ەكونوميكا • 03 مامىر، 2020

قازاقستاندىق بانكتەردى العاشقى توقساندى قالاي جاپتى؟

43 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاندىق بانكتەردىڭ ناۋرىزداعى جۇمىس ناتيجەلەرىنە نەگىزگى اسەر داعدارىستىڭ باستالۋى ەمەس، تەڭگەنىڭ السىرەۋى اسەر ەتتى. ناۋرىزدا وتاندىق قارجى جۇيەسىنىڭ  دوللارلانۋىنا بايلانىستى بانك سەكتورىن سيپاتتايتىن بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي ءوستى.

كەشە كەشكىسىن جۋرناليستەر ءۇشىن ۆەبينار فورماتىندا وتكەن جيىندا قازاقستاندىق بانك وكىلدەرى العاشقى توقساندى قالاي جاپقانىن ايتىپ بەردى. داعدارىستىڭ اسەرىنە كەلەتىن بولساق، جۇمىس ىستەمەيتىن قارىزداردىڭ كۇرت ءوسۋى تۋرالى ايتۋعا بولادى - تەك ناۋرىز ايىندا ول 12،25% قۇرادى. بانكتەردىڭ ناۋرىزداعى ەسەپ بەرۋى داعدارىستىڭ، توتەنشە جاعدايدىڭ جانە كارانتيننىڭ وتاندىق بانك سەكتورىنىڭ جاعدايىنا قالاي اسەر ەتكەنىن جەتكىلىكتى تۇردە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.

بانك اكتيۆتەرى مەن مىندەتتەمەلەرىن ۆاليۋتالىق قايتا باعالاۋ قاعاز جۇزىندە ەداۋىر وسۋگە اكەلدى. بىراق ول قازىرشە قۇجاتتار ديناميكاسى دەڭگەيىندە بولعاندىقتان، ناقتى جاعدايدى كورسەتپەيدى.

قارجى ەسەبىن زەردەلەۋ ءۇشىن قازاقستاندىق ۆاليۋتانىڭ «دارمەنسىزدىگى» قانشالىقتى قيىن، ونى دەپوزيتتىك بازانىڭ مىسالىن تۇسىنۋگە بولادى. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە، ناۋرىز ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بانكتەرىندەگى دەپوزيتتەردىڭ جالپى كولەمى 17،81 ترلن-دان 19،16 ترلن تەڭگەگە دەيىن، ياعني 1،35 ترلن تەڭگەگە نەمەسە 7،6% ءوستى.

مۇندا دەپوزيتتەردى دوللارلاندىرۋ دەڭگەيىن ەسكەرۋ قاجەت، ول ناۋرىزدىڭ باسىندا جانە اياعىندا سايكەسىنشە 41،9% جانە 46،7% بولعان جانە دوللاردىڭ قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭدەگى 381،1-دەن 447،67 تەڭگەگە دەيىن وسكەنىن ەسكەرۋ قاجەت.

اكتيۆتەر

ءبىرىنشى توقساندا بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرى 6،9% ءوستى، ال ناۋرىز ايىندا ءوسىم 7،2% قۇرادى، ال العاشقى ەكى ايداعى ديناميكا تەرىس بولدى.

جىل باسىنان بەرى اكتيۆتەردىڭ ەڭ ۇلكەن ءوسۋى ء(ابسوليۋتتى تۇردە) Halyk-دا تىركەلدى، ودان كەيىن جۋسان  مەن سبەربانك قاشىقتىقتا. Halyk 2020 جىلدىڭ العاشقى ەكى ايىندا اكتيۆتەر ديناميكاسى بويىنشا مينۋس 159 ميلليارد تەڭگە ينديكاتورىمەن كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا ەنگەنى قىزىقتىرادى. الايدا، ناۋرىز ايىندا حالىقتىڭ اكتيۆتەرى 8،7 ترلن-دان 9،6 ترلن-عا ءوستى، ياعني بىردەن 940 ملرد تەڭگەگە (بانك جۇيەسىنىڭ بارلىق اكتيۆتەرىنىڭ 3،3%) ارتتى. پايىزدىق تۇرعىدان شەتەلدىك «قىزدار» ەڭ جىلدام ءوستى - ۆتب، الفا جانە وتە از تۇرىك قازاقستان-زيراات حالىقارالىق بانكى.

اكتيۆتەردىڭ تومەندەۋى ەلدە جۇمىس ىستەيتىن 27 بانكتىڭ 8-ءى بايقالدى. ابسوليۋتتىك تۇرعىدان اۋتسايدەرلەردىڭ العاشقى ۇشتىگى Forte جانە Bank of China ەنشىلەس كاسىپورنى Kassa Nova بولدى. ولاردان باسقا، توقساندا ATF، Zaman-Bank جانە Tengri Bank، AsiaCredit Bank جانە Capital Bank ۇسىنعان ءساتسىز بىرىگۋدىڭ ءۇش قاتىسۋشىسى ءۇشىن ناتيجە تەرىس بولدى.

نەسيەلەر

ءبىرىنشى توقساندا نەسيە پورتفەلىنىڭ جيىنتىق پورتفەلى (بانكارالىق نەسيەلەر مەن كەرى رەپو وپەراتسيالارىن قوسا العاندا) قاڭتار-اقپاندا تەرىس قالدىرعاننان كەيىن ناۋرىز ايىندا 5% -عا ءوستى. تەڭگەمەن بەرىلگەن نەسيەلەر ۇلەسى ناۋرىزدىڭ اياعىندا 84،3% -دان 82،6% -دى قۇرادى. نەسيەلەندىرۋدىڭ ەڭ كوپ كولەمى بار بەس بانكتىڭ قاتارىنا حالىق (4،45 ترلن. تەڭگە)، سبەربانك (1،50 ترلن)، كاسپي (1.46 ترلن)، تسكب (1.12 ترلن) جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى (1.05 ترلن) كىردى.

جىلدىڭ باسىنان بەرگى ەڭ جاقسى نەسيەلەۋ ديناميكاسىن حالىق، Jyssan Bank-ءتى جانە سبەربانك كورسەتتى. ەكى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونىڭ نەسيە پورتفەلى 56 ملرد تەڭگەگە ازايدى، بۇل بانك سەكتورىنداعى ەڭ ناشار كورسەتكىش بولدى. ناۋرىزدا حالىق نەسيەسى 262 ملرد تەڭگەگە ءوستى جانە ول رەيتينگتىڭ سوڭعى ساتىسىنان بىرىنشىگە ءوتتى.. 

Jyssan Bank-ءتى نەسيەلەۋ ديناميكاسى بويىنشا كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنان تابۋ كەرەك. ناۋرىز ايىندا اتالعان بانكتىڭ نەسيە پورتفەلىنە كەرى رەپو وپەراتسيالارى اياسىندا بەرىلگەن 167 ملرد. تەڭگە كىردى. قالعان ەدب بۇل قۇرالدى الدەقايدا بەلسەندى قولداندى - ناۋرىزدا بانك سەكتورى بويىنشا كەرى رەپو وپەراتسيالارىنىڭ جالپى سوماسى 289 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

رەپو-نى ەسەپتەمەگەندە Jyssan زاەمى جىل باسىنان 841 ملرد.-تان 885 ملرد  تەڭگەگە نەمەسە 5،2% ءوستى.

وسىنداي ەسەپتەۋلەرمەن Jyssan نەسيە پورتفەلىنىڭ ءابسوليۋتتى ءوسۋى بويىنشا ەكىنشى ورىندى ساقتايدى، بىراق ءوسۋ قارقىنى بويىنشا العاشقى بەستىكتەن تىس قالادى.

توقسان ىشىندە نەسيە پورتفەلىنىڭ تومەندەۋى 10 بانكتە تىركەلدى. اقشا جاعىنان Forte، ەۋرازيا جانە Gilstroy مينۋس بويىنشا ەڭ كوپ بولدى. پايىزدىق تۇرعىدان العاندا، پاكىستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمى - كاپيتال بانكى جانە كاسسا نوۆا بويىنشا ەڭ ناشار كورسەتكىش

نەسيەنىڭ ساپاسى

90 كۇننەن استام مەرزىمگە كەشىكتىرىلگەن تولەمدەرمەن بەرىلگەن نەسيەلەر (توقساندىق NPL 90+) توقساندا 13،8% -عا ءوستى، ونىڭ ىشىندە ناۋرىزدا 12،25%. مۇمكىن، بۇل ديناميكانى داعدارىسقا بايلانىستى قارىز الۋشىلاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىنىڭ ناشارلاۋىن بىلدىرەتىن العاشقى قاۋىپتى جالاۋشا رەتىندە قاراستىرعان ءجون. جالپى نەسيە پورتفەلىندەگى 90+ NPL ۇلەسى قاڭتار-اقپاندا 8،13-تەن 8،37% -عا دەيىن ۇلعايدى، ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا 8،94% جەتتى.

داعدارىس سونىمەن بىرگە بۇكىل كەشىكتىرۋدىڭ ديناميكاسىنا نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. توقسان ىشىندە ول 1،8 تريلليوننان 2،4 ترلن تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 33% ءوستى. بۇل رەتتە كورسەتكىشتىڭ تىكەلەي ناۋرىز ايىندا ءوسۋى 23،2% قۇرادى. قاڭتار مەن اقپان ايلارىنداعى بارلىق كەشىكتىرۋلەردىڭ ۇلەسى 12،24-تەن 13،54% -عا دەيىن ءوستى، ناۋرىز ايىنىڭ اياعىندا 15،88% جەتتى.

نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسى ناشار ۇشتىگىنىڭ قاتارىنا Capital Bank، AsiaCredit Bank جانە Jysan كىردى. NPL 90+ كولەمىنىڭ جىل باسىنان بەرى ەڭ كوپ ءوسۋى Jysan، Bank RBK جانە Capital Bank تىركەلدى.

S&P بازالىق ستسەناريى Jysan Bank، بۇرىنعىداي، سالىستىرمالى تۇردەگى قازاقستاندىق بانكتەرگە قاراعاندا تاۋەكەلگە دەگەن تابەتىنىڭ تومەندەۋىن بولجايدى جانە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن بايلانىستى وقۋ ورىندارىنا قىزمەت كورسەتۋدى جالعاستىرادى. ء«بىز بۇل بانكتىڭ ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قازىناشىلىق قىزمەتتەرى مەن جالاقى جوبالارىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جالپى بيزنەس-ءپروفيلىن قولدايدى دەپ سانايمىز»، - دەيدى اگەنتتىك ساراپشىلارى.

S&P ەسەبىندە Jysan Bank نارىقتا ەرەكشە جانە وتە جومارت قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن تاپقانى تۋرالى ايتىلمايدى. ءبىر اي بۇرىن بانك KASE-دە جىلدىق 0،1% كۋپوندىق مولشەرلەمەسى بار 10 جىلدىق وبليگاتسيالاردى ورنالاستىرۋعا قول جەتكىزدى. ساۋدا-ساتتىق ناتيجەسىندە ەميتەنت جوسپارلانعان كولەمنىڭ بارلىعىن ورنالاستىردى، دەپ حابارلايدى بيرجادا. بانك تارتقان قاراجات كولەمى 15 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى.

Bank RBK-عا قاتىستى S&P ساراپشىلارى ساقتىق تانىتىپ، «B- / B» دەڭگەيىندەگى رەيتينگتەردى 28 ساۋىردە راستادى، بىراق بولجامدى پوزيتيۆتەن تۇراقتىعا وزگەرتتى. «بولجامداردى قايتا قاراۋ ءبىزدىڭ قازىرگى جۇمىس جاعدايىمىزدا بانككە كۇيزەلگەن اكتيۆتەردى رەتتەۋ قارقىنىن كۇتىلگەننەن گورى قيىن بولادى دەگەن پىكىردى بىلدىرەدى»، - دەپ ءتۇسىندىردى اگەنتتىك

Bank RBK-عا قاتىستى S&P ساراپشىلارى ساقتىق تانىتىپ، «B- / B» دەڭگەيىندەگى رەيتينگتەردى 28 ساۋىردە راستادى، بىراق بولجامدى پوزيتيۆتەن تۇراقتىعا وزگەرتتى. «بولجامداردى قايتا قاراۋ ءبىزدىڭ قازىرگى جۇمىس جاعدايىمىزدا بانككە كۇيزەلگەن اكتيۆتەردى رەتتەۋ قارقىنىن كۇتىلگەننەن گورى قيىن بولادى دەگەن پىكىردى بىلدىرەدى»،  دەپ ءتۇسىندىردى اگەنتتىك.

حالىقتىڭ دەپوزيتى

جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرىنىڭ كولەمى ءبىرىنشى توقساندا 6،3% -عا ءوستى، ال ناۋرىز ايىندا ءوسىم 4% قۇرادى.

اقپان ايىنىڭ سوڭىندا 41،9% قۇراعان ولاردىڭ دوللاريزاتسياسى ناۋرىز ايىندا 47% دەيىن ءوستى. تۇرمىستىق قاراجاتتىڭ ەڭ كوپ مولشەرى بار بەس بانككە حالىق (3،49 ترلن  تەڭگە)، كاسپي (1،54 ترلن)، جىلستروي (878 ملرد.)، سبەربانك (817 ملرد.) جانە تسكب (587 ملرد.)

جىل باسىنان بەرى حالىق بانكى، سبەربانك جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جاڭا دەپوزيتتەردى تارتۋ بويىنشا كوشباسشىلارعا اينالدى.

جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرىنىڭ كەتۋى تەك ءۇش ۇيىمدا بايقالدى - Forte، Kassa Nova جانە Tengri. ەگەر ەگەر العاشقى ەكى ناتيجە بويىنشا تەرىس ديناميكا ستاتيستيكالىق قاتەلىكتەن باسقا بولسا، وندا Tengri ءۇشىن 5 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق شىعىن جوعالۋى مۇمكىن. ءساۋىر ايىندا بانك وتىمدىلىكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە تاپ بولدى جانە كليەنتتەردىڭ ءوز اقشالارىنا قول جەتىمدىلىگىن شەكتەدى. ناتيجەسىندە، ەكىنشى دەڭگەيدەگى وتاندىق بانكتەردىڭ العاشقىسى - داعدارىستىڭ قۇربانى بولعان «Tengri بانك » ەكەنى بەلگىلى بولدى.

بانك باسقارما توراعاسى پاۆان سينگحتىڭ ايتۋىنشا، «وتىمدىلىكتىڭ تومەندەۋى، بىرىنشىدەن، كۇماندى قارىزداردىڭ ۋاقتىلى تولەنبەۋىنە، ەكىنشىدەن، توتەنشە جاعدايلاردىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى نەگىزگى قارىزدى جانە اعىمداعى قارىزدار بويىنشا سىياقى تولەۋدى كەيىنگە قالدىرۋمەن بايلانىستى بولدى».

دەپوزيتتەر: بيزنەس

ءبىرىنشى توقساندا زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى 6،9% -عا ءوستى. ۆاليۋتالىق قايتا باعالاۋ بۇل كورسەتكىشكە قاتتى اسەر ەتتى. ەگەر العاشقى ەكى ايدا ول 4،3% تەرىس بولسا، وندا ناۋرىزدا بىردەن ءوسىم 11،7% قۇرادى. ىسكەري كليەنتتەر ولاردىڭ بانكتىك شوتتارىن كۇرت تولىقتىرا باستاعان كەزدە، ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قىزمەتى توقتاعان جاعدايدا ەكىتالاي.

وسى سەگمەنتتە دوللارلاندىرۋ اقپان ايىنىڭ سوڭىندا 41،7% -دان 46،5% قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا، دەپوزيتتىك ۇيىمدارداعى تەڭگەلىك بيزنەس دەپوزيتتەرى (بۇل تۇجىرىمداما ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە قاراعاندا كەڭ) ەسەپتى ايدا 5،3% -عا (5،36 ملرد. تەڭگەدەن 5،64 ملرد. تەڭگەگە دەيىن)، شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر 28% -عا ( 3،82 ملرد-تان 4،89 ملرد. تەڭگەگە دەيىن).

زاڭدى تۇلعالاردىڭ قاراجاتىنىڭ ەڭ كوپ مولشەرى بار بەس بانكتىڭ قاتارىنا حالىق (3،27 ترلن تەڭگە)، سبەربانك (882 ملرد)، Forte (818 ملرد)، Citibank (774 ملرد.) جانە ATF (520 ملرد.)

جىل باسىنان بەرى Forte، Jysan جانە Citibank جاڭا دەپوزيتتەر تارتۋ بويىنشا كوشباسشىلارعا اينالدى. ون ۇيىمدا بيزنەس كليەنتتەرىنىڭ دەپوزيتتەرىنىڭ كەتۋى بايقالدى. ولاردىڭ ىشىندە ATF، ەۋرازيالىق جانە ءۇي نەسيەسى ناشار ديناميكانى كورسەتتى.

پايدا جانە تاۋەكەل

بانكتەردىڭ مالىمدەمەسىنە سايكەس جۇيەدە ءوستى تاۋەكەلدەرگە بارابار پروۆيزيالاردىڭ ءوسۋى بايقالعان جوق. 1 قاڭتاردا پروۆيزيالاردىڭ جالپى سوماسى 1،976 ترلن تەڭگەنى، 1 اقپاندا - 1،946 ترلن، 1 ناۋرىزدا - 1،949 ترلن، 1 ساۋىردە - 2،070 ترلن بولدى.

جىل باسىنان بەرى نەسيەلىك شىعىندار بويىنشا پروۆيزيالار 4،8% -عا، 90+ NPL 13،8% -عا ۇلعايدى.

ماسەلەن، رەسەيلىك سبەربانك داعدارىسقا جاقسى دايىندالۋ ءۇشىن پايدانىڭ ءبىر بولىگىن بەرۋدى شەشتى. سبەربانكتىڭ تازا كىرىسى 2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 47% تومەندەدى. سونىمەن بىرگە، بانكتىڭ مالىمدەمەسىنەن ونىڭ رەزەرۆتەرگە تازا اۋدارىمى 8 ەسە - 17،3 ملرد-تان 138 ملرد رۋبلگە دەيىن ءوستى. ء«بىرىنشى توقسانداعى پايىزدار مەن كوميسسيالىق كىرىستەر ديناميكاسى ءبىزدىڭ كۇتۋلەرىمىزگە سايكەس كەلدى. «الايدا، COVID-19 پاندەميا ءبىزدىڭ جوسپارلارىمىزعا كەدەرگى كەلتىردى. بۇكىل الەم ءوزىن انىقتايتىن جوعارى دەڭگەيدەگى بەلگىسىزدىكتى ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز توپتىڭ قارجىلىق ناتيجەسىنە اسەر ەتكەن رەزەرۆتەرگە اۋدارىمداردى ەداۋىر ارتتىرۋدى ۇيعاردىق »،  دەدى سبەربانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر موروزوۆ جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە.

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق اۋرۋدان ايىقتىرمايدى

كوروناۆيرۋس • 10 شىلدە، 2020

پنەۆمونياعا باسقا اتاۋ بەرىلۋى مۇمكىن

كوروناۆيرۋس • 10 شىلدە، 2020

كوروناۆيرۋس ىندەتى 3 كەزەڭنەن تۇرادى

كوروناۆيرۋس • 10 شىلدە، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار