رۋحانيات • 30 مامىر، 2020

الاشتىڭ ارداقتىسى ۇلىقتالدى

104 رەت كورسەتىلدى

كەشە ماناش قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە جۋرناليستيكا كافەدراسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سماعۇل سادۋاقاسوۆتىڭ 120-جىلدىعىنا ارنالعان «الاشتىڭ ارداقتى ۇلى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك ونلاين-كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. ونى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىم جانە يننوۆاتسيالار جونىندەگى پرورەكتورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اقمارال ىبىراەۆا اشىپ، جۇرگىزىپ وتىردى. كونفەرەنتسياعا قازاقستاننىڭ ادەبيەتشى، تاريحشى، ساياساتشى، زاڭگەر عالىمدارىمەن قاتار تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى، سونداي-اق رەسەي فەدەراتسياسىنان عالىمدار قاتىناستى.

قۇتتىقتاۋ سوزدەر ايتىلىپ بولعان سوڭ العاشقى باياندامانى بەلگىلى الاشتانۋشى، سماعۇل سادۋاقاسوۆتىڭ ءومىرى مەن قايراتكەرلىگىن ۇزاق جىلدار بويى زەرتتەپ جۇرگەن، ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى، ۇلتتىق عا اكادەميگى ديحان قامزابەك ۇلى جاسادى. ونىڭ بايانداماسىنىڭ تاقىرىبى «سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ مۇراسى مەن مۇراتىن تانۋدىڭ دىلگىر ماسەلەلەرى» دەپ اتالعان ەكەن.

س.سادۋاقاسوۆ الاش قايراتكەرلەرىنىڭ اراسىنداعى ەڭ جاسى بولعانىنا قاراماي ءوزىنىڭ قايراتكەرلىك دارىنىمەن، ىزدەنگىشتىگىمەن، بىلمەككە قۇمارلىعىمەن كەڭەس وداعىنىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق جاپ-جاس بولىپ كورنەكتى تۇلعاعا اينالعان. ونىڭ ومىرلىك ءپرينتسيپى ءوزى ايتقانداي: «ەلگە قىزمەت ەتەمىن، ۇلتقا جانىم ساداعا» دەگەن بولعان. قازاق ولكەسىنىڭ العاشقى حالىق اعارتۋ كوميسسارلارىنىڭ ءبىرى بولعان ول وقۋ ورىندارىن، مادەنيەت مەكەمەلەرىن، ءتىپتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورىندارىن اشۋدا ۇلكەن بەلسەندىلىك كورسەتىپ، بارلىق ىسكە باتىلدىقپەن، بايسالدىلىقپەن كىرىسكەن.

الاش كوسەمدەرى الەكەڭ، احاڭ، جاحاڭداردىڭ ءوزى بارلىق ىستە سماعۇلمەن اقىلداساتىن بولعان. «ەڭبەكشى قازاق» («قازىرگى ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ، ودان ءارى «قىزىل قازاقستان» («اقيقات») جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى، 1927-1928 جىلدارى تاشكەنتتەگى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى قىزمەتتەرىن اتقارعاندا دا ول بارلىق جۇرگەن جەرىندە ءوزىنىڭ وشپەس ءىزىن قالدىرعان  جارقىن تۇلعا.1933 جىلى سماعۇل قاستاندىقپەن ولتىرىلگەندە ايداۋدا جۇرگەن ماعجان: «جاس سماعۇل ۇزدىك تۋعان بالا ەكەن، بايتاق ەلگە اسقار تاۋداي پانا ەكەن. سول بالادان، سول پانادان ايىرىلىپ، قايران قازاق جۇرەگىندە جارا ەكەن»، دەگەن ولەڭ شىعارعان.

وسى جانە باسقا دا دەرەكتەردىڭ ءبارىن فوتو، باسپا قۇجاتتارىمەن دالەلدەپ وتىرعان ديحان قامزابەك ۇلىنىڭ بايانداماسى وتە اسەرلى شىقتى. سونىمەن بىرگە ول تۋعان جەرىندە وسىنداي تۇلعانى ۇلىقتاۋدىڭ كەمشىندىگىنە قىنجىلىس ءبىلدىردى.

باسقا دا بايانداماشىلار ونىڭ ءسوزىن تولىقتىرىپ، تۇلعانىڭ باسقا قىرلارىن اشتى. سونىڭ ىشىندە كورنەكتى قوعام قايراتكەرى، رەسپۋبليكالىق «قاھارماندار» قورىنىڭ توراعاسى سابىر قاسىموۆ سماعۇلدىڭ 78 جىل بويى ماسكەۋدىڭ دون موناستىرىندە ساقتالعان ك ۇلىنىڭ قازاقستانعا قالاي جەتكىزىلگەنى تۋرالى ايتىپ بەردى. «1933 جىلى ماسكەۋدە قازا بولعان ونىڭ ءمايىتىن وسى موناستىردە بولعان كرەماتوريدە ورتتەپ جىبەرىپ، ك ۇلىن باسقالارمەن بىرگە قابىرعاعا قالاپ قويعان ەكەن.

قازىر مۇنداعى شىركەۋ قايتادان جۇمىسىنا كىرىسىپ، حريستيانداردىڭ ءراسىمىن جاساپ تۇرادى. وسىنداي جاعدايدا اعامىزدىڭ رۋحىن قايتارۋ ازاماتتىق بورىشىمىز بولدى»، دەي كەلىپ ول ءوزىنىڭ حالىقتىق ديپلوماتيانىڭ كۇشىمەن عانا ءتۇرلى بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى جەڭىپ، كۇلدى قايتارۋعا قول جەتكىزگەنىن ايتىپ بەردى. «ال اعامىزدىڭ رۋحىنداي بولعان كۇلدى اكەلۋگە سول كەزدە قازاقستاننان ديحان قامزابەكوۆ، سماعۇلدىڭ اتالاس اعايىنى قاپار اي­تۋ­عانوۆ، «جار­قىن» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى عيمادين وجاروۆ جانە جۋرناليست جاقسىباي سامرات- تورتەۋى باردى. ولار ماسكەۋدەگى قازاقستان ەلشىلىگىندە قىزمەت ىستەيتىن سەرىكقالي بايمەنشە باستاعان توپتىڭ كومەگىمەن كۇل سالىنعان ۇلكەن ساۋىتتى ۇشاققا ەنگىزىپ، ەلگە الىپ كەلگەن ەدى.

ۇشاقتىڭ وتە ەرتە كەلگەنىنە قاراماي استانالىق قازاقتىڭ زيالى قاۋىمى ونى اۋەجايدا قارسى الىپ، ۇلكەن ميتينگ وتكىزدى»، دەدى س.قاسىموۆ. ودان ءارى ءبىزدىڭ بيلىكتەگى كەيبىرەۋلەردىڭ كەسىرىنەن جەرلەۋدىڭ ءوزى ۇزاق سەرگەلدەڭگە اينالعانىن دا ايتىپ بەردى.

كونفەرەنتسيا بارىسىندا وعان قاتىسقاندار مەن تىڭداعان جاستار وزدەرىنە س.سادۋاقاسوۆ جايلى ۇلكەن ماعلۇمات العانىن ايتىپ جاتتى.

قىزىلجار

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار