قوعام • 28 مامىر، 2020

«ءجۇردىڭ بە سەن تاماشالاپ، كوشەسىندە ابايدىڭ...»

320 رەت كورسەتىلدى

كوپكە تانىمال ءاننىڭ وسى جولدارى بۇرىنعى استانامىز – الماتىنىڭ كەل­بەتىن ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىڭىزعا اكەلەدى. سانادا جات­تالىپ قالعان اۋەنى كو­ڭىلدى كوككە ورلەتىپ، الا­تاۋداعى شاھاردىڭ ساف اۋا­سىن، بال تاتىعان الماسىن، سۇ­لۋ كوشەلەرىن ەس­كە سا­لا­دى. سول شابىتقا ەلى­تىپ، ەلىمىزدىڭ قازىرگى استا­ناسىنداعى كوشەلەردى دە انگە قوسقىڭ كەلەدى. وكى­نىشكە قاراي، ءان ايتۋ ۇزاققا سوزىلا قويمايدى. ونىڭ سە­بە­بى – ورتالىقتاعى كەڭ، كو­رىكتى، جارىق داڭعىل­داردان بولەك، اتاۋى دارداي، بەلگىلى تۇلعالاردىڭ ەسىم­دەرىن يەلەنگەن كوشە­لەردىڭ كوزدەن تىس، كوڭىلدەن جىراق قالۋى.

ارينە ەل قونعان جاققا باق تا اۋادى، سوندىقتان اسان قايعى بابامىز ەسىل مەن نۇرا وزەندەرىن كورگەندە: «جارى مەنەن سايى تەڭ، جارلىسى مەنەن بايى تەڭ بولاتىن جەر ەكەن»، «التى كۇندە ات سەمىرتىپ مىنەتىن جەر ەكەن» دەپ با­عا بەرگەن قۇتتى جەرگە ەلوردامىز قانات جايعان سوڭ، ەتەك-جە­ڭىمىزدى جيناعان ەل رەتىندە بۇعان ۇساق-تۇيەك دەپ قاراۋعا بولماس. ەلى­مىزدىڭ استاناسىن ارداقتاپ ايا­لاۋدى، مۇنتاز قالانى ماق­تانىش تۇتۋدى – وسىنداعى ءاربىر عيماراتتىڭ تاسى مەن كىرپىشىنە دەيىن قولىمەن ۇستاعان ەلباسىنىڭ وزىنەن ۇيرەنگەنىمىز ابزال.

الايدا سول ىسكە تىكەلەي جا­ۋاپتى، قۇزىرلى مەكەمەلەردىڭ قالا كەلبەتىنە، ياعني ەكلەكتيكاعا جول بەرمەي، عيماراتتاردى بىر­ىڭعاي ۇيلەسىمدى مانەردە سالۋ­داعى، سا­نيتارلىق تازالىق پەن ءتارتىپتى ساقتاۋداعى سالعىرت­تىعىنا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا كوڭىل ءبولىپ، ەسكەرتۋ جا­ساعانىن بىلە­مىز. سوندىقتان دا بولار، انگە قوسۋدىڭ ورنىنا ازىرگە نازارىڭ قالانىڭ ەسكەرۋسىز قالعان بو­لىگىنە اۋىپ، كەلەڭسىز كورىنىستەر كەس-كەستەپ، كوشەلەردىڭ اتى مەن زاتى ويىڭدى بولە بەرەدى.

شى­نىن ايتقاندا، ەسىلدىڭ وڭ جاعا­لاۋىندا وڭىنان باستالعان قۇ­رىلىس جۇمىستارى ءالى دە جال­عاسىپ جاتىر. اباتتاندىرۋ قار­قىنى دا باسەڭدەمەۋگە ءتيىس-ءتىن، الايدا شاھار شارۋاشىلىعىنىڭ شەتى شاشىراڭقىراپ، ورامدارى مەن كوشەلەرىندەگى ءتارتىپ بوساڭ­قىراپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. باسى جاقسى باستالعان كوشەلەر­دىڭ سوڭى، اۋداندارداعى ىشكى جول­داردىڭ جيەگىندە ءوز بەتىنشە وس­كەن اعاشتار مەن اسەمدىككە ەگىل­گەن بۇتالاردىڭ قاراۋسىز قالۋى، جەكەلەگەن فيرمالار مەن كاسىپ­ورىنداردىڭ، جەكە ۇيلەردىڭ ءار قيلى قورشاۋ-شارباقتارى، اۋلا قورعان­دارى­نىڭ قيقى-جي­قىلىعى، بۇرىش­تاردا ۇيىلگەن قوقىستار – ءبارى دە جاۋاپسىز­دىق­تىڭ، نەم­قۇراي­دىلىقتىڭ، قىر­سىزدىقتىڭ ايعاعى بولسا كەرەك.

ءسوزىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن ونداي جەرلەردىڭ فوتوسىن قوسا بە­رۋگە تۋرا كەلەدى. مۇنى كەز كەلگەن قالا تۇرعىنى دا راستاي الادى. سوندىقتان قالا باسشىلىعى مۇنى سىناۋ نەمەسە اياقتان شالۋ دەپ ەمەس، وسىعان دەيىن تالاي مار­­تە توگىلگەن ماڭداي تەر مەن قى­­رۋار قارجىعا، ۇيىمداستىرۋ شا­رالارىنا جەرگىلىكتى تۇرعىن­داردىڭ جاناشىرلىعى، ازامات­تىق كوز­قاراسى، اق-ادال نيەتى دەپ قابىلداعانىن قالار ەدىك.

جالپى، ءتارتىپ، تازالىق، اسەم­دىك، قالانىڭ تەك ورتالىق كوشەلە­­رىنىڭ كوركى­مەن، ۇلكەن داڭعىل­دارىنىڭ بويىمەن ولشەنبەسە كەرەك. ونىڭ ۇستىنە ءدال قازىرگى كەزدە وڭ جاعا­لاۋ­­دىڭ جاي-كۇيى جىل مەزگىلىن كۇتسە، ەرىپ كەتەتىن قالىڭ قار دا ەمەس. ەلورداداعى ءتيىستى اۋدان­داردىڭ اكىمدەرى ارنايى كەستە جاساپ، قالا كۇنى قارساڭىندا عانا ەمەس، اۋىق-اۋىق ءوز اۋماعىنداعى كوشەلەردى جاياۋ ارالاپ تۇرسا، ونىڭ پايداسىن وزدەرى دە، تۇر­عىندار دا كورەر ەدى. مەنشىك تۇ­رى­نە قاراماستان، قوجايىن­دارىنا زاڭ­عا سايكەس ەسكەرتۋ جاسالسا، ساني­تارلىق تالاپتان وزگە قالا­نىڭ ارحيتەكتۋرالىق كەلى­سىم-كەل­­بەتىن ساقتاۋ تالاپتارىن كۇ­شەيتۋ ارقىلى قاداعالاۋدى قول­عا السا، ايىپپۇلسىز-اق كوپ ماسە­لە ءوز شەشىمىن تاباتىنى ءسوزسىز. ەڭ باستىسى، ولارعا ىقپال ەتۋدىڭ مەحانيزمى ىسكە قوسىلعانى ابزال.

بۇگىندە بۇكىل ەلىمىزدە كوكەي­كەستى ماسەلە بولىپ تۇرعان سانيتار­­­لىق-ەپيدەميالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسىن، باسقا دا ءتيىستى مەكە­مەلەردى جۇمىلدىرىپ، ورتاق ءىستى اتقارۋعا ۆولونتەرلەردى تارتىپ، تازا­لىقتى رەتكە كەلتىرۋگە تولىق مۇمكىندىك بار دەپ ويلايمىز.

سونىمەن بىرگە قالا تىر­شىلى­گىنە بايلانىستى قوعام­دىق پىكىر تۋدىرىپ كەلە جاتقان، ەلدىڭ سا­نا­سىنا اسەر ەتەتىن بىرقاتار ما­ڭىزدى ماسەلەنى ورتاعا سالساق دەي­مىز. بىزدە بۇرىننان كەلە جات­قان جاقسى ءداستۇر بار، ول – ۇلت­تىڭ ءاردايىم جادىندا تۇرا­تىن، ەلگە، قوعامعا ەڭبەك سىڭىرگەن تاريحي تۇلعالاردى ۇلىقتاپ، ولار­دىڭ ەسىمدەرىن كوشەلەرگە، داڭ­عىلدارعا، مەكەمەلەرگە بەرۋ ءىسى. ەلور­دا ونوماستيكاسىنداعى ەرەك­شە ءپوزيتيۆتى ءۇردىستى ايتا كەت­كەن ءجون. ول – كوشە اتاۋلارىنا قا­زاق ەلىنىڭ تۇتاستىعىن تانىتا­تىن ءتورت تاراپتىڭ دا توپونيمي­كا­سىن (تاۋ-تاس، وزەن-سۋ، جاي­لاۋ-قىس­تاۋ، قالا-كەنت، اۋىل-اي­ماق ت.ب. اتاۋلارى) جاڭعىرتىپ قاي­تا اتاۋ. بۇل كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىق­­­تى دەپ ويلايمىز. سونداي-اق تا­ري­حى­مىزدا دانالىعىمەن، مە­يى­­رىم­دىلىگىمەن، سۇلۋلىعىمەن ايگى­لى ارداقتى انالارىمىزدىڭ، ەلى­مىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ارۋ قىزدارىنىڭ ەسىمدەرى دە تۇڭ­عىش رەت استانا كوشەلەرىنە بەرىل­گەنى حالىق قۇپتاعان ونەگەلى قادام بولدى.

جالپى، باسقا سالا­لار­داعىداي ونوماستيكا ماسەلە­سىندە دە نۇر-سۇلتان قالاسىن ەلىمىزدىڭ وبلىس­تارى، ال وبلىس­تاردى اۋداندار، اۋدان­داردى اۋىل­دار ۇلگى تۇتۋى زاڭ­دىلىق بولۋعا ءتيىس. بۇل باعىتتا كوپ­تەگەن تاعىلىمدى شارالار ات­­قا­رىلىپ تا كەلەدى. بىراق سىنعا ۇشى­­راپ جاتاتىن تۇستارى دا بار­شىلىق.

اشىعىن ايتساق، ەلىمىزدىڭ استا­­ناسىنداعى كوشەلەرگە اتاۋ بەرۋدە جىبەرىلگەن قاتەلىكتەر: 1) ەلور­دا ونوماستيكاسىنىڭ 30-50 جىلعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى جاسالمادى. 2) قالانىڭ باس جوسپارى مەن كەڭەستىك-بولشەۆيكتىك اتاۋلاردان قۇتىلۋدىڭ سينحرونيزاتسياسى قاتار جۇرمەدى. 3) وكىنىشكە قاراي، سۋبەكتيۆتى جاعداي، ياكي «تانىستارى مەن تانيتىندارىن تىقپالاۋ» كورىنىس بەردى.

وسىنىڭ سالدارىنان جەكەلەگەن ءىرى تاريحي تۇلعالاردىڭ اتىن­داعى كوشەلەر شولاق، كەلتە بولىپ شىقتى. نەمەسە ءبىر كوشە اتاۋىن بىرنەشە رەت اۋىستىرۋ ورىن الدى (تاۋەلسىزدىك، ا.باي­تۇر­سىن ۇلى، ءا.بوكەيحان، ر.قوش­قار­باەۆ ت.ب.). ۇلتتىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن ايانباي كۇرەسىپ، سول جولدا قۇربان بولعان حح عاسىر باسىن­داعى قايرات­كەرلەردىڭ اتىنداعى كوشەلەر سارىارقا، بايقوڭىر، الماتى اۋداندارىنىڭ شەتىندە قالىپ قويعانىن، باتپاققا باتىپ تۇرعانىن ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات. ۋرا-ۋرامەن ەسىمدەرى بەرىلدى، ۋرا-ۋرامەن ۇمىتىلدى دا قالدى. ايتەۋىر ءبىر توپ زيالى ا.بايتۇرسىن­ ۇلى­نىڭ اتىن سول باتپاقتان بەرى قا­راي الىپ شىقتى. بىراق مىنا ور­كەنيەتتى زاماندا وسىنداي شالا­لىققا وزگە جۇرت كۇلمەي مە؟ ال مۇنداي كەمشىلىكتى بولدىرماۋ­دىڭ جولى جوق ەمەس، بار.

ول ءۇشىن اكىمدىكتەگى ارناۋلى كوميسسيا تالقىسىنىڭ الدىندا عا­لىم­داردىڭ، بەدەلدى دە بىلىكتى تۇل­عالاردىڭ پىكىرىن تىڭ­داۋ، سودان دۇرىس قورىتىندى شى­عارۋ، تاراپتاردىڭ ۋاجىنە قۇ­لاق­ اسۋ، ياعني بايىپتى شەشىمدى نەگىزدەپ الۋ. ول ءۇشىن جوعارىدا ايت­قان قاتە­لىكتى دە كۇن تارتىبىنە شىعا­رىپ، تالقىلاۋ – ەلدىكتىڭ ءجونى. ايتپەسە، بەلگىلى ءبىر كىسىنىڭ اتىن بەرگەندە، قالانىڭ باس جوس­پارى­نىڭ جاپسارىن ەسكەرمەي، اي­تەۋىر ءبىر كوشەگە تاڭا سالۋ نەمەسە باس­­قا دا قيسىنسىز جاعدايلار قاي­تالانا بەرمەك.

مىسالى، ۇلتتىق بي ونەرىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى، وسى سالانىڭ قايتالانباس ۇلگى­لە­رىن­ تاۋىپ زەرتتەگەن، سون­داي-اق، گ.تالپاقوۆا، ق.قارا­با­­لي­نا،­ ب.بايجۇمانوۆا سىندى تا­لانت­­تى بيشىلەردى تاربيەلەگەن قا­زاق­ستاننىڭ حالىق ءارتىسى شارا جيەنقۇلوۆانىڭ ەسىمىن قالانىڭ وندىرىستىك كاسىپورىندارى مەن تەحني­كالىق قويمالارى ورنالاس­قان ايماقتاعى كوشەگە بەرۋ قان­شالىقتى ماڭىزدى؟

نەمەسە بۇ­رىنعى بازار ما­ڭىنداعى قازاق كوشەسىنە ۇلت كينو ونەرىنىڭ نە­گىزىن سالۋشى، حالىق ءارتىسى، اكتەر، رەجيسسەر شاكەن اي­مانوۆ­تىڭ اتىن بەرگەننەن نە ۇتتىق؟ ءسوز ورايى كەلگەندە ايتارىمىز: اباي مەن جامبىلدىڭ بەينەسىن سومداعان، العاش رەت قازاق كينەماتوگرافيستەر وداعىن ۇيىمداس­تىرعان تۇلعاعا ەلوردادا ەسكەرت­كىش ورناتىلسا، ارتىق بولماس ەدى.

ال «ارتەم» بازارىنىڭ ارتىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى، م.اۋەزوۆپەن بىرگە «اباي» جۋرنالىن شىعارىسقان تۇلعا، دراماتۋرگ جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى كو­شەسىنىڭ جاعدايىن كورسەڭىز، كوڭىلىڭىز قۇلازيدى. مەملەكەتتىك تىلدە تۇڭعىش پسيحولوگيا وقۋلى­عىن جازعان، ۋ.شەكسپير، ا.پۋش­كين، گ.موپاسسان، ا.ديۋما، ا.چە­حوۆ­ سىندى الەم كلاسسيكتەرىن قا­زاق­شا سويلەتكەن، «اقبىلەكتەي» اق-ايدىن روماندى دۇنيەگە اكەلگەن قالامگەرگە بۇگىنگى ۇر­پاعى­نىڭ «قۇرمەتى» وسى بولسا، جە­تىسكەن ەكەنبىز.

سونداي-اق تاريحىمىزدا ءبى­رىن­شى رەت قازاق ۇلتتىق حالىق وركەس­ترىن قۇرعان، «مۋزىكا الىپ­پەسىن» جازعان كومپوزيتورىمىز احمەت جۇبانوۆتىڭ كوشەسىنىڭ دە جاداۋلىعى جا­نىڭىزدى جابىر­قاتادى. سەنبە­سەڭىز، كوشە بويىن ارالاپ كورىڭىز. ءبىز فوتوسىن سالىپ وتىرمىز. ارينە ەلوردادا ءار كەزەڭدە ەلگە قاسيەت-مىنەزىمەن قىز­مەت قىلعان، قانداي جۇيەدە دە تۋعان حالقىنا ادالدىعىن تانىت­قان ازامات­تار­دىڭ ەسىمىندەگى كو­شەلەر از ەمەس.

مىسالى، قالانىڭ «شۇبار» اتتى شاعىن اۋدانىندا ۇزىندىعى 500 مەتردەن اسپايتىن كوشەگە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى نۇر­تاس وڭداسىنوۆتىڭ اتى بەرى­لىپتى. سوندا قالاي، ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس جىلدارى ابايدىڭ 95 جانە 100 جىلدىعىن ۇيىمداس­تىرعان، ءتىپتى الماتىداعى اقىن ەسكەرت­كىشىن تۇڭعىش قازاق ءمۇسىن­شىسى ح.ناۋرىزباەۆقا جاساتقان، وپەرا جانە بالەت تەاترى مەن عى­لىم اكادەمياسىن اشۋعا بەلسەنە اتسالىسقان، «ارابشا-قازاق­شا»، «پارسىشا-قازاقشا» سوزدىك­تەر دايارلاعان تۇلعاعا بۇدان لايىقتى كوشە تابىلماعانى ما؟ ۇلت مادە­نيەتىن، سالت-ءداستۇرىن، انا ءتىلىن ور­كەندەتۋ جولىندا ەرەن ۇلگى كورسەتكەن، وتاندىق مۋزەي ءىسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى، الاش ارىستارىن اقتاۋدا ناقتى ىسىمەن ەستە قالعان وزبەكالى جانىبەكوۆ سىندى مەملەكەت جانە قوعام قايرات­كەرىنە بەرىلگەن كوشەنىڭ باسى مەن اياعى باسقاشا اتالاتىنى ەندى ەشبىر قالىپقا سىيمايدى.

كەزىندە ەلوردامىز­دىڭ قازى­عىن قاعىپ، ەسىلدىڭ جا­عا­لاۋى مەن جازىعىنا ەل قون­دىرعان، استانامىزدى اباتتاندىرىپ، الەمگە تانىتقان ەلباسى ونو­ماستيكا مەن توپونيميكا ماسە­لەسىن ءبىر ەمەس، بىرنەشە مار­تە ءسوز ەتىپ، ەسكەرتتى. ءدال وسى ىستە اس­تانا تاجىريبەسى بۇكىل ەلگە ۇلگى بولسىن دەگەن نيەتىن دە جەتكىزدى. ونوماستيكا سالاسىندا مەم­لەكەتتىك يدەولوگيانىڭ ور­نىعۋى ءۇشىن ءاربىر قادامىمىز مەملەكەت­شىلدىك تالابىنا جاۋاپ بەرىپ، ەلدىك مۇددەمىزگە سايكەس بولۋعا ءتيىس.

سونىمەن بىرگە «ماڭگىلىك ەل» مۇراتىن سالالاندىرعان ەلبا­سىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ»، « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» سىندى باع­دارلامالىق ماقالالارى زيالى، عىلىمي ورتاعا، اسىرەسە زاڭ­گەر­لەرگە ەلەۋلى مىندەت جۇك­تەپ وتىر. سونىڭ ىشىندە جالپى­حالىقتىق دارەجەدەگى، ادام­زات­تىق، قوعامدىق ماڭىزى بار تاريحي وقيعالاردىڭ، ءىرى قاي­رات­كەرلەردىڭ، عىلىم، مادەنيەت، ونەر تۇلعالارىنىڭ اتىن ۇرپاق ەسىن­دە قالدىرۋ شارالارىنىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن، ولشەم-شارتى (كريتەري) تولىق ايقىن­دالعان زاڭدىق جۇيەسى جاسال­مايىن­شا، اتالعان سالادا بۇ­رىن­عى قاتە­لىكتەر قايتالانا بەرە­تىنى انىق. ال مۇنداي ىستە كونە سۇر­لەۋمەن، ەسكى جولمەن جۇ­رۋگە بولمايتىنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەل­دەپ وتىر. بۇل، ارينە وڭاي ءارى تەز جۇزەگە اساتىن شارۋا ەمەس. تاۋەل­سىز ەل قۇندىلىقتارىن قا­دىر تۇتۋ مادە­نيەتىن قالىپتاس­تىرۋ ءۇشىن ازامات­تىق سانانىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى شارت.

بۇل – ءار وتباسىدان، ءار اۋىلدان، ءار مەكەمەدەن، ءار قالادان باستاۋ الاتىن قاراپايىم تاربيە، وتانشىلدىق سەزىم. سوندىقتان تۇرعان ءۇيىڭنىڭ، كوشەڭنىڭ، تۋىپ-وسكەن اۋىلىڭ­نىڭ، قالاڭنىڭ، ءوڭى­رىڭ­نىڭ پروبلەمالارىن ايقىنداۋعا بەلسەنە ات­سالىسۋ – حالىق ۇنىنە قۇلاق اسا­تىن مەملەكەت قۇرۋعا ۇلەس قوسۋ دەگەن ءسوز. بىزدىڭشە، حا­­­لىق­­­تىڭ ءۇنى – جالاڭ تالاپ ەتۋ نەمەسە قۇر ايعاي ەمەس، كەرەگى – تىعى­­رىق­تان شىعاتىن جول ىزدەۋ، ۇسىنىس ەنگىزۋ، بويكۇيەزدىك اتاۋلىمەن كۇ­رەسۋ، كوپتىڭ كوكەيىنە قوناتىن مەملەكەتتىك كوزقاراستى ءبىلدىرۋ، ەلگە كەرەكتى دۇنيەنى ەكشەپ ايتۋ، ەلەكتەن وتكىزىپ جازۋ.

«ۋاجگە تۇيە دە شوگەدى» دەيدى حالىق دانا­لىعى. ال حالىقتىڭ مۇڭىن انىق ايتىپ، ناقتى جازا بىلگەن قالامگەرلەردىڭ، زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءالى كۇنگە حالىق اۋزىندا ءجۇرۋى تەگىن ەمەس.

كورنەكتى جازۋشى عابيت مۇسى­رەپوۆتىڭ: «ەڭ اۋىر مايدان – نا­داندىقپەن كۇرەسۋ مايدانى، ءəرى ۇزاق، ءəرى ىزاسى كوپ» دەگەن سوزىندە تەرەڭ ماعىنا جاتىر. قاي كەزدە دە پەندەشىلىكتەن الىس بولعان عى­لىم، مادەنيەت، ونەر، جالپى شىعار­ماشىل قاۋىم وكىلدەرىنە ۇلكەن سەنىم بولعان، قازىر دە سونداي. ويتكەنى ولار حالىقتىڭ ءسوزىن ورنىمەن، دەر كەزىندە ايتا ءبىلدى، بۇقاراعا دا سىيلى بولدى، بيلىككە دە ءسوزى جەتەتىن. زيالى قاۋىم ەلدىڭ تەلىسى مەن تەنتەگىن تىيا ال­دى، كوپتى ورتاق ىسكە جۇ­مىل­دىرا ءبىل­دى، ەلدىك وزەكتى – سالت-ءداستۇردى، ادەت-عۇرىپتى قىز­­عىشتاي قورىدى.

سوندىقتان ەلىمىزدىڭ قالالارى مەن اۋداندارىندا، كەنتتەرى مەن اۋىلدارىندا ولاردىڭ اتىن يەمدەنگەن كوشەلەر مەن داڭعىلدار، مەكەمەلەر مەن ورىندار بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاققا ارقاشان وي سالىپ تۇرارى ءسوزسىز.

 

دارحان مىڭباي،

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ماڭگىلىك مۇرا تاعىلىمى

اباي • بۇگىن، 10:01

قحل كەستەسى جاريالاندى

حوككەي • بۇگىن، 08:16

تايجان مۇراسى توزبايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:15

95 جاسىندا كۋالىك الدى

وقيعا • بۇگىن، 08:11

جەمقورلار اللەياسى كەرەك پە؟

ساياسات • بۇگىن، 08:03

ەكپەنى وزدەرىنە سالدىردى

قوعام • بۇگىن، 08:00

پاندەميا كەزىندەگى پەرزەنتحانا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:57

جاڭا ماۋسىمداعى وزگەرىستەر

فۋتبول • بۇگىن، 07:37

قاتەرلى ماۋسىم

الەم • بۇگىن، 07:26

ۇزدىك 8 كوماندا انىقتالدى

فۋتبول • بۇگىن، 07:20

قۇلقىن ءھام قۇلدىق

قوعام • بۇگىن، 07:15

ءتىلسىز جاۋدىڭ تاقسىرەتى

ايماقتار • بۇگىن، 07:08

تەگىن ءدارى-دارمەك كىمگە تيەسىلى؟

مەديتسينا • بۇگىن، 06:50

شاراپاتى مول «شەت-كومەك»

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:39

ۇقساس جاڭالىقتار