سان قىرلى ماسەلەلەر

دوستاستىق ەلدەرى دەلەگاتسيالارىنىڭ نازارىندا بۇعان دەيىن حابارلاعانىمىز­داي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ باسشى­لى­عىمەن ءبىر توپ قازاقستاندىق دەپۋتات رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ءجۇر. تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پار­لامەنتارالىق اسسامبلەياسى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعام­داس­تىقتىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى جانە ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك شارتى ۇيىمى پارلا­مەنت­تىك اسسامبلەياسى ۇيىتقى بول­عان بۇل ساپار اياسىندا كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلاۋ كوزدەلىپ وتىر. ساپاردىڭ العاشقى كۇنى, ياعني كەشە قازاقستاندىق دەلەگاتسيا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تاريحى كونەدەن تامىر تارتاتىن تاۆريا سارايىندا تمد-عا قاتىسۋشى ەلدەر پارلامەنتارالىق اسسام­بلەيا­سى تۇراقتى كەڭەسىنىڭ ەلدىك مۇددە تۇرعىسىنداعى ماسەلەلەردى وزەك ەتكەن بىرنەشە وتىرىستارى ءوتتى. ماسەلەن, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كو­مي­تەتىنىڭ, پارلامەنتارالىق اسسام­بلەيا­نىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءجو­نىندەگى تۇراقتى كەڭەسىنىڭ توراعاسى امزەبەك جولشىبەكوۆتىڭ باسشى­لىق ەتۋىمەن وتكەن وتىرىس بارى­سىندا اتالعان تۇراقتى كەڭەستىڭ 2009 جىلعى جۇمىس قورىتىندىسى جان-جاقتى سۇزگىدەن ءوتتى. امزەبەك رىسبەك ۇلى جيىندا سويلەگەن سوزىندە قازىرگى تاڭدا تمد-عا مۇشە ەلدەردەگى ۋشىعىپ تۇرعان كۇردەلى ماسەلەلەردى بەيبىت ۇنقاتىسۋ جو­لى­مەن شەشۋ قاجەتتىگىن, بۇل رەت­تە, كوميسسيانىڭ جۇمىسىن جان­دان­دىرۋدىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكەن­دىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل وتىرىس با­رىسىندا سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى, ۇلى وتان سو­عىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىل­دىعىنا ارنالعان حالىقارالىق پارلامەنتتىك كونفەرەنتسياعا داي­ىن­دىق جايى دا كەڭىنەن اڭگىمە وزە­گىنە اينالدى. جيىننىڭ قورى­تىن­دىسىندا قاتىسۋشىلار تمد-عا مۇشە ەلدەر پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى ساياسي ماسەلەلەر جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇراقتى كەڭەسىنىڭ كە­زەكتى وتىرىسىن وتكىزۋ جانە ونىڭ مەرزىمىن بەلگىلەۋ جونىندەگى ءوز ۇسىنىستارىن جەتكىزىپ, ارنايى قارار قابىلدادى. ال پارلامەنتارالىق اسسام­بلەيا­نىڭ الەۋمەتتىك ساياسات جانە ادام قۇقىعى ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇراقتى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى كە­زىن­دە دە تمد ەلدەرىنە ورتاق ما­ڭىز­دى ماسەلەلەر كۇن تارتىبىنە قوي­ىل­دى. ماسەلەن, ءازىربايجان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ايماقتىق ماسەلەلەر جونىندەگى كىشى ءماجىلىسى (ميللي مەدجليس) كوميتەتىنىڭ توراعاسى راگيمزادە اريف گافاروعلىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وتىرىس بارىسىندا تمد ەلدەرىنىڭ الەۋ­مەتتىك ساياسات تەتىكتەرىن قالىپتاس­تىرۋدىڭ باسىم باعىتتارى, دوس­تاس­تىققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 2011-2012 جىلدارعا ارنالعان زاڭسىز ميگراتسياعا قارسى تۇرۋ ماسەلەلەرىن كوزدەيتىن باعدار­لا­ماسى جوباسىنا ۇسىنىستار ەنگىزۋ, تمد-عا مۇشە ەلدەر پارلامەنت­ارا­لىق اسسامبلەياسىنىڭ الەۋ­مەتتىك ساياسات جانە ادام قۇقىعى جونىندە قابىلداعان زاڭ اكتىلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ, تۇرعىنداردىڭ قو­نىستانۋ جانە دامۋى جونىندەگى ەۋروپا پارلامەنتتىك فورۋمى جۇمىسىن جەتىلدىرۋ, قارت جاندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتەتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋ, دوستاستىق ەلدەرى ازاماتتارىن زەي­نەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءجونىن­دەگى مەملەكەتارالىق بايلانىستى ودان ءارى جۇيەلەندىرۋ سەكىلدى سان سالالى ماسەلەلەر سىن ەلەگىنەن ءوتتى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, اتالعان جي­ىن بارىسىندا الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەر جانە ادام قۇقىعى جونىندەگى تۇ­راقتى كەڭەس توراعاسىنىڭ ورىن­با­سارى, قازاقستان پارلامەنتى ءما­جىلىسىنىڭ دەپۋتاتى رامازان ءسار­پە­كوۆ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جىلعى حالىققا جولداۋىنداعى كورسەتىلگەن ەلىمىز تۇرعىندارىن الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋ جونىندەگى 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتى قامتيتىن مەملەكەتتىك ساياسات جونىندە جان-جاق­تى بايانداپ بەردى. وتىرىس سو­ڭىندا قاتىسۋشىلار ءوز ۇسىنىس­تارىن جەتكىزىپ, كەزەكتى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىن قاراستىردى. بۇل كۇنى تۇستەن كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجى­لى­سى­نىڭ توراعاسى ورال مۇحامەد­جا­نوۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسى جو­عار­عى كەڭەسىنىڭ (جوگوركۋ كەنەش) توراعاسى زاينيدين قۇرمانوۆپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ كەزىندە و.مۇ­حا­مەدجانوۆ ز.قۇرمانوۆتى جاڭا لاۋازىمىمەن قۇتتىقتاپ, قىزمەتىنە ساتتىلىك تىلەدى. ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا ءتور­اعالىق ەتۋى كەزىندەگى باسشى­لىق­قا الاتىن باسىمدىقتارى جونىندە ايتىپ بەردى. ز.قۇرمانوۆ قازاق­ستان­نىڭ الەمدەگى بەدەلدى ۇيىمعا ءتور­اعالىق ەتۋىن جوعارى باعالاي­تى­نىن, بۇل رەتتە باۋىرلاس مەملەكەتكە ۇلكەن سەنىممەن قارايتىنىن جەت­كىزدى. “قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى پارلامەنتارالىق باي­لانىس جىل سايىن جاندانىپ كەلەدى. بۇلاي بولماۋى مۇمكىن ەمەس. سەبەبى, قوس ەلدىڭ اراسىنداعى ساياسي بايلانىستىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر”, دەدى قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءوز سوزىندە. ورال بايعونىس ۇلى ونىڭ بۇل ءسوزىن قۋاتتاي كەلە, بۇدان كەيىنگى مەرزىمدە دە ەكى مەملەكەتتىڭ پارلامەنتارالىق بايلانىسىنىڭ نىعايا تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. بۇدان كەيىن قازاقستان پارلا­مەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك شارت ۇيىمى پار­لا­مەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ وتىرى­سىنا, ەۋرازەق پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى بيۋروسىنىڭ وتىرى­سى­نا قاتىستى. وندا اتالعان ۇيىم مەن قوعامداستىق شەڭبەرىندە پار­لامەنتارالىق اسسامبلەيانىڭ جۇ­مىسىن جانداندىرۋ, قاۋىپسىزدىك پەن قورعانىس تەتىكتەرىن نىعايتۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. كەشە كەشكە ورال مۇحامەد­جا­نوۆ تمد-عا مۇشە ەلدەر پارلا­مەنت­ارالىق اسسامبلەياسىنىڭ ءتور­اعاسى, رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەرگەي ميرونوۆپەن كەزدەسىپ, ەكى­جاقتى پارلامەنتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ جاي-جاپسارىن اڭگى­مە­گە وزەك ەتتى. كەزدەسۋ كەزىندە ورال بايعونىس ۇلى ماسكەۋ قالاسىنداعى مەترودا قانشاما كىناسىز جاننىڭ ءومىرىن قيعان جانتۇرشىگەرلىك تەر­رورلىق ارەكەتتەرگە بايلانىستى كوڭىل ايتتى. بۇل رەتتە قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى تەرروريزمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن اق­تاۋع­ا كەلمەيتىنىن اتاپ كورسەتتى. “قا­زاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى­نىڭ دەپۋتتارى رەسەي حالقىنىڭ با­سىنا تۇسكەن بار اۋىرتپالىقتى بولىسەتىنىن جەتكىزگىم كەلەدى”, دەدى و.مۇحامەدجانوۆ بۇل ورايدا. ەكى­جاقتى باسقوسۋ كەزىندە تاراپتار قا­زاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى سان سالالى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ قىر-سىرىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلدى. قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى دەلەگاتسياسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ­تەگى جۇمىس كۇنى بۇگىن ودان ءارى جال­عاسادى. ءلايلا ەدىلقىزى – سانكت-پەتەربۋرگتەن.