ەكولوگيا بارىمىزگە ورتاق

مينيستر اتموسفەرالىق اۋانىڭ جانە جەراستى سۋ قويمالارىنىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس ەكەندىگىن, مۇنداي جاعداي قالىپ­تا­سۋىنىڭ باستى سەبەبى وبلىستاردا جانە ەلدى مەكەندەردە قاجەتتى دەڭگەيدە ينفراقۇ­رىلىمنىڭ جوقتىعىن العا تارتتى. ەكو­لوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شا­را­لاردىڭ قابىلدانۋى جانە سولاردىڭ جۇزە­گە اسۋى دەدى.

2007 جىلى قابىلدانعان ەكولوگيالىق كودەكس ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ سالا­سىن­داعى سول كەزدەگى العا قويعان ماقسات­تا­رى­نىڭ ورىندالۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزدى دەپ ايتۋعا بولادى. ال وسى كودەكسكە ەلدىڭ بۇگىنگى دامۋ دەڭگەيىنەن قارايتىن بولساق, باپ­تاردىڭ كوبى ەسكىرىپ, قوعام الدىنا قويىل­عان تالاپتارعا ساي كەلمەيتىندىگىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. سول سەبەپتى ۇكىمەتتىڭ جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جوباسىن دايىنداپ, ونى پارلامەنتكە جولداۋى قۇپتارلىق جايت.

حالىقارالىق قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا, قازاقستان اۋا­نى لاستاۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا الەم ەلدەرى اراسىندا 5-ورىندا ەكەن. ءبىزدىڭ الدىمىزدا – اقش, قىتاي مەن رەسەي. اتالعان ەلدەردىڭ العى شەپتە ورنالاسۋىن ولاردىڭ الىپتىعىمەن, حالقىنىڭ سانىمەن, ونەركاسىپتەرىنىڭ دامۋ اۋماعىمەن جانە كوپ بولۋىمەن تۇسىندىرەدى. ال قا­زاقستاننىڭ وسى ەلدەردىڭ اراسىندا تۇرۋىنىڭ باستى سەبەبىنىڭ ءبىرى, ول قازىر­گى قولدانىستاعى زاڭنامالىق بازا­نىڭ السىزدىگى دەۋگە بولادى. سونىمەن قاتار توقىراۋ كەزىندە ەلىمىزدەگى الىپ ونەركاسىپ ورىندارى شارت نەگىزىندە جەكەشەلەندىرىلىپ, زاۋىت قوجايىندارىنا جەڭىلدىكتەرمەن بەرىلگەنىنە قاراماستان, سول شارتتارداعى ونەركاسىپ يەلەرىنىڭ ەكولوگيا سالاسىن جاقسارتۋداعى مىندەت­تە­مەلەرىنە باقىلاۋ جۇرگىزۋگە ءتيىستى قۇ­­زىر­­لى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپى­نان نەمقۇرايدىلىق بايقالعانى ءوز الدىنا, زاڭ تۇرعىسىنان جۇمىستىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانى دا تەكسەرۋسىز قالۋدا. وسىن­­داي سالعىرتتىقتىڭ ناتيجەسىندە ءوندى­رىس ورىن­دارىنىڭ مۇرجالارىنان گاز بەن ءتۇتىن قالدىقتارى مولشەردەن تىس بۋداق­تاپ شىعىپ, اۋانى لاستاۋدا. الىپ زاۋىت يەلەرىنىڭ ءوز مىندەتتەرىنە العان ءتيىستى كوپ­تە­گەن الەۋمەتتىك نىساننىڭ قۇرى­لىس­تا­رى دا سالىنبادى.

بىلتىر رەسپۋبليكالىق «بايتاق بولا­شاق» ەكولوگيالىق اليانسى قوعامدىق بىر­­لەس­­تىگىنە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ىرگە­سىن­دەگى ى.التىنسارين ەلدى مەكەنىنىڭ 300-دەن استام تۇرعىنى قول قويعان شاعىم حات كەلىپ ءتۇستى. وندا اۋىل ىرگەسىندە ورنا­لاس­قان مەديتسينالىق قالدىقتاردى ورتەپ, وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ تالاپقا ساي جۇمىس ىستەمەيتىندىگى ايتىلعان. تاۋلىك بويى ورتەلەتىن مەديتسينالىق قوقىستاردىڭ ءتۇتىنى مەن ءيىسى قولايسىزدىق تۋعىزىپ وتىرعانىن, تۇرعىنداردىڭ وكپە, تىنىس الۋ جانە باسقا اۋرۋلارعا شالدىعىپ جاتقانىن, ال جەل زاۋىت جاقتان سوققان كەزدە ۇيلەرىنىڭ تەرەزەلەرىن اشۋ تۇگىلى, دالاعا شىعۋدىڭ ءوزى مۇمكىن بولماي قالاتىنىن جازعان. وسى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىمەن تانىسۋ ءۇشىن اتالعان اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ وكىلى, جەر رەسۋرستارىن رەتتەيتىن ءبولىم جانە سان­ەپي­دەم­ستانسانىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە زاۋىتتىڭ باسىنا بارىپ, قالىپتاسقان جاع­دايدىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋعا تىرىس­تىق. راسىندا دا, اۋىلدىڭ ىرگەسىندە ور­نا­لاسقان مەديتسينالىق قالدىقتاردى ج­اعۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىس ىستەۋى, وبەكتىلەرىنىڭ ورنالاسۋى وسى سالانى رەت­تەيتىن نورماتيۆتىك قۇجاتتاردىڭ تالابىنا ساي ەمەس ەكەندىگىن قولداعى بار مالىمەتتەردىڭ نەگىزىندە انىقتادىق. تالاپ بويىنشا, اتالمىش مەكەمە ەلدى مەكەننەن 300 مەتر قاشىقتىقتان كەم بولماۋى كەرەك. ياعني تۇرعىندارعا قاۋىپ توندىرمەۋى ءتيىس. ى.التىنسارين اۋىلىنىڭ ىرگەتاسى قالانعانىنا 10 جىلداي بولعان. سودان بەرى داۋ تۋعىزىپ وتىرعان كاسىپورىن مەن جاڭادان سالىنعان ءۇي قۇرىلىستارىنىڭ ارا قاشىقتىعى ايتارلىقتاي جاقىنداي ءتۇسىپتى. سونىمەن قاتار مەكەمەنىڭ ساني­تارلىق تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن پەش­تەر­دى پايدالانىپ جاتقانىن, وڭدەلگەن قال­دىق­تار­دى جيناقتايتىن ارنايى ورىن­نىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى, جاز مەزگىلىندە يت-قۇستار مەديتسينالىق قالدىقتارمەن قورەكتەنەتىنىن انىقتادىق.

بۇل جەردە داۋ تۋعىزىپ وتىرعان ماسەلە – قورشاعان ورتانى قورعايتىن زاڭ­­دا­رىمىز بەن قاۋلىلارىمىزدىڭ ەس­كىر­­گەندىگى جانە بۇگىنگى زامان تالابىنا جاۋاپ بەرە الماۋى. قارا ءتۇتىندى بۇر­قى­راتىپ, دارىلەردىڭ ءيسىن مۇڭكىتەتىن زيان­دى كاسىپورىننىڭ اۋىل سىرتىنا ورنا­لاسۋىنا جول بەرگەنى – جەرگىلىكتى اكىم­دىك­تىڭ سانيتارلىق تالاپتاردى ورەسكەل بۇز­عاندىعىنىڭ ايعاعى. تۇرعىن ۇيلەردىڭ سا­لىنۋىنا رۇقسات بەرەتىن زاڭداردىڭ تارتىپكە ساي ورىندالۋىن قاداعالايتىن قۇزىرلى ورگانداردىڭ دا وزدەرىنىڭ تىكەلەي مىندەتتەرىنە نەمقۇرايدى قارا­عا­نىن دا بايقادىق.

قولدانىستاعى ەكولوگيالىق كودەك­ستىڭ تاعى ءبىر وسال تۇسىن ايتىپ وتەيىن. ەلى­مىزدە كو­لىكتەردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كە­لە­دى. سول كولىكتەردىڭ پايداعا جارامسىز دوڭگەلەكتەرى دە كۇننەن كۇنگە كوبەيە تۇ­سۋدە. 2007 جىلى المانيا ەلىنەن 9 ملن دوللار نەسيە العان «قاز RR» جشس جارامسىز شينالاردى وڭدەپ, وندى­رىل­گەن شيكىزاتتى, اتاپ ايتقاندا, رەزينا قيىرشىقتارىن قايتا قولدانىسقا بەرە­تىن, شينانى ۋتيليزاتسيا جاسايتىن زاۋىت اشىپ, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى تەحنو­پارك ايماعىنان جۇمىسىن باستاعان ەدى. جىلىنا 10 مىڭ توننا اۆتورەزينالاردى وزدەرى جيناقتاپ, تاسىپ الاتىن لو­گيستيكالىق جۇيەنى ەنگىزگەن. ولار­دىڭ ون­ىمد­ەرى – ۇنتاقتالعان رەزينا قيىر­شىق­تا­رى ەلىمىزدىڭ ءار جەردەگى شاعىن اۋداندارىندا ورنالاسقان سپورتتىق الاڭداردى جابدىقتاۋدا 100 پا­يىز كولەمىندە پايدالانىلىپ كەلگەن. كورشىلەس رەسەي مەن قىرعىز ەلدەرىنە دە ارتىلعان ونىمدەرىن شارت نەگىزىندە جونەلتىپ تۇرعان. سونىڭ ناتيجەسىندە تۇسكەن پايدانىڭ كولەمىنەن مەملەكەتكە سالىق تولەمدەرىن جاساعان. الايدا 2015 جىلعى تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىنا باي­لانىستى سەرىكتەستىك بەكىتىلگەن كەستە بو­يىنشا ءوز وتەمدەرىن تولىق كولەمدە ۋاق­تىلى ەسەپتەسۋگە مۇمكىندىكتەرى بولماي قالعان. وسى سەرىكتەستىكتىڭ مۇنداي جاع­دايعا تاپ بولۋىنىڭ سەبەبىن انىقتاپ, نەسي­ەنىڭ تولەم مەرزىمىن بىرنەشە ايعا نەمەسە ءبىر جىلعا دەيىن شەگەرىپ, قولداۋ كور­سەتۋدىڭ ورنىنا, «بايتەرەك» حولدينگى جانىنداعى ينۆەستيتسيالىق قوردىڭ جا­ۋاپ­­تى قىزمەتكەرلەرى سالىق ورگاندارىنا شاعىمدانىپ, ەلورداداعى جالعىز زا­ۋىت­تىڭ ەسەپ شوتتارىن جاپقىزىپ, سەرىك­تەس­تىكتىڭ كەپىلگە قويعان مۇلكىن وزدەرىنىڭ اكتيۆتەرىنە قوسىپ الۋ ماقساتىندا ونى بانكروتقا ۇشىراتۋدا. وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلاردا قارجىلاي كومەك قورسەتۋدىڭ ورنىنا, قولدانىستاعى ەكولوگيالىق كودەكستە قاراستىرىلعان ۋتيليزاتسيالىق جيناقتاۋدى جانە ۇلەستىرۋدى روپ دەگەن جەكە كاسىپپەن اينالىساتىن مەكەمەنىڭ قۇز­ى­رىنا جۇكتەپ, زاڭ نەگىزىندە بەرگەن. سونى­مەن قوسا, ەسەپ شوتىنا ەلىمىزدەگى ۋتي­لي­زاتسياعا جاتاتىن ونىمدەرمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردەن قاراجات جيناقتارىن تاپسىرۋى مىندەتتەلگەن. سونداي-اق كودەكس جوباسىندا بۇل جەكە مەكەمەنىڭ اتقاراتىن جۇمىستارىمەن مىندەتتەلگەن قۇزىرلارى التى باپتىڭ ىشىندە قاراستىرىلعان.

وسى جايتقا زاڭنامالىق تۇرعىدان باعا بەرسەك, بۇل زاڭ بۇزۋشىلىق دەيتىندەي نەگىز بار. سەبەبى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ سا­لىق كودەكسىنە ساي مەملەكەتتىڭ اتىنان قايبىر قاراجاتتى جيناقتاۋ, ۇلەس­تى­رۋ ول مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قۇزى­رىن­ا جاتقىزىلعان. سول سەبەپتى بۇل جۇمىس­تار­دى اتقارۋ مەملەكەتتىك مارتەبەسى بار مەكەمەگە نەمەسە كۆازيمەملەكەتتىك مەكەمەگە جۇكتەلگەنى ورىندى. بۇل جاعدايدا دا قولدانىستاعى ەكولوگيالىق كودەكس قورشاعان ورتاعا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن مەكەمە ورىندارىن قورعاپ قالۋدا السىزدىك تانىتۋدا دەۋگە بولادى.

وتكەن جىلى قىركۇيەكتە اقتوبە قا­لا­­سىندا رەسپۋبليكالىق «بايتاق بولا­شاق» ەكولوگيالىق اليانستىڭ ۇيىم­داس­تىرۋىمەن وسى ايماقتاعى جەر استى سۋ­لا­رىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جيىنى ءوتىپ, «كوكجيدە» جەر استى سۋ قويماسىنىڭ جاع­دا­يى دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلاردى قاتتى تولعاندىردى. ەكولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, جەر استى قازبا جۇمىستارىمەن اينالىساتىن جەكە مەكەمەلەردىڭ (ونىڭ ىشىندە شەت مەملەكەتتىڭ باسقارۋىنداعىلار دا بار) جان-جاقتان قازىپ, جاقىنداپ كەلە جاتقان ۇڭعىلارى وسى سۋ قويماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توڭدىرۋدە. تابيعاتتى قورعاۋشى بەلسەندىلەر: «جىل سايىن بۇل ايماقتا ۇڭعىلاردىڭ سانى كوبەيۋدە. وسى ماسەلەلەردى رەتتەيتىن جانە قاداعالايتىن مەملەكەتتىك ورگاندار شاراسىزدىق كور­سە­تۋدە!» دەپ دابىل قاعۋدا. ەگەر سول ۇڭ­عى­­لاردىڭ بىرەۋى ءبىر قاتەلىكتەردىڭ سال­دارىنان سۋ قويماسىن گازدىڭ نەمەسە مۇنايدىڭ قوسىندىلارىمەن لاستاندىراتىن بولسا, وسى وڭىردەگى ەلدى مەكەندەر مەن اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىندارىن تۇششى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋىپ تونەتىنى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە شالقار اۋدانىنداعى «شالقار» وزەنىنە دە بەلگىلى دارەجەدە مەملەكەت تاراپىنان نازار اۋدارىلماسا, جويىلىپ كەتۋى ىقتيمال ەكەندىگى ءسوز بولدى. سوندىقتان الدىمەن قازاقستانداعى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە قانداي ستراتەگيالىق باعىتتى ۇستاناتىنىمىزدى جانە قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قورشاعان ورتاعا دەگەن قاعيدالىق كوزقاراسىن ايقىنداپ الۋىمىز كەرەك. ەكولوگيا ماسەلەسى قوعام ءۇشىن قاشاندا ماڭىزدى. الداعى ۋاقىتتا حالىقتىڭ وعان دەگەن نازارى ەرەكشە بولاتىنىن ەسكەرسەك, قوعامدىق كونسەنسۋمنىڭ العى شارتتارىن ايقىنداعانىمىز ورىندى بولار ەدى. ءتىپتى اسا ماڭىزدى كەيبىر ماسەلەلەردى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ ارقىلى شەشۋ جولدارىن كودەكس شەڭبەرىندە قاراستىرعانىمىز ءجون.

ەلىمىزدىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ ساياساتىن ءارى قاراي قارقىندى جۇر­گى­زەتىن بولساق, قورشاعان ورتانى جاق­سارتۋعا قىزمەت جاساپ جۇرگەن مەكەمەلەرگە مەملەكەت تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كور­سە­تىلۋى قاجەت. قازىرگى كەزدە جا­ڭار­تىل­عان ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋمەن اينالىسىپ جاتقان جەكە قوجالىقتاردىڭ سانى كوبەيۋدە, ولاردىڭ ءوندىرىپ جاتقان ەنەر­گيا قۋاتتارىنىڭ كولەمى دە وسۋدە. بىراق وندى­رىلگەن ەنەرگيانى جيناقتايتىن جانە تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزەتىن ورتالىق ەنەرگيا جۇيەلەرىنە قوسۋ تالاپتارى مەن ەرەجەلەرى زاڭ نەگىزىندە ەسكەرىلمەگەن. تامىر-تانىس ارقىلى اۋپىرىمدەپ ورتالىق جۇيەگە قوسىلىپ, سولاردىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, ءوز بەتىمەن نەگىزسىز بەلگىلەنگەن تاريف باعاسىمەن ەنەرگيا قۋاتتارىن ساتىپ الۋدا. ال وندىرىلگەن ەنەرگيا قۋاتتارىن ءوز قۇنىنان تومەن باعامەن وتكىزگەن جاعدايدا, ونداي وندىرىستەردىڭ دامىپ كەتۋى ەكىتالاي.

وسىنداي كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋ­دىڭ بىردەن-ءبىر جولى – كودەكس جوباسىنا «جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن وندى­رۋ­شى­لەردىڭ نارىقتاعى وپەراتورى» دەگەن ارنايى جاڭا ۇعىم مەن باپ ەنگىزۋ. بۇل وپەراتور ەنەرگيا قۋاتتارىن جيناقتاۋشى وندىرۋشىلەردىڭ اراسىنداعى بايلانىس­­تاردى نىعايتۋمەن قاتار, ناقتى ساتىپ الۋشىلاردى ايقىنداپ, نارىقتىق باعامەن ونىمدەرىن وتكىزۋ جۇمىستارىن اتقارادى.

ەكولوگياعا قاتىستى نورمالاردى ءبىر عانا زاڭدى قابىلداۋمەن شەشۋ مۇم­كىن ەمەس, ارينە. سول سەبەپتى الداعى ۋاقىت­تا جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن وندىرۋ­شىلەردىڭ قارقىندى جۇمىس ىستەپ, نارىققا كىرىگىپ كەتۋى ءۇشىن جەر رەسۋرستارىنا قول جەتىمدى بولۋىن قاراستىرعان ءجون جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ قاجەت. وسى ماقساتتا جەر كودەكسىنە دە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزسەك, ورىندى بولار ەدى. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز: جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن وندىرۋشىلەردىڭ جەر قورىن جاساقتاۋ قاجەت.

كودەكس جوباسىنىڭ 397-بابىندا قۇ­رىلىس سالاسىنداعى قالدىقتاردى باس­قا­رۋداعى ەكولوگيالىق تالاپتار بەل­گى­­لەنگەن. ءبىز وسى باپتىڭ ورىندالۋى­نا جانە تولىقتىرىلۋىنا ۇكىمەت تارا­پىنان بولەك جۇمىس رەگلامەنتى قابىل­دا­نۋىن دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىز. سەبەبى ول باپتا وتە قىسقا جازىلعان جانە ءىس جۇزىندە تۋىنداپ قالاتىن كوپتەگەن ماسە­لە­لەردىڭ زاڭ جولىمەن شەشىلۋ جاعى ەسكە­رىلمەگەن. سونداي-اق تۇرمىستىق جانە باسقا دا قالدىقتارمەن اينالىساتىن, جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن وندىرەتىن كاسىپورىندارعا جەڭىلدەتىلگەن تالاپتارمەن نەسيەلەر قاراستىرىلسا, مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋدە باسىمدىق بەرىلسە, ءارتۇرلى سالىقتاردىڭ پايىزدىق كولەمدەرى ازايتىلسا, ەلىمىزدە تۇراتىن حالىقتىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ دەڭگەيى ارتىپ, قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەرىن تيگىزەتىندەردىڭ سانى دا, كولەمى دە ازايار ەدى.

تاعى ءبىر ايتارى, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىككە باسا ءمان بەرىلۋدە. ويتكەنى ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋى ۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دى­گىمىزگە قاتەر ءتوندىرىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. اپاتتى جاع­دايلاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن, ەسكەرۋسىز قالماس ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋ ماقساتىندا «قر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» زاڭعا تومەندەگىدەي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قاراس­تىر­عانىمىز ورىندى. اتالعان زاڭنىڭ 25-بابىندا ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاما­سىز ەتۋگە ءتيىستى مەملەكەتتىك ور­گان­دار­دىڭ, مەكەمەلەردىڭ, سونداي-اق جا­ۋاپتى قىزمەتكەرلەردىڭ شەشىمدەرى مەن جۇمىستارى مىناداي باعىتتا بولۋى ءتيىستى: تابيعي رەسۋرستاردى ساقتاۋ, ءتيىم­دى پايدالانۋ, قورشاعان ورتانى پايدا­لانعاننان كەيىن قايتا قالپىنا كەل­تى­رۋ; ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارىنا جانە قور­شا­عان تابيعي ورتاعا انتروپاگەندىك فاكتورلاردىڭ قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن مەي­لىن­شە تومەندەتۋ; قورشاعان تابيعي ورتادا قانداي دا بولماسىن تۋىنداعان نەگاتيۆتىك جاعدايلاردىڭ اۋماعىنداعى تۇراتىن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن جەدەل تۇردە قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى قاراس­تى­رىلۋعا مىندەتتى دەسەك, اتالمىش زاڭنىڭ ساپاسى ارتاتىنى ءسوزسىز.

قابىلدانعان زاڭ قانشالىقتى ساپالى بولسا دا, ونىڭ ءىس جۇزىندە ورىندالۋى كوپ جاعدايدا رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن بولىنەتىن قاراجاتقا تىكەلەي باي­لانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا, جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس جوباسىنىڭ قارجىلىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنىڭ باسپاسوزدە اشىق جاريالانباعاندىعى بىزدەردى قاتتى الاڭداتادى. قورىتا ايت­قان­دا, ەكولوگيالىق كودەكس باپ­تا­رى­نىڭ ومىرشەڭدىگى جانە ولاردىڭ ورىندالۋى تەك ۇكىمەتتىڭ مىندەتى دەۋدەن اۋلاقپىز. وسى ەلدىڭ ازاماتىمىن دەيتىن ءاربىر ادام, ساپالى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا اتسالىسۋى قاجەت.

تولەگەن قۋانىشەۆ,

رەسپۋبليكالىق «بايتاق - بولاشاق» ەكولوگيالىق اليانس قوعامدىق بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى