قوعام • 04 ماۋسىم، 2020

سيمپتومسىز سىبايلاستىق

964 رەت كورسەتىلدى

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ىندەتكە شالدىققانداردىڭ كوپشىلىگىندە اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى بىردەن بايقالمايدى ەكەن. الايدا ناۋقاستا بەلگىنىڭ بولماۋى، وندا ۆيرۋستىڭ جوقتىعىن بىلدىرمەيدى. قايتا، سيمپتومسىز ءجۇرىپ تالاي جانعا جۇقتىرارى انىق. ال يممۋنيتەتى السىرەگەن تۇستا شىعا كەلەدى. ول كەزدە ءبارى كەش بولۋى مۇمكىن. قوعامدى ىشتەي كەمىرەتىن جەگىقۇرت – رۋحاني ىندەتتەر دە وسىعان ۇقساس. مەيلى، ونى پاراقورلىق، جەمقورلىق نەمەسە سىبايلاستىق دەڭىز، قوعام مۇشەلەرى اعارىپ، ارىلماعان سوڭ، ول قالىپتى جاعدايعا اينالىپ، بەلگىلەرى بايقالماعان كۇيى بۇكىل اعزاعا جايىلا بەرەدى. بۇل – بۇگىنگى قوعامنىڭ كەيپى...   

ءبىز جەمقورلىقتى كوبىنە شەندى-شەكپەندى شەنەۋنىكتەرمەن عانا شەكتەيمىز. قوماقتى قارجى جىمقىرعان اكىم-قارا قولعا تۇسسە، ول – مۇمكىندىك العان ىندەتتىڭ بەتكە شىققان بەلگىسى عانا. ال قولىنا مۇمكىندىك تيمەگەن سوڭ كۇنىن كۇتىپ جۇرگەن سيمپتومسىز سىبايلاستار ارامىزدا قانشاما؟! ماسەلەن، كەيبىر پەرزەنتحانادا سىي-سياپات كورسەتپەسە، ايى-كۇنى جەتىپ تولعاتىپ وتىرعان ايەلگە دارىگەردىڭ جىلى قاباق تانىتپايتىنى بەلگىلى. ال بالانى شىعارىپ الۋ كەزىندە «سىيلىق» بەرۋ جازىلماعان زاڭعا اينالعان. جارىق دۇنيەگە وسىلاي «سىبايلاستىق» ارقىلى كەلگەن پەرزەنتىن بالاباقشاعا كەزەكسىز ورنالاستىرۋ ءۇشىن اتا-انا تامىر-تانىس ىزدەيدى. ونى «كەزەگى جەتكەن بىرەۋگە قيانات جاسادىم-اۋ» دەپ مۇلدەم ويلامايدى. ءوزىنىڭ «كىشكەنتاي باقىتى» ءۇشىن وزگەنىڭ باقىتىن تاپتاپ كەتۋدەن تايىنبايدى. ويتكەنى ء«بارى سولاي جاساپ جاتىر» دەپ ءوزىن سەندىرەدى. مەكتەپتە مۇعالىمگە سىي-قۇرمەت جاساماساڭىز، بالاڭىز وليمپياداعا قاتىسپاۋى نەمەسە ۇزدىك اتتەستاتتان قاعىلۋى بەك مۇمكىن. كەيبىر ۇستازداردىڭ باي-باعلاننىڭ بالالارىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ، باسقالاردى نازاردان تىس قالدىراتىنىن ءجيى ەستيمىز. بۇل دا قالىپتى جاعدايعا اينالعان. سۇيەگى قاتپاي تۇرىپ وسىنداي ادىلەتسىزدىكتى كورىپ وسكەن بالا وسە كەلە ء«بارىن ساتىپ الۋعا بولادى» دەپ ويلايدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى «بارماق باستى، كوز قىستى» ارەكەتتەردى ايتپاي-اق قويالىق. ودان ءارى قىزمەتكە تۇرۋ، كەزەكسىز پاتەر الۋ سياقتى ءومىردىڭ سان سالاسىندا سىبايلاستىق جالعاسا بەرەدى. سونىڭ سالدارىنان ءوز بىلىمىمەن جۇمىسقا ورنالاسقان بىلىكتى جانعا سەنىمسىزدىكپەن قارايدى. «جوعارىدا جاقسى تانىسى، مىقتى تىرەگى بار بولار، جولىن تاپقان عوي» دەپ سان-ساققا جۇگىرتەدى. جانە ونى سول ءۇشىن ايىپتامايدى. وسىندايدا ار مەن ۇياتتىڭ تارازىسى ىسپەتتى ءجون سوزىمەن جول كورسەتۋى ءتيىس قالامگەرلەر قاۋىمى دا سوعىم جولداپ، سىباعا ۇلەستىرگەندەردىڭ ءسوزىن سويلەپ شىعا كەلەدى. بۇل – سىبايلاستىق ەمەس پە؟ جولدا زاڭ بۇزساق، جول پوليتسياسىنىڭ ءتىلىن تابۋعا تىرىسامىز. تەمىر جولدا بيلەت الماي، جولسەرىكپەن كەلىسكەندى پايدا كورەمىز. ال سىيلىق الۋدى قالىپتى داعدىعا اينالدىرعان سول دارىگەرگە، مۇعالىمگە، پوليتسياعا، جولسەرىككە ياكي كەز كەلگەن ادامعا مۇمكىندىك بەرىلسە، سيمپتومى شىعا كەلىپ، «ەبىن تاپقان ەكى اسايدى» دەپ، قارپىپ قالۋدان تايىنباسى تاعى انىق. «قۋ، پىسىق دەگەن ات قايدا؟ ارسىز بولماي اتاق جوق، الدامشى بولماي باق قايدا؟» دەگەندى اباي وسىندايدا ايتقان بولار، ءسىرا. ابىزدىڭ قازاق قوعامىنا پاتشالىق بيلىكتىڭ ىقپالىمەن دەندەي ەنگەن پاراقورلىقتى ءاجۋالاي اشكەرەلەپ، وزەككە تۇسكەن جەگىقۇرتتى الاستاۋ ءۇشىن ەلدى ادىلەت پەن قاناعاتقا شاقىرۋى دا سوندىقتان.

بۇل ۇستانىمدى اقىن «قۇتتى بىلىك» داس­تانىنان السا كەرەك. حالىققا قىزمەت ەتەمىن دەيتىن ءاربىر ازاماتتىڭ جاتا-جاستانا وقۋى ءتيىس وسى ەڭبەگىندە ءجۇسىپ بالاساعۇن ءتورت پرينتسيپ تۋرالى كەڭىنەن تولعايدى. ولار: اقىل، ادىلەت، قاناعات جانە باقىت. وسى ءتورت تاعان بۇزىلعان جەردە قوعامنىڭ ىرگەسى سوگىلەدى. مۇندا اقىل – تارازى، تارازى ب ۇلىنسە، ادىلەت كەتەدى. ال ادىلەتسىز ءھام قاناعاتسىز قوعامدا باقىت تۇراق تاپپايدى. مۇنداي يدەيانى ءال-ءفارابيدىڭ «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارى» ەڭبەگىنەن دە كورۋگە بولادى. «قايىرىمدى قالا جەتىلگەن اعزاعا ۇقساس، ونىڭ بارلىق مۇشەلەرى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ، ادىلەت ارقىلى باقىتقا جەتەدى»، دەپ وي قورىتقان ويشىل تەك بايلىققا ۇمتىلىپ، دۇنيەنى باقىت دەپ ويلايتىن، ءاربىر ءىسىن ماقتان ءۇشىن جاسايتىن، ادىلەت جوق قايىرىمسىز قوعامدى «قاراڭعىلاردىڭ قالاسى» دەپ اتايدى. عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بۇل دانالىققا قۇلاق اسساق، قوعامدى كەمىرىپ، ونى باقىتسىزدىققا باستايتىن ىندەتتەر قاناعاتسىزدىق پەن ادىلەتسىزدىكتەن تۋىندايدى ەكەن. وسىندايدا ويعا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان: ء«ار زاماننىڭ، ءار قوعامنىڭ ونە بويىنا باتپانداپ كىرىپ، مىسقالداپ شىعاتىن دەرتتەر بولادى. جەمقورلىق – سول قوعامدىق ساناعا سىنا قاعاتىن قاسىرەت. بۇگىندە جەمقورلىق قوعامدىق ءومىردىڭ كوپتەگەن تۇسىن جايلاعانى جاسىرىن ەمەس. جەمقورلىقپەن كۇرەس ىمىراسىز ءجۇرۋى ءتيىس جانە بۇل تەك ءاربىر ادامنىڭ مىندەتىنە، كەرەك دەسەڭىز پارىزىنا اينالۋى ءتيىس»، دەگەن ءسوزى ورالادى.

راس، جەمقورلىق – قوعامنىڭ بويىنا باتپانداپ كىرگەن ىندەت، ال ونىمەن كۇرەسۋ – بارشاعا مىندەت! سيمپتومى بولسىن ياكي بولماسىن، قوعام ودان تولىق ارىلۋى ءتيىس!

سوڭعى جاڭالىقتار

NASA مارسكا قامداندى

تەحنولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار