحاتتاۋ ءۇشىن سول كەزدەگى «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» قىزمەتكەرى اقسە­لەۋ سەيدىمبەك كۇيشىنى ال­ماتىعا ارنايى شاقىرىپ، گازەت­تىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن، ونەر ادام­دارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋ وتكىزىلىپتى. اققىز اپا جايلى العاشقى ماقالالاردىڭ ءبىرىن قازاق ونەرىنىڭ قىزعىش قۇسىنداي بولعان جارقىن شاكارىم جازسا، كەيىننەن كەشەندى زەرتتەۋدى جان­عالي ءجۇزباي باستاعان جاڭا بۋىن جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل يگى ءىس ءارى قاراي دا جالعاسىن تابا بەرگەنى ءجون. اققىز احمەتقىزىنىڭ قولى­­نىڭ تابى قالعان قوڭىر دوم­­بىرانىڭ بۇگىندە حالىق قالاۋ­لىسى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ­تىڭ قولىندا ەكەنىن دە ايتا كەتۋى­مىزگە بولادى. ءاشىمتاي، مانار­بەك، اققىز، ماعاۋيا سىن­دى توقى­راۋىن مەكتەبىنىڭ بىرە­گەي تۇلەكتەرىن ەل كولەمىندە، ونىڭ ىشىندە قاراعاندىداعى ونەر سىنىپتارىندا كەڭ ناسيحات­تاعا­نىمىز دۇرىس. كوشەلەرگە اياۋ­لى ەسىمدەرىن بەرىپ، بولاشاق جاس­تاردىڭ بويىنداعى ونەرگە، ۇلتقا دەگەن ماحابباتىن وياتۋدىڭ ول دا ءبىر وڭتايلى جولى دەر ەدىك.

الا قاپتا تۋعان كۇيدىڭ اتى دا «قايران ەلىم» دەپ قايى­رىلىپتى. ەندەشە، سول اققىزدار اڭساپ كەتكەن ازاتتىق، قايران ەل دەپ كەتكەن قايراتكەر ونەر يەلەرىن لايىقتى تۇعىرلارىنا قوندىرۋ ءبىزدىڭ بۇگىنگى بۇلجىماس پارىزىمىز بولسا كەرەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلگە كەرەك ەكى كىتاپ

رۋحانيات • بۇگىن، 08:52

«عارىشقا اپارار جول»

رۋحانيات • بۇگىن، 08:50

العاشقى عارىش ايلاعى

وقيعا • بۇگىن، 08:48

تاريحي جەرلەردىڭ تاعىلىمى بولەك

رۋحانيات • بۇگىن، 08:30

شيرەك فينالدا ءسۇرىندى

تەننيس • بۇگىن، 08:11

ەل-كلاسيكودا جەڭىسكە جەتتى

فۋتبول • بۇگىن، 08:06

رۋحى بيىك ەل ەشقاشان جەڭىلمەيدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

يزرايلدەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 08:04

عىلىمنىڭ جاڭا بەلەسى

عىلىم • بۇگىن، 08:01

ۇلتتىق ۇردىستەر ۇزىلمەيدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار