العاشقى انتيبيوتيكتەر, ينسۋلين پايدا بولدى, يادرولىق مەديتسينا ءوز دامۋىن باستادى. كولىكتىڭ دامۋى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى, اۋە ونەركاسىبى دامىدى. وسى كەزەڭدە اتومدانۋ ىسكە استى, ادامزاتتىڭ كوسموسقا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن راكەتا قۇرىلىسى سالاسىنداعى جاڭا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. بۇل تەلەديدار مەن كومپيۋتەر جاساۋ قولعا الىنا باستاعان كەزەڭ.
بىراق, وكىنىشكە قاراي ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا 1920-1950 جىلدار – ساياسي رەپرەسسيالاردىڭ قاسىرەتتى كەزەڭى بولدى. قازاقستاندىق 100 مىڭنان استام ادام زاڭسىز ساياسي قۋدالاۋعا ۇشىرادى, 20 مىڭنان استام ادام اتىلدى. وتباسى مۇشەلەرى – ايەلدەر مەن بالالار دا رەپرەسسيا قۇرباندارىنا اينالدى.
18 مىڭنان استام ايەل «الجير»-گە قامالدى. 1951 جىلعا دەيىن بالالاردى دا لاگەردە ۇستادى. قازاقستان اۋماعىندا بارلىعى 11 لاگەر قۇرىلدى, وندا رەپرەسسياعا ۇشىراعاندار مەن ولاردىڭ وتباسىلارى بولدى.
1919-1922 جانە 1932-1933 جىلدارداعى اشارشىلىق ۇلكەن اپات بولدى. 14 جىل ىشىندە قازاقستاندا اشارشىلىق 3 ملن ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى. ويلاستىرىلماعان مەملەكەتتىك ساياسات جانە كوشپەلى حالىقتى كۇشتەپ وتىرىقشىلاندىرۋعا باعىتتالعان زورلىق-زومبىلىق اشارشىلىقتىڭ سەبەبىنە اينالدى.
جەكەلەگەن ادامدار جانە ولاردىڭ وتباسىلارىن عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتاردى دا رەپرەسسيانىڭ جالىنى شارپىدى. قازاقستان اۋماعىنا جەكەلەگەن حالىقتاردىڭ وكىلدەرىن كۇشتەپ كوشىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كەلەشەك تاعدىرىن انىقتاپ بەرگەن قايعىلى وقيعا بولدى. قازاقستانعا دەپورتاتسيالاۋ ءۇش كەزەڭمەن جۇرگىزىلدى, سونىڭ ناتيجەسىندە ميلليوننان استام ادام جەر اۋدارىلدى.
بۇگىندە قازاقستاندا وتكەن عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىنداعى ساياسي رەپرەسسيانىڭ سالدارى ءىزىن قالدىرماعان وتباسى جوق.
قازاقستاندا سول جىلدارداعى ساباق بولارلىق جاعدايدى ەستە ساقتاۋ ءۇشىن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى اتالىپ وتەدى. بۇل ەسكە الۋ ەتنوستىق شىعۋ تەگىنە, كونفەسسيالىق تيىستىلىگىنە نەمەسە جاسىنا قاراماستان قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارىن بىرىكتىرەدى.
جاپپاي ساياسي رەپرەسسياعا ۇشىراعان ادامدارعا قاتىستى ادىلەتتىلىكتى ورناتۋ ماقساتىندا 1993 جىلى «جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگiن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. زاڭدا اقتاۋعا جاتاتىن ازاماتتاردىڭ ساناتتارى انىقتالدى. 23 جىل ىشىندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى.
ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندىقتارعا ۇندەۋ جاساپ, جازىقسىز جازالانعانداردى ەستە ساقتاۋعا شاقىردى. سول جىلدارداعى قاسىرەتتى ەستە ساقتاۋ ارقىلى عانا كەمەل كەلەشەككە جول اشامىز. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ءۇشىن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىردى, ونىڭ نەگىزگى مىندەتى تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ بولماق.
لەسيا كاراتاەۆا,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي-ءدىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى
