سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
بىلىمگە التى ەسە, عىلىمعا جەتى ەسە قارجى بولىنەدى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىز كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنەن وتكەنىمەن, ىندەتپەن كۇرەس ءالى اياقتالماعانىن اتاپ ءوتتى. Covid-19-دىڭ قاۋپىنە توقتالىپ, ونىڭ باتپانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعاتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق قازىرگى تاڭدا الەمدەگى قۇندىلىقتار ايتارلىقتاي وزگەرگەنىنە ەكپىن بەردى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ, ءوزىن ءوزى قامتۋدىڭ, ىنتىماقتاسۋ مەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. سوعان سايكەس مەملەكەت قىزمەتىندە جانە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولماق. پاندەميا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە ۇلكەن سىناق بولىپ وتىر. قازاقستان حالقى ەشقاشان قيىندىققا مويىعان ەمەس. بۇل جولى دا بىرلىگىمىزدىڭ بەكەم ەكەنىن كورسەتتىك. ءبىز ىرىس پەن ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا كەز كەلگەن سىناقتى ابىرويمەن ەڭسەرەمىز دەپ سەنەمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ بۇگىنگى وتىرىسىنا دەيىن اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناقتى ناتيجەسى بار ەكەنىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» جاڭا زاڭعا قول قويعانىن اتاپ ءوتتى. اتالعان زاڭ بويىنشا جيىن وتكىزۋدىڭ الدىن الا ەسكەرتۋ قاعيداتى ەنگىزىلدى.
«بۇل قۇجاتتىڭ باستى ەرەكشەلىگى – بۇدان بىلاي بەيبىت جينالىس وتكىزۋ ءۇشىن رۇقسات الۋ قاجەت ەمەس. ونى الدىن الا ەسكەرتىپ, وتكىزۋگە بولادى. وسى زاڭ قوعامدىق-ساياسي قاتىناستاردى دەموكراتيالىق جولمەن ودان ءارى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسادى دەپ ويلايمىن. جاڭا زاڭ ازاماتتاردىڭ بەيبىت جيىندار وتكىزۋگە كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءبىرىنشى توپتاماسىنا كىرەتىن باسقا دا زاڭ جوبالارى ازىرلەنىپ جاتىر. سونداي-اق سايلاۋ تۋرالى جانە ساياسي پارتيالار تۋرالى زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزەتىن قۇجاتتارعا قول قويدىم. ءبىز پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزدىك. ساياسي پارتيالاردى تىركەۋگە قاتىستى تالاپ جەڭىلدەتىلدى. سايلاۋعا تۇسەتىن ساياسي پارتيالار ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن وتىز پايىزدىق كۆوتا بولەتىن بولادى. جالا جابۋدى قىلمىس ساناتىنان الىپ تاستاۋ جانە قىلمىستىق كودەكستىڭ 174-بابىن ىزگىلەندىرۋ جونىندەگى نورمالارعا ازاماتتار بارىنشا قولداۋ ءبىلدىردى», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى تۋرالى ايتا كەلىپ, كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن ادام كاپيتالى باستى ولشەمگە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا احۋال ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ەندى بۇل سالانىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەتىنى انىق. ءتىپتى ەكونوميكانىڭ ءوزى سوعان تاۋەلدى بولماق. ءبىز ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ بولاشاقتاعى ءرولىن ايقىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بۇكىل مەملەكەتتىك ساياساتتى سوعان سايكەس جۇزەگە اسىرامىز», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن رەفورمالاردى قايتا زەردەلەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارىپ, وسى مەرزىمگە دەيىن ءبىلىم سالاسىنا بولىنەتىن قاراجات التى ەسە, عىلىمعا بولىنەتىن قارجى جەتى ەسە وسەتىنىن ايتتى. قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسىنا بولەتىن قارجىسى جەتكىلىكسىز ەكەنىن, سونىڭ سالدارىنان ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن مەكتەپ ينفراقۇرىلىمى دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كەنجەلەپ قالعانىن جەتكىزدى.
«قازاقستاننىڭ مەكتەپتەرى جاقسى جابدىقتالىپ, سىنىپتاعى وقۋشىلار سانىنىڭ كوپ بولماعانى قاجەت. مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 2025 جىلعا قاراي 650 ورىندىق جانە ودان دا كوپ وقۋشىعا ارنالعان 800 جاڭا مەكتەپ, اۋىلدارداعى تىرەك مەكتەپتەر ءۇشىن 114 ينتەرنات, 700-دەن اسا سپورت زالدارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا بيىل 80 وقۋ ورداسى سالىنىپ, 16-سى كۇردەلى جوندەلىپ, 1700-گە جۋىق نىسانعا جوندەۋ جۇمىستارى جاسالادى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى قاراجات ماڭىزدى باعىتتارعا, اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم جانە دەنساۋلىق سالالارىنا بولىنبەك.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ نازارىن قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋ, بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, وقۋشىلار اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىق پەن ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ پروبلەماسىن شەشۋ جونىندەگى مىندەتتەرگە اۋداردى. سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باسقارۋ جانە قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
«مەكتەپ جانىنداعى ينتەرناتتاردىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جەتىلدىرەمىز. بۇل اسا قاجەت. 2025 جىلعا قاراي 11 مىڭ ورىنعا ارنالعان جۇزدەن اسا ينتەرنات سالىنۋى كەرەك. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى دە – وتە وزەكتى ماسەلە. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا اكىمدەر بارلىق مەكتەپتى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق زاماناۋي سانيتارلىق تالاپتارعا ساي جاعداي جاسايدى. بۇل شارا جىل سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى.
قوعامدا وقۋشىلار اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ جانە ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدىڭ الدىن الۋعا ارنالعان بىرىڭعاي باعدارلاما ەنگىزۋ تۋرالى باستامانىڭ كوتەرىلۋى ورىندى. بۇل – تۇيتكىلدى ماسەلە. وسىعان وراي مينيسترلىك پەن ساراپشىلار قاۋىمى كەشەندى شەشىمدەر ازىرلەۋى قاجەت», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پەداگوگتەر مارتەبەسى ارتادى
بۇدان كەيىن پەداگوگتەردىڭ مارتەبەسىنە نازار اۋدارىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتىپ, قوعامداعى بەدەلدى, تانىمال تۇلعالارعا اينالدىرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. وسىلايشا, پەداگوگتەرگە ارنايى مەدال تاعايىندالماق. قازىرگى تاڭدا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتكەندەرگە جاڭا «حالىق العىسى» مەدالى بەرىلەدى.
«مەنىڭ تاپسىرماممەن الداعى ءتورت جىلدا مۇعالىمدەرگە تولەنەتىن جالاقىنى ەكى ەسە ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. ودان بولەك, ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ وقۋ جوسپارلارىنىڭ 100% جاڭارتىلۋىن, IT-قۇزىرەتتەر, وقىتۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى مەن تەحنولوگيالارى بويىنشا ارنايى مودۋل ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاشىقتان وقىتۋ ءبىلىم سالاسىنىڭ جاڭا قىرىن اشقانىنا توقتالعان پرەزيدەنت پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جاڭعىرتۋدى جۇزەگە اسىرۋدا وقۋلىقتاردى 100 پايىز جاڭارتىپ, زاماناۋي داۋىرگە لايىقتاۋ قاجەتتىگىنە دە ەكپىن بەردى.
«پەداگوگيكا ماماندىقتارىنا تۇسۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى بىرتىندەپ ارتتىرۋ قاجەت. ولاردى تارتىمدى ەتە ءتۇسۋ ءۇشىن بولاشاق مۇعالىمدەرگە ارنالعان شاكىرتاقىنى 26 مىڭنان 42 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ كەرەك. بىلىكتىلىك تالاپتارىن كۇشەيتۋ ارقىلى پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا كادر دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ بەيىمدەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. جالپى, مۇعالىمدەر ارنايى ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتىلىپ, ازىرلەنۋى كەرەك», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فۋتبولداعىداي شارتتى تۇردە ليگالارعا ءبولىنۋىن قولدايتىنىن جەتكىزدى. وسىنداي قادام ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىر-بىرىمەن جارىسىپ, باسەكەلەسۋىنە مۇمكىندىك تۋادى. سونداي-اق ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋ مەن باسقارۋ جۇيەسى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى.
«مەنىڭ شەشىمىم بويىنشا 2021 جىلدان باستاپ اۋداندىق ءبىلىم بولىمدەرىن باسقارۋ جانە ولاردى قارجىلاندىرۋ وبلىستىق دەڭگەيگە وتەدى. بۇدان بولەك سوڭعى ۋاقىتتا وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىن تاعايىنداۋ ءتارتىبى تۋرالى ماسەلە ءجيى قوزعالۋدا. ۇكىمەت بالاباقشا مەڭگەرۋشىلەرىن, مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردىڭ ديرەكتورلارىن تاعايىنداۋدىڭ تۇسىنىكتى ءارى اشىق جاڭا جۇيەسىن ازىرلەۋى كەرەك. ديرەكتورلاردى الماستىرۋ جانە اتتەستاتسيالاۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ءىسى دە باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇعالىم ماماندىعىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىنە توقتالىپ, سول سەبەپتى ولاردى ەرەكشە جاعداي جاسايتىن ءبىلىم وردالارىندا دايارلاۋدىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىردى. ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋ جانە باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ, ونىڭ بارلىق ساتىسىنداعى باسقارۋدى جاڭعىرتۋ كەرەك. وسى ماقساتتا كوللەگيالىق باسقارۋ جۇيەسىن, باقىلاۋشى جانە قامقورشىلىق كەڭەسىن قۇرۋ قاجەت.
«بالانى جاستايىنان جەتىلدىرۋ جۇيەسى دە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلمەيدى. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن بەلسەندى تۇردە جەتىلدىرىپ, مەكتەپ باعدارلاماسىمەن ساباقتاستىرا ءبىلۋىمىز كەرەك. جۋىق ارادا 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە بىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 100 پايىزعا جەتەدى. ايتسە دە بالانى مەكتەپكە دەيىن دامىتۋدىڭ تولىققاندى مودەلى جوق. ۇكىمەت ونى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ازىرلەۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار بالالاردى قوسىمشا بىلىممەن بارىنشا قامتۋىمىز كەرەك. بالالاردىڭ سپورتتىق, ينتەللەكتۋالدىق, شىعارماشىلىق قىرىن اشۋ دا وتە ماڭىزدى. بۇل ماقساتتا جەكە باستاماشىلىقتى قولداۋ قاجەت. مەملەكەتتىك تاپسىرىس قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ جەكە ۇيىمدارىنا بارىنشا ءتيىمدى جاعدايدا بەرىلۋى ءتيىس. اسىرەسە بۇل اۋىلدار مەن شاعىن مونوقالالار ءۇشىن ماڭىزدى», دەدى پرەزيدەنت.
بۇدان كەيىن تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىمدى ءارى قاراي دامىتۋعا نازار اۋداردى. ماسەلەن, «جاس مامان» جوباسى اياسىندا 180 كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلىپ جاتىر. تەگىن تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىمەن جىل سايىن 100 مىڭ ستۋدەنت قامتىلادى. از قامتىلعان, كوپبالالى وتباسىلاردان شىققان بالالار, اۋىل جاستارى ەرەكشە نازاردى قاجەت ەتەدى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىمى بار كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ارتتىرۋ ماسەلەسىن جەتىلدىرۋدى تاپسىردى.
«تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەردە اكادەميالىق ەرىكتىلىكتى ەنگىزۋ, نەسيەلىك جۇيەگە كوشۋ, جاس باسىنا ەسەپتەپ قارجىلاندىرۋ ماڭىزدى رەفورمالارعا اينالۋى كەرەك. كاسىپتىك باعدار ەڭبەك نارىعىنداعى الداعى 10-15 جىل ىشىندەگى قاجەتتىلىكتى ەسكەرۋى قاجەت. ول ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «جاڭا ماماندىقتار مەن قۇزىرەتتەردىڭ اتلاسىن» ەنگىزۋى ءتيىس. ءبىلىم جانە تاربيە جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى كومپونەنتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قارۋلى كۇشتەر دە ماڭىزعا يە. اسكەري مىندەتىن اتقارۋمەن بىرگە ارميادا بولۋ – بەلگىلى ءبىر كاسىبي داعدىعا باۋلۋ قاجەت. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن قورعانىس مينيسترلىگى بۇل ۇسىنىستى كەڭىنەن تالقىلاۋى ءتيىس. ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىنە دە ءوز ۇسىنىستارىن بەرۋدى سۇرايمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
توتەنشە جاعداي مەن كارانتين رەجىمى قاشىقتان وقىتۋ جۇيەسىنىڭ كەمشىن تۇستارىن كورسەتكەن-ءدى. وسىنى اتاپ وتكەن مەملەكەت باسشىسى كەلەشەكتە پاندەميالىق داعدارىس قايتا كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتىپ, اتالعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ماسەلەلەردى رەتتەۋدى تاپسىردى.
«ەلىمىزدە وقۋلىقتار ساپاسى ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. ءبىلىم ساپاسى اينالىپ كەلگەندە وقۋلىقتىڭ ساپاسىنا بايلانىستى. بۇل – اكسيوما. سول سەبەپتى عىلىمي-پراكتيكالىق ساراپتاماعا قويىلاتىن تالاپتى ەداۋىر ارتتىرىپ, وقۋلىقتاردىڭ اپروباتسياسىن تۇپكىلىكتى تۇردە كوتەرۋ كەرەك. بۇل – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مىندەتى. ەلىمىزدەگى وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى وتە ناشار. زاڭنامالىق تۇردە سول وقۋلىقتاردى جازاتىن ادامداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن بەكىتۋدى تاپسىرامىن. ناشار وقۋلىق دايىندادىڭ با, جاراماي قالدى ما – ونى جازعان ادام جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋى كەرەك. باسقاشا بولمايدى. قازىرگى تاڭدا كوپشىلىك وقىتۋشىلاردىڭ ەڭبەگى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندى دەپ ويلايمىن. ءبىز «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ اياسىندا مۇعالىمدەردى ىنتالاندىرۋ شارالارىن قاراستىردىق. بىراق ءىس جۇزىندە, جوعارى وقۋ ورنى وقىتۋشىسىنىڭ جالاقىسى مۇعالىمنىڭ جالاقىسىنان از. وسىعان وراي ۇكىمەت جوعارى وقۋ ورنى وقىتۋشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
گرانتقا بولىنەتىن قارجى ءۇش ەسە كوبەيەدى
قاسىم-جومارت توقاەۆ دارىندى جاستاردىڭ شەتەلگە كەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. مۇنىڭ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتسىزدىگىن اتاپ كورسەتتى.
ء«بىلىم گرانتتارىنىڭ ورتاشا قۇنىن 340-420 مىڭ تەڭگەدەن 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. ياعني, گرانت قۇنى ءۇش ەسە ارتادى. سول ارقىلى وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋعا بولادى. بۇل – ماڭىزدى قادام. ويتكەنى گرانت قۇنى 2011 جىلدان بەرى وسكەن جوق. ەلىمىزدىڭ 10 جوعارى وقۋ ورنى الەمنىڭ ۇزدىك 500 ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى كەرەك. جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشىنىڭ ءبىرى – وسى. بۇل مەجەگە 2025 جىلى جەتۋىمىز قاجەت. قوس ديپلومدى باعدارلامالاردى, ستۋدەنتتەردىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلىق قۇرامىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى اكادەميالىق ۇتقىرلىعىنىڭ ءتۇرلى فورمالارىن دامىتقان ءجون. قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بازاسىندا شەتەلدىك جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كامپۋستارىن اشۋ كەرەك. 10 ۋنيۆەرسيتەتتە اكادەميالىق باسىمدىق دەپ اتالاتىن ستۋدەنتتەردىڭ تۇرۋىنا قاۋىپسىز ءارى جايلى ورتالىقتار قۇرىلۋى ءتيىس. الداعى 5 جىلدىڭ ىشىندە كەمىندە 90 مىڭ جاتاقحانا ورنى سالىنۋى كەرەك. جاتاقحانا وتە وزەكتى ءارى ومىرلىك ءمانى بار ماسەلە», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ءبىلىم سالاسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءبىلىم وردالارىنا قويىلاتىن تالاپتىڭ كۇشەيتىلەتىنىنە توقتالدى. وسىعان بايلانىستى ديپلومدى وڭدى-سولدى بەرەتىن وقۋ ورىندارى جابىلادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇنى تەز ارادا ناقتى اياقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
«جوعارى وقۋ ورىندارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالالاندىرۋعا, ماماندىقتاردى تولىقتىرىپ, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا جاعداي جاساعان ءجون. ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ماڭىزدى قىرى – اكادەميالىق ادالدىق مادەنيەتىن ەنگىزۋ جانە جان-جاقتى تاراتۋ. مينيسترلىك «اكادەميالىق ادالدىق ليگاسىنا» مۇشە جوعارى وقۋ ورىندارىن دامىتۋعا جانە قولداۋعا مىندەتتى.
ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى. مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارىن ءبولۋ جۇيەسىندە اۋقىمدى الەۋمەتتىك قۇرامدى قاراستىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. ياعني ۇمىتكەردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىنە عانا ەمەس, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا دا نازار اۋدارعان ءجون.
از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن, ازاماتتار مەن جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز ساناتتارى ءۇشىن گرانت سانىن كوبەيتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ كەرەك. جوعارى ءبىلىم اقىسىن تولەۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ – قولداۋدىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى بولار ەدى. ۇكىمەتتەن, سونداي-اق ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنەن وسى ماسەلە بويىنشا ءوز ۇسىنىستارىن جاساۋدى سۇرايمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن بارىنشا ارتتىرۋعا شاقىرىپ, بۇل ماسەلەدە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«ولار ءتىل ۇيرەتۋ بارىسىندا, نەگىزىنەن, وقۋ ورىندارىنداعى جاستارعا كوبىرەك ءمان بەرەدى. سوندىقتان ءتىل كوميتەتىن 2021 جىلدان باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا وتكىزگەن ءجون. بۇل قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋ جانە ونى ۇيرەتۋ ىسىنە قاتىستى الەۋەتىمىزدى ءبىر ورتالىققا شوعىرلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق مۇنداي قادام قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىن تالداۋ جانە مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسىن جاساۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ءبىزدىڭ عىلىمي ينفراقۇرىلىم ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان اۋقىمدى مىندەتتەردى شەشۋگە ءالى قاۋقارسىز. مۇنى اشىق مويىنداۋ كەرەك. عىلىم كادرلارىن دايارلاۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ولارعا جاعداي جاساۋ كەرەك.
سوندىقتان جىل سايىن كەمىندە 100 عالىمنىڭ الەمدەگى جەتەكشى زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا عىلىمي تاعىلىمدامادان وتۋىنە قارجى بولگەن ءجون. جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىمىزعا دوكتورانتۋرادان كەيىنگى ىزدەنىس ءۇشىن ارناۋلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋ قاجەت.
دوكتورانتۋراعا بولىنەتىن گرانتتاردىڭ قۇنىن ارتتىرۋ كەرەك. دوكتورانتتاردىڭ كوبى – وتباسىلى ازاماتتار. ولار عىلىممەن اينالىسقان كەزەڭدە نەگىزىنەن ستيپەنديامەن كۇن كورەدى. جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىگى بولمايدى. دوكتورانتتاردىڭ ستيپەندياسىن 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوبەيتۋ قاجەت. ەلباسىنىڭ جاس عالىمدار ءۇشىن جىل سايىن گرانت ءبولۋ جونىندەگى باستاماسىن جالعاستىرعان ءجون. ونىڭ الداعى ءۇش جىلعا ارنالعان جالپى قۇنى – 3 ميلليارد تەڭگە.
جالپى عىلىمعا بولىنەتىن قارجىنى جوسپارلى تۇردە كوبەيتەمىز. 2025 جىلعا قاراي ونى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 1 پايىزىنا دەيىن جەتكىزەمىز. وسى رەتتە ءبىز ەشكىم وقىمايتىن, قاجەتسىز جۇمىستار مەن زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋعا جول بەرمەيمىز. ءاربىر عىلىمي جۇمىسقا قاتاڭ تالاپ قويىلۋعا ءتيىس. سونداي-اق ونىڭ ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, وندىرىستىك جانە تەحنيكالىق قايتارىمى بولۋى قاجەت. باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ تەك ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق مىندەت تۇرعىسىنان بولىنۋگە ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, نەگىزگى باسىمدىق مەديتسينالىق-بيولوگيالىق زەرتتەۋلەر, اگرووندىرىستىك عىلىم, «جاسىل» تەحنولوگيا, جاساندى ينتەللەكت, ەنەرگوتيىمدىلىك سىندى سالالارعا بەرىلمەك. سونداي-اق بىررەتتىك گرانتتىق كونكۋرستار ناتيجەسىنە قاراماستان, ۇزدىكسىز جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىستى ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋمەن اينالىساتىن عىلىمي ۇيىمداردى تىكەلەي قولداۋدىڭ ماڭىزىنا ەكپىن بەردى.
«ۇكىمەت ىرگەلى عىلىم مەن زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بازالىق قارجىلاندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋى قاجەت. پروبلەمالى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى –زەرتتەۋلەر ءۇشىن قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋى. بيىل مەنىڭ تاپسىرماما سايكەس, ينستيتۋتتاردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ بويىنشا جاڭا باعدارلاما اشىلدى. الايدا ول تولىق قارجىلاندىرىلماي وتىر. بۇل پروبلەمانى شەشۋ قاجەت. بۇگىندە الەۋمەتتىك, گۋمانيتارلىق, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى بويىنشا مىقتى عالىمداردىڭ وتە تاپشى ەكەندىگى بايقالادى. ونى بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە دوكتورانتتار مەن ماگيسترانتتارعا جەتەكشىلىك ەتۋ ءۇشىن جەتەكشى شەتەلدىك عالىمداردى تارتۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى.
مۇنداي تاجىريبە ناقتى ناتيجە اكەلۋى ءتيىس. ءىرى وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ, كومپانيالاردىڭ تەحنولوگيالىق الاڭدارىن جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جانە زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن بايلانىستىرۋ دا ماڭىزدى. ۇكىمەتتەن جانە ساراپشىلاردان ءتيىستى ۇسىنىس ازىرلەۋدى وتىنەمىن. قازاقستان عىلىمىنىڭ تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق عىلىمي-ساراپتامالىق جۇيەنى, وتاندىق عالىمدار بازاسىمەن قازاقستاندىق عىلىمي تسيتاتا كەلتىرۋدىڭ يندەكسىن قۇرۋ دا ماڭىزدى. مەملەكەتتىك اكىمشىلەۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن سالاارالىق ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ورگان رەتىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىن ايقىنداۋ قاجەت. بۇل شارالار پارلامەنت قابىرعاسىندا قارالىپ جاتقان عىلىم تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر توپتاماسىندا كوزدەلۋى ءتيىس», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن قولداۋ كۇشەيەدى
مەملەكەت باسشىسى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ بۇكىل الەمدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ءۇشىن, شىن مانىندە, اۋىر سىناق بولعانىن اتاپ ءوتىپ, بۇل احۋالدىڭ قازاقستاندا كاسىبي دارىگەرلەردىڭ تاپشى ەكەنىن انىق اڭعارتقانىن جەتكىزدى. سونداي-اق بۇعان ەڭبەكاقىنىڭ ازدىعى, ماماندىقتىڭ بەدەلدى بولماۋى, دارىگەرلەر قۇقىنىڭ قورعالماۋى سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتتى.
ء«تۇرلى سالا ماماندارى ىشىندە ەڭ تومەن جالاقىنى دارىگەرلەر الادى. ۇكىمەتكە بيىلدان باستاپ دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. ولاردىڭ ايلىعى ەكونوميكاداعى ورتاشا جالاقىدان ەكى جارىم ەسە ارتىق بولۋى كەرەك. بۇل كورسەتكىشكە 2023 جىلعا قاراي قول جەتكىزۋ قاجەت.
بۇعان دەيىن قازاقستاندىق مەديتسينا تۋرالى تەرىس پىكىر ءجيى ايتىلاتىن. دارىگەرلىك قاتەلىك ءۇشىن زاڭسىز ءارى ادىلەتسىز قىلمىستىق قۋدالاۋ فاكتىلەرى دە ءجيى كەزدەستى. مەنىڭشە, بۇل تاجىريبەنى قايتا قاراۋ قاجەت. اسىرەسە, مىندەتىن ءتيىستى دەڭگەيدە ورىنداماعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماسەلەسىن سىني تۇرعىدا پايىمداۋ وزەكتى. تەرگەۋ بارىسىندا نەمقۇرايلى ارەكەتتى انىقتاۋ وتە كۇردەلى. بۇعان قوسا قىلمىستىق باپقا تارتىلعان دارىگەرلەردىڭ از ەمەس ەكەنىن دە بىلەمىز. سونىمەن قاتار كلينيكالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبىن بۇزعانى ءۇشىن قىلمىستىق جازالاۋدى قولداۋدى قايتا قاراستىرعان ءجون. مەديتسينا ماماندارى جازالانۋ قاتەرى بولاتىندىقتان, عىلىمنان باس تارتادى. ارينە جوعارىدا ايتىلعاندار ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكتى دارىگەرلەردەن بوساتپايدى, بىراق ونى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندەگىدەي اكىمشىلىك جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق تۇرعىدا جۇرگىزۋ كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي قىزمەتىنە كەپىلدىك بەرۋدى, زاڭدى جانە قارجىلاي كومەكتەسۋدى, جاۋاپكەرشىلىك جۇيەسىن ازىرلەپ, ەنگىزۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار مەديتسينا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا بايلانىستى بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋدى تاپسىردى.
«الداعى 5 جىلدا مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن مەديتسينالىق تەحنيكامەن 100 پايىز قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار جاڭا اۋرۋحانالار سالۋ قاجەت. جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسىنىڭ اياسىندا بيىلدىڭ وزىندە 24 جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلەدى. 2025 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا 20 ءىرى كلينيكا سالىنادى. قۇرىلىس مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ۇكىمەت پەن اكىمدەر بۇل تاپسىرمانى مۇلتىكسىز ورىنداۋعا ءتيىس.
بۇكىل الەمدە پاندەميا قايتا ءورشىپ كەتۋى دە مۇمكىن. سول ءۇشىن جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەيتىن كلينيكالاردىڭ بارلىعىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋىمىز كەرەك.
2010 جىلدان بەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى مەن ەكستەنسيۆتى تيىمدىلىكتىڭ كەيبىر باعىتتارىن وڭتايلاندىرۋعا باسا ءمان بەردىك. ناتيجەسىندە, 1000-عا جۋىق جۇقپالى اۋرۋلارعا ارنالعان ورىن قىسقاردى. بيولوگيالىق قاۋىپ-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت بەلگىلى ءبىر باعىتتار بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى رۇقسات ەتىلگەن ارتىقشىلىق ماسەلەسىن قاراستىرىپ, ونىڭ قيىن-قىستاۋ جاعدايلارعا دايىن بولۋىنا قولداۋ كورسەتۋى قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان كەيىن پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قاتىستى ءىس-شارالارعا ماڭىز بەرۋگە توقتالدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى جەتىلدىرۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ ادامداردى بالا كەزدەن دەنساۋلىققا ماڭىز بەرۋگە تاريبەلەۋگە, سانيتارلىق-مەديتسينالىق شارالاردى قابىلداۋعا مىندەتتى ەكەنىن ايتتى.
«قوردالانىپ قالعان تاعى ءبىر ماسەلە – وڭىرلەردەگى كومەكتەسۋدىڭ دەڭگەيى ءبىر-بىرىنەن الشاق. ينفراقۇرىلىمدىق ايىرماشىلىقتان بولەك, قالا مەن اۋىلداردا كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدە ايتارلىقتاي تەڭگەرىمسىزدىك بار. جالپى, شارالار ازىرلەنگەن. ەندى ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى. ۇكىمەت اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى مودەلىن قۇرۋ بويىنشا شارالاردىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋى ءتيىس. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىن جەدەلدەتۋ جانە تيىمدىلىگىن ارتتىرعان ءجون. مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز جۇرگىزۋدى ەنگىزۋ قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق كەڭىستىگىن قۇرۋ جوسپارلانعان. مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ 90 پايىزى پلاتفورماعا ىقپالداستىرىلادى. ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇجاتى ەنگىزىلدى. مەديتسينالىق اقپاراتتاردى ساقتاۋدىڭ بىرىڭعاي بازاسى قۇرىلدى. بۇل جۇمىس جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە بىلىكتى ءىت-مامانداردى تارتۋ, وتاندىق باعدارلاما جاسايتىنداردىڭ الەۋەتىن مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەگە جۇمىلدىرۋ ماڭىزدى», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ جانە كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا تۇراقتى تابيعي وشاقتار مەن وزگە دە قاۋىپتى ينفەكتسيالاردىڭ بولۋىنا بايلانىستى احۋال كۇردەلەنە تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى, سونداي-اق بىرقاتار جۇيەسىز رەفورما مەن قايتا ۇيىمداستىرۋ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قادالاعاۋ جانە ينفەكتسيالىق باقىلاۋ جۇيەلەرىنىڭ السىرەۋىنە اكەلگەنىنە توقتالدى. بۇل رەتتە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەتتى كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋداردى.
«وسىعان وراي قازىردىڭ وزىندە جاڭا كوميتەتتى قۇرۋ جۇمىسى باستالدى. باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەتتىگى ارتادى. مۇنداي رەفورماعا جاعداي ىقپال ەتتى. بۇل قىزمەتتىڭ ماماندارىن الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسى قايتا قارالادى. بۇعان قوسا ينفەكتسيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس سالاسىندا شەتەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ قاجەت. بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى ورتاق ستاندارت بويىنشا جۇمىس ىستەۋى جانە قاتەرلەرگە ەلارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل مەن قارسى تۇرۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى زاڭدى جىل سوڭىنا دەيىن قابىلداۋ قاجەت», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى پاندەميا كەزىندە وڭىرلەردىڭ جىلدام ارەكەت ەتىپ, جەدەل شەشىم قابىلداي الماعانىنا نازار اۋداردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلە ورتالىقتىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن شەشىلىپ وتىردى. سوندىقتان توتەنشە جاعداي كەزىندەگى باسقارۋ ءىسىن ناقتى قۇرىلىمعا ساي ءبىر ورتالىقتان جۇرگىزۋ كەرەك.
«ەلىمىزدى ءدارى-دارمەكپەن جانە مەديتسينالىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسىنىڭ ولقىلىقتارى انىقتالدى. ءبىز يمپورتقا تىم تاۋەلدىمىز. شەتەلدەن كەلەتىن دارىلەردىڭ نارىقتاعى ۇلەسى – 88 پايىزعا جۋىق. فارماكولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن تاجىريبەمىز جەتكىلىكتى. عىلىمي بازا دا, بىلىكتى ماماندار دا بار. سوندىقتان ۇكىمەت ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىن قۇرۋى قاجەت. مۇندا زەرتتەۋ جۇرگىزۋدەن باستاپ, ونەركاسىپتىك دەڭگەيگە دەيىنگى ۇدەرىستەر قامتىلۋعا ءتيىس. فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى ساياسات ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە, وزىق تەحنولوگيانى تارتۋعا جانە يمپورتتى الماستىرۋعا باعىتتالعانى ءجون.
وسىعان وراي, فارماتسەۆتيكا جانە مەديتسينا ونەركاسىبى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ مىندەتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە بەرىلەدى. بۇل رەتتە سالانى دامىتۋ جانە حالىقتى ءتيىمدى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلماۋى كەرەك. ۇكىمەتكە وتاندىق فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىن دامىتۋ جوسپارىن جاساۋدى تاپسىرامىن. وندا ناقتى كورسەتكىشتەر مەن ماقسات-مىندەتتەر ايقىندالۋعا ءتيىس», دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, ۇلتتىق كەڭەس حاتشىسى ەرلان قارين بايانداما جاساپ, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا ايتىلعان ۇسىنىستار جونىندە اڭگىمەلەپ بەردى.
«ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي رەجىمىنىڭ ەنگىزىلۋىنە قاراماستان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزدى. ەڭ الدىمەن ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكىنشى وتىرىستا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستارعا بەلسەنە قاتىستى. بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى 21 تارماقتان تۇراتىن ارنايى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتكەن بولاتىن. وسىدان كەيىن مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرى بىرلەسە وتىرىپ, بەرىلگەن باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. اسىرەسە, زاڭ جوبالارى بويىنشا جۇمىس توپتارىنداعى تالقىلاۋلارعا قاتىسۋ ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ نەگىزگى جۇمىس بولىگىن قۇرادى», دەدى ول.
ۇلتتىق كەڭەس حاتشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جالپى العاندا شامامەن 20 تالقىلاۋ وتكىزىلدى. سونىمەن قاتار ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن پارلامەنتتە پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, قىلمىستىق كودەكستىڭ 130-بابىن دەكريمينيليزاتسيالاۋ, 174-باپقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا باسقا دا زاڭ جوبالارى قاراستىرىلدى. وعان قوسا ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە كوروناۆيرۋسقا قارسى ىسكە اسىپ جاتقان كۇرەس شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ تاراپىنان ۇنەمى باقىلاۋدا.
بۇدان كەيىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ءسوز سويلەپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم دەڭگەيىندە بالالاردى كەزەككە قويۋ جانە قابىلداۋ 100 پايىز اۆتوماتتاندىرىلعان.
«مەكتەپ دەڭگەيىندە قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرىن جانە سانيتارلىق ەرەجە تالاپتارىن جەڭىلدەتىپ, ءۇش قالادا پيلوتتىق رەجىمدە جان باسىنا قارجىلاندىرۋ جۇمىسىن باستادىق. سونىڭ ارقاسىندا قازىر جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. تەك قانا ءبىر جىل ىشىندە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى 75 پايىزعا ارتتى. وتكەن جىلى 70 جەكەمەنشىك مەكتەپ ىسكە قوسىلدى», دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
مينيستر ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر ماسەلەسىنە توقتالىپ, الداعى باستى ماقسات ءبىر اۋىسىمدى مەكتەپتەرگە كوشۋ ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا دەن قويىلعانىن اتاپ ءوتتى.
«مەكتەپ قابىرعاسىندا تاربيە جۇمىسىن دۇرىس رەتكە قويۋ ماسەلەسىن قولعا الدىق. سوندىقتان وسى جىلدان باستاپ جاڭا وقۋ تاربيەسى پاراديگماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ەڭ باستىسى, ەلىن سۇيەر قازاقستاندىقتاردى تاربيەلەپ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن ازاماتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
تاعى دا ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – اۋىل مەن قالا اراسىنداعى الشاقتىق. «PISA» سوڭعى كورسەتكىشتەرىن قارايتىن بولساق, قازاقستان بويىنشا اۋىل مەن قالا وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم ساپاسى ورتا ەسەپپەن 1,5 جىلدى قۇرايدى. ارينە, بىرىنشىدەن, اۋىل مەن قالا اراسىنداعى الشاقتىق بولسا, ەكىنشىدەن, ءوڭىر مەن ءوڭىر اراسىنداعى ۇلكەن الشاقتىق بار. سوندىقتان قالا مەن اۋىل, ءوڭىر مەن ءوڭىر اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل پروبلەمانىڭ نەگىزگى سەبەبى – مۇعالىم جەتىسپەۋشىلىگى, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە. ويتكەنى بالا از بولسا ساعات تا از, ساعات از بولسا بىلىكتى مۇعالىم بارمايدى. 1 ستاۆكا الۋ ءۇشىن مۇعالىمدەر 18 ساعاتقا جۇمىس ىستەۋى كەرەك, بالا از بولعان سوڭ ساعات جەتىسپەيدى. سوندىقتان بۇل – وتە كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
وتىرىستا ءسوز العان BTSDigital ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنىڭ جەتەكشىسى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ جاڭا ماماندىقتار اتلاسى كۇزدە قولدانىسقا بەرىلەدى.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى, قوعام قايراتكەرلەرى – اسىلبەك قوجاحمەتوۆ, راۋان كەنجەحان ۇلى, مۇرات ابەنوۆ, تولەۋتاي راحىمبەكوۆ ءسوز سويلەدى.
