بۇل ەشكىم, ەشقانداي عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى, الەمگە ايگىلى ساياساتكەرلەر, عالىمدار, دارىگەرلەر بولجاي الماعان, توسىننان جەر الەمنىڭ اپشىسىن قۋىرعان سۇراپىل داۋىل بولدى. اۋەل باستاعى كورشى ەلدەن العاشقى اقپاراتتار كەلگەندە ول وسىنداي قاۋىپتى ءارى تەز جايىلمالى بولا قويار دەپ ويلاماعانىمىز دا شىندىق. ويتكەنى ءار جىلدارى ولاردا «دوڭىز تۇماۋى», «قۇس تۇماۋى» سياقتى ءوز وڭىرلەرىندە ەپيدەميالار شىعىپ ءارى ۇزاققا بارماي, ازدى-كوپتى شىعىندارىمەن دوڭگەلەنىپ ءوشىپ جاتاتىن. بۇل جولعى ۆيرۋستىڭ ەكپىنى باسقاشا بولدى. اسىرەسە ۋحاننان قىسقا مەرزىمدە ادامدار ءولىمى تۋرالى اقپارات تارالعاندا – ساناعا قورقىنىش سەزىمى كىرگەنى دە تابيعي.
مەملەكەت باسشىسى جىل باسىندا قىتايداعى جاعدايدى ءجىتى باقىلاپ, بايقاپ وتىرىپ, جەدەل تۇردە جۇقپالى اۋرۋدىڭ الدىن الۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا پارمەن بەردى. دەر كەزىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ توراعالىعىمەن ارنايى شتاب-كوميسسيا ءوز جۇمىسىن سالاۋاتتى جولعا قويا ءبىلدى. الىس-جاقىن ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس جاعدايى ەگجەي-تەگجەيلى ساراپتالىپ, ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن جول ۇستىندە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەلگە كەلۋىن, وقشاۋلانۋىن, بارلىق قوزعالىستى زالالاسىزداندىرۋ شارالارى قامتاماسىز ەتىلىپ, قاتاڭ باقىلاۋ ورناتىلدى. اۋە جولدارى, تەمىرجول ترانسپورتى, اۆتوكولىك جولدارى كارانتيندىك تارتىپكە باعىندىرىلدى.
دارىگەرلەر ەڭبەگىنە جاڭا ءتارتىپ قالىپتاستىرىلىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن, ەڭبەكاقىسىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا, ەرەكشە ساپاعا كوتەرۋ, ىنتالاندىرۋ جولعا قويىلدى. اۋرۋحانالاردى جابدىقتاۋ, دارىگەرلەردى ارنايى دارىگەرلىك كيىم, قۇرال-سايمان, تىنىس اپپاراتتارى, بۇكىل حالىقتى ارنايى بەتپەردە كيىپ ءجۇرۋ سياقتى ساقتىق شارالارى تۇرمىسقا ەندى. جاسالعان, جاسالىپ جاتقان جۇمىستىڭ ءبارىن قامتىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس, ولاردى بۇكىل حالىق كورىپ وتىر.
كوپ ادامنىڭ توپتاسىپ, قاتىناسۋىمەن وتەتىن ءارتۇرلى ءداستۇرلى, مەرەكەلىك شارالار توقتاتىلدى. اسىرەسە حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنە, ناۋرىز مەرەكەسىنە, جەڭىس كۇنىنە ارنالعان بۇكىلحالىقتىق, ەل بۇل مەرەكەلەرگە ارقاشان ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايتىن, كوپشىلىك مەرەكەلىك شارالاردىڭ توقتاتىلىپ, شەگەرىلۋى دەگەن ءبىزدىڭ 30 جىلدىق جاڭا تاريحىمىزدا دا, ودان بۇرىنعى تاريحىمىزدا دا بولماعان جاعدايلاردى قوعام تۇسىنىستىكپەن قابىلدادى.
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ شۇعىل شەشىمدەرىنە ۇندەۋ قوسىپ, «بىرگەمىز» اكتسياسىن باستادى. ءبىزدىڭ قوعام, بۇكىل حالىق ەلباسىنىڭ ۇندەۋىنە, پرەزيدەنتتىڭ تالابىنا جۇمىلىپ, سىندارلى كەزەڭدە ىنتىماقتاستىعىن, جوعارى سانالىلىعىن, بىرلىگىن كورسەتە الدى.
– وسىعان بايلانىستى – ەكونوميكالىق الەۋمەتتىك داعدارىس قانشالىقتى تەرەڭ بولدى؟ ولاردى ەڭسەرۋ, ودان شىعۋ جولدارى قانداي؟
– قازىر تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك اقپارات قۇرالدارىندا ەكونوميكالىق داعدارىس تۋرالى كوپتەگەن مالىمەت, ساراپتاما, بولجاۋ جاريالانىپ جاتىر. جالپى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار قوعامنىڭ ءارتۇرلى قايشىلىقتارى تۇسىندا ءارتۇرلى قيىندىقتار, شەگىنىستەرگە ءماجبۇر بولىپ جاتۋى ءتىپتى ۇيرەنشىكتى قۇبىلىس دەۋگە بولادى. ولار كوپ جاعدايدا ءبىر نەمەسە بىرنەشە مەملەكەت اراسىن قامتيتىن. ال ەندى بۇل جولعى بىرنەشە ايعا توقتاپ قالعان بۇكىل جەر ءجۇزى مەملەكەتتەرىندەگى تىرشىلىك زارداپتارىن ەڭسەرۋ ارينە وڭايعا سوقپايدى. قوزعالىس اتاۋلى توقتادى ەمەس پە؟ بارىس, كەلىس جوق. كوپتەگەن ءوندىرىس ورنى ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى مۇمكىندىگىن جارتىلاي دارەجەگە تومەندەتتى, ءبىراز بولىگى مۇلدەم توقتادى. بۇل دەپرەسسيادان وڭالۋعا ۋاقىت كەرەك. شاعىن جانە ورتا بيزنەس تۇرالاپ, كوپتەگەن ءوندىرىس سالاسى داعدارىسقا ۇشىرادى. جۇمىس ورىندارى قىسقارىپ كەتتى. وسىلاردىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ, پرەزيدەنت جالپى ەكونوميكامىزدى ويسىراتپاۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدى ءوزى قاتاڭ باقىلاۋعا الىپ, ۇكىمەتكە دە ناقتى ءارى دەر كەزىندە شۇعىل تاپسىرما بەردى. الدىن الۋ شارالارىن بەلگىلەۋدىڭ ارقاسىندا ەلدە كوپتەگەن كاسىپورىن جۇمىسىن توقتاتپاي جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الدى. ەكونوميكانى, بيزنەستى السىرەتپەۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن, ۇلتتىق قوردان مول قارجى ءبولىندى. كارانتين جاعدايىندا كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى ءوز ۋاقىتىندا جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
كارانتين ادامداردى ءتارتىپ پەن جيناقىلىققا دا, جوعارى جاۋاپكەرشىلىككە دە ۇيرەتتى عوي دەيمىن.
الەمدى جايلاعان جۇقپالى ىندەت جالپى ادامزاتقا ۇلكەن ساباق بولدى دەپ ويلايمىن. ارينە ەكونوميكا, تۇرمىس, كۇنكورىس – ءسوز جوق, ءاربىر ادام ءۇشىن دە, تۇتاس مەملەكەتتەر ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى العىشارتتار ەكەنى بەلگىلى. اماندىق, تىنىشتىق بولسا – كاسىپورىندار دا, ساۋدا-ساتتىق تا, وقۋ ورىندارى دا, باسقا ەلدەرمەن ارالاس-قۇرالاس تا – ءبارى قالپىنا كەلەر, داعدارىس تا ەڭسەرىلەر. ۋاقىت, ءتوزىم, ەڭبەك كەرەك. ەلدىڭ بىرلىگى, ۇيىمشىلدىعى, ورتاق مۇددەلىلىگى ءبارىن دە جەڭەدى. تەرەڭىرەك ماسەلە – ادامداردىڭ سانا-سەزىمى, سانادان تۋىندايتىن ءىس-ارەكەتتەرى. الەمدى قويا تۇرايىق. ءار ازامات, ءار قازاق: «وسى مەنىڭ ءومىر سالتىم قانداي؟ نەنى دۇرىس, نەنى بۇرىس ىستەدىم؟» دەگەن سۇراقتى ۇمىتپاعانى ءجون بولار ەدى. ادام دا, قوعام دا كوپ وزگەرىسكە ءماجبۇر بولادى.
– جوعارىداعىداي احۋال قوعام وزگەرىسىنە ىقپال ەتە مە؟ دارىگەرلەردىڭ, ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ەڭبەگىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– ومىردە, قوعامدا بولىپ جاتاتىن وقيعالاردان, عالامدىق قۇبىلىستاردان, ءتىپتى قايشىلىقتى قيىندىقتاردان كەيىن جاقسىلىق كورۋگە پەيىلدەنگەن دۇرىس. الگىندە, قانداي دا قيىندىقتان ساباق الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تەككە ايتقان جوقپىن. جۇقپالى ىندەت ەڭ الدىمەن ادامعا, ادامزاتقا تونگەن قاۋىپ. ونىڭ شىعۋ, تۋ تابيعاتىن ماماندار مەن عالىمدار زەرتتەپ, انىقتايتىنى انىق. قازىردىڭ وزىندە نەشە ءتۇرلى بولجامدار مەن قورىتىندىلار جاريالانىپ جاتقانى ايان. سونىمەن بىرگە كوكىرەگى وياۋ, ساناسى اشىق ءاربىر ادام وزىنەن باستاپ ويلانۋى كەرەك. سونداي-اق قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى قىزمەتتەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋى ءتيىس. ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن بازالىق تۇرمىسىمىزدىڭ ەڭ باستى كورسەتكىشتەرى – دەنساۋلىق پەن ورتا ءبىلىم الۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى مەن جولدارى قانداي؟ ستراتەگيا دا, تاكتيكا دا وزگەرىسكە ۇشىرارى حاق. شۇعىل تۇردە وسى باعىتتى قولعا الۋ ماڭىزدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى بۇرىن بىزدە ماتەريالدىق, تەحنيكالىق مۇمكىندىگى شامالى كوپ سالالى ءارى مامانداندىرىلعان مەديتسينا سالالارى جاڭا ءورىس الدى. ماسەلەن, كارديولوگيالىق, نەيروحيرۋرگيالىق, ونكولوگيالىق تاعى باسقا ورتالىقتار وتە ناتيجەلى جۇمىستارىن قالىپتاستىردى.
كەرىسىنشە, جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەيتىن اۋرۋحانالار دا, دارىگەر ماماندار دا مۇلدەم تومەنگى جاعدايدا ەكەنىن «COVID-19» كورسەتتى. ءتىپتى سانيتارلىق-ەپيدەميالىق مامانداردى دايىنداۋ دا كوپ جىل بۇرىن دوعارىلىپ قالعان ەكەن. وسى جاعدايدى شۇعىل تۇردە وزگەرتۋگە مىندەتتى بولامىز.
جالپى دەنساۋلىق تازالىقتان باستالادى. ۇيدە, وقۋ, جۇمىس ورىندارىندا, قوعامدىق, كوپشىلىك مەكەمەلەردە, مەيرامحانالاردا, اسحانالاردا, اۋرۋحانالاردا دارەتحانا, قول جۋاتىن بولمەلەردى ەڭ تازا ورىندارعا اينالدىرۋىمىز – كەيىنگە قالدىرمايتىن تالاپ بولۋى ءتيىس. ولار ءبىر, ەكى-اق كىسى سياتىن ەمەس, سول جەردە وقيتىن نەمەسە كەلەتىن ادامدار سانىنا قاراي جەتكىلىكتى بولۋى كەرەك. مىسالى, ەكى مىڭ بالا وقيتىن مەكتەپتە دارەتحانالارى, قول جۋاتىن بولمەلەرى جيىرما عانا ورىن بولۋى – ەسكى, بۇل ماسەلەنى سوڭعى كەزەكتە ويلاستىراتىن كەزدەگى كوزقاراس. مەكتەپتەردەگى وسى جاعدايدىڭ سالدارىنان قانشاما بالا زارداپ شەككەنى جايلى قوعامدا كوپ اڭگىمە بولعانى ەسىمىزدە. ءجۇز ادام تۇراتىن جاتاقحانادا ەكى-اق جۋىناتىن ورىن, جالعىز اس پىسىرەتىن بولمە. مۇنداي نورماتيۆتەردىڭ وزىنە ءجۇز جىلدان استام ۋاقىت بولدى. مەكتەپتەردىڭ, اۋرۋحانالاردىڭ قۇرىلىس نىساندارىنىڭ نورماتيۆتىك ەرەجەلەرىن قايتا قاراۋىمىز قاجەت. قازىر ۇلكەن قالالاردا ەكى مىڭ ورىندىق مەكتەپكە قالانىڭ ء«تورت بۇرىشىنان» اۆتوكولىك اعىلىپ, كەپتەلىس جاسايدى. ونىڭ ورنىنا 500 بالا وقيتىن ءار جەردە 4 مەكتەپ بولسا – كوپ ماسەلە باسقاشا شەشىلەر ەدى. ءار سىنىپتا 40 بالانىڭ ورنىنا 20 بالا وقىسا – وقۋ ساپاسى, ۇستازدار, تاماق, گيگيەنا, تازالىق سياقتى تولىپ جاتقان دەنساۋلىق جاعدايى باسقاشا بولارى دا انىق. ياعني وسىنداي تۇرمىستىق ورنالاسۋعا تۇبەگەيلى وزگەرىس كەرەك. قوعامدا ادامداردىڭ دۇنيەگە كوزقاراسىندا رۋحاني سىلكىنىس, وزگەرىستەر بولادى دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق دارىگەرلەر مەن ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جۇمىستارى ەلگە قورعان, قامقور بولدى. اسىرەسە كوپتەگەن دارىگەر, باسقا دا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى زور. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت ولارعا قوسىمشا ەڭبەكاقى تولەۋ شارالارىن بەكىتكەنى بەلگىلى. ونىمەن شەكتەلمەي, باسقا دا الەۋمەتتىك كومەك, قولداۋ كورسەتۋدى, ولاردى ماراپاتتاۋ شارالارىنىڭ ماڭىزدىلىعى دا پرەزيدەنت مالىمدەمەسىندە ايتىلدى.
وكىنىشكە قاراي, كەيبىر پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بۇرىنعى «اۋرۋ», ادەتىنە باسىپ, كولىكتەردى ءجونسىز, نەگىزسىز توقتاتىپ, پارا الىپ, وزدەرىن ۇياتقا قالدىرعان جاعدايلارى دا بار. ولار ءبىرلى-جارىم. دەگەنمەن نەگىزگى قۇرام حالىققا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ ءجۇر. ونداي ادال جاندارعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق.
– مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان الەۋمەتتىك كومەك جەتكىلىكتى دەپ ويلايسىز با؟
– بىرىنشىدەن, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ۋحانداعى ىندەت تارالۋىن كوپ ەلدەن بۇرىن بايقاپ, ساراپتاپ, دەر كەزىندە ۇكىمەتكە قاجەتتى تاپسىرما بەرىپ, الاپات «داۋىلدىڭ» الدىن الۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتە العانىن ايتۋىمىز ادىلدىك بولادى.
ەكىنشىدەن, حالىق پرەزيدەنتتىڭ مالىمدەمەسىنە, وندا كورسەتىلگەن بارلىق تالاپتارعا قولداۋ كورسەتتى. ەل ىندەتتەن ساقتانۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاسىپ, بىرىگىپ, بىرلىكتىڭ تۋىن كوتەردى.
پرەمەر-مينيستر باسقارعان ۇكىمەتتىك كوميسسيا ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ورىندارىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى بارلىق شارالاردى جۇزەگە اسىردى, سول باعىتتا جۇمىستى جالعاستىرىپ كەلەدى. اسىرەسە دارىگەرلەردىڭ ەڭبەگىنە بولىنگەن قوسىمشا قارجى, ءتورت ميلليوننان استام جۇمىستارى توقتاپ قالعان, جالعىز باستى انالار مەن مۇگەدەكتەرگە, تاعى باسقا مۇقتاج ازاماتتاردىڭ ارقايسىسىنا 42500 تەڭگەدەن كومەك بەرىلگەنى, كۇندەلىكتى تاماق ونىمدەرىن جەتكىزىپ بەرۋدىڭ ءوزى قىرۋار جۇمىس ەمەس پە؟ مۇقتاج ادامدارعا كومەك قولىن سوزعان, ۆولونتەرلەردىڭ ىقىلاستى ەڭبەكتەرى قانشاما ادامعا ىزگىلىك جولىن اشىپ, جاقسىلىق جاساپ ءجۇر. تاربيە, ادامگەرشىلىك دەگەن ۇعىمداردى الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق, وسىنداي ادامعا ادام سياقتى قاراپايىم قاتىناس كورسەتۋدەن باستالادى.
بۇل ورايدا, زاپاستاعى اسكەري بورىشتى ازاماتتاردىڭ قىسقا مەرزىمگە جۇقپالى ىندەتپەن كۇرەسكە شاقىرىلعاندارى دا ەلدى تەبىرەنتپەي قويمادى. قانشاما ازامات شاقىرتپاي اسكەري كوميسسارياتتارعا ءوز ەركىمەن كەلىپ, كومەك كورسەتۋگە بەل بايلاپ, كىرىسىپ جاتىر. بۇل – كورنەكتى, ءاربىر ەلىم دەگەن ازاماتقا وي سالاتىن پاتريوتتىق قوزعالىس بولدى.
– پارلامەنت جۇمىسىنداعى جاڭالىقتارعا توقتالساڭىز. سايلاۋ جاقىنداپ كەلەدى ەمەس پە؟ پارلامەنت تۋرالى ءارتۇرلى پىكىرلەرگە نە ايتاسىز؟
– «جاڭالىق» دەپ دۇرىس ايتتىڭىز. سىرت كوزگە, فورماسى, ۇيىمداستىرىلۋى, جۇمىس ءتارتىبى جاعىنان ءبارى بىرقالىپتى سياقتى كورىنگەنىمەن شىن مانىندە تالقىلانىپ جاتاتىن ءاربىر زاڭ جوباسىنىڭ ءوزى جاڭالىق. وسى جولعى جاڭالىق ءارى توسىن, ءارى قاۋىپتى بۇكىل ەلگە كەلگەن ىندەتتەن ساقتانۋ شارالارىمەن بايلانىستى بولعانى دا بەلگىلى. كۇن سايىن دۇنيەجۇزىنىڭ اقپاراتتار سارىنىن ساراپتاۋمەن دە كوپ ۋاقىتىمىز ءوتىپ جاتىر. ۇيدە بولۋىمىزدىڭ دا ءبىرتالاي جاعىمدى جاقتارى بولعانى دا راس. كۇندەلىكتى قاربالاستا قولىمىز تيە بەرمەگەن ءبىراز كىتاپتار وقىلىپ, قاعازدارىمىز دا رەتتەلىپ قالدى.
پارلامەنت ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, جوسپارداعى زاڭ جوبالارىن تالقىلاپ, قاراۋدى ءبىر كۇنگە دە توقتاتقان جوق. كەيبىر زاڭ جوبالارىنا بايلانىستى جوسپارلانعان «دوڭگەلەك ۇستەلدەر», كونفەرەنتسيالار شەگەرىلگەنىمەن دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىس توپتارى, كوميتەت وتىرىستارى, ءماجىلىستىڭ پلەنارلىق وتىرىستارى «وn-linە» رەجىمىندە ەش كەدەرگىسىز جۇمىس كەستەسىنە ساي جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قابىلدانعان زاڭ جوبالارى اقپارات قۇرالدارىنان بەلگىلى. سولاردىڭ قاتارىندا قوعام ەرەكشە نازار اۋدارعان زاڭ جوبالارى سايلاۋ تۋرالى جانە ساياسي پارتيالار تۋرالى زاڭدارعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بولدى. ەندىگى سايلاۋدا سايلانعان دەپۋتاتتاردىڭ وتىز پايىزى ايەلدەر مەن جاستار بولۋى زاڭمەن بەكىتىلدى. سونداي-اق پارتياعا تىركەلۋ ءۇشىن بۇرىنعى قىرىق مىڭ مۇشەسىنىڭ ورنىنا جيىرما مىڭ مۇشە جەتكىلىكتى, ياعني ەكى ەسەگە تومەندەتىلدى. بۇل ۇلكەن جاڭالىق. الداعى سايلاۋدا پارتيالار اراسىندا دا, ۇمىتكەرلەر اراسىندا دا باسەكەلەستىك كۇشەيەتىن بولادى. جازعى دەمالىسقا دەيىن ءالى تالاي جاڭا زاڭدار نەمەسە بار زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەتىن بولادى. پارلامەنت, ءماسليحات سايلاۋلارى دا جاقىنداپ قالدى.
پارلامەنت تۋرالى ءۇستىرتىن پىكىر ايتاتىن, نە ونىڭ جۇمىسىنان حابارى شامالى نەمەسە بىلە تۇرا ءومىرى ەش نارسەگە ريزا بولمايتىن كەيبىر ءوزىمشىل ادامدار بايىبىنا بارماستان «سىن ايتۋ وسى ەكەن» دەپ كوسىلە بەرەدى. كەيبىرەۋلەر سونشا مازاسىزدانىپ «پارلامەنت قارتايىپ كەتتى» دەپ بايبالام سالاتىنداي جاعداي جوق. بىرىنشىدەن, ۇلكەندەر سونشالىقتى كوپ تە ەمەس. ەكىنشىدەن, ولاردىڭ ەشقايسىسى دا جاسىن العا تارتىپ, جۇمىسىنا كەرەناۋ قاراپ جۇرگەن جوق. وزىنە ءتيىستى جۇمىسىن ادال اتقارىپ جۇرگەن تاجىريبەلى, ءارتۇرلى قىزمەت اتقارىپ, قوعامعا تانىلعان ەلگە جاناشىر ادامدار. جالپى جاس ماسەلەسى دۇنيە ءجۇزى پارلامەنتتەرىندە ءسوز دە, پروبلەما دا ەمەس. تمد ەلدەرىنەن باستاپ دۇنيە ءجۇزى پارلامەنتتەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ قۇرامىندا «ۇلكەندەر» بارشىلىق. مەملەكەت بيلىگىنىڭ ستراتەگيالىق ساباقتاستىعى نەگىزىنەن پارلامەنت ارقىلى ساقتالادى. ماسەلە پارلامەنتكە سايلاناتىن ءاربىر ادامنىڭ بىلىمدىلىگى مەن بىلىكتىلىگىندە, شىن مانىندە ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ءبىلىپ, سولاردىڭ وڭالۋىنا مۇددەلىلىگى مەن قابىلەتتىلىگىندە. پوپۋليزم – ۋاقىتشا ەففەكت. ادامدار, ۇلكەن, كىشى, اعا ۇرپاق, جاس ۇرپاق اراسىنداعى ادەپتى ساقتاۋ – ۇلتتىق ءداستۇر, مادەني, رۋحاني ماڭگىلىك قۇندىلىقتارىمىز. تەلەارنالاردان كورىنۋ جەتكىلىكسىز. حالىققا ساليقالى, سالماقتى جۇمىس ىستەۋ – باستى ماقسات. كوپكە جاققان ءسوزىڭدى, ۋادەڭدى جۇزەگە اسىر. ماسەلە سوندا. كەزىندە «وسى دەپۋتاتتار نە ىستەيدى؟» دەگەن تالاي ازاماتتار وزدەرى دەپۋتات بولىپ كەلگەننەن كەيىن: «ويپىر-اي بىلمەي ايتىپپىز عوي», دەگەندەرىن دە كورگەنبىز. پارلامەنت تە, ۇكىمەت تە ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارىپ, حالىقارالىق بەدەلىنىڭ وسۋىنە ەڭبەك ەتۋلەرى ءتيىس. بيۋدجەت بىرەۋ. ماقسات, مىندەت بىرەۋ. وكىلەتتىكتەر ءارتۇرلى.
– ءسىز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءجيى كورىنىپ, ءارتۇرلى ماسەلەلەرگە كوپ پىكىر ايتاتىنسىز. سوڭعى كەزدەرى سيرەتۋىڭىزدىڭ سەبەبى نە؟
– ءاسىلى, كورىنۋ ءۇشىن ەمەس, جاۋاپكەرشىلىك, زاڭنىڭ ساپالىلىعى مەن ورىندالۋ ناتيجەلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ – ۇستانىمىم. سۇراعىڭىز كوبىنە مەنەن گورى باق-قا بايلانىستى. مەن ءوز جۇمىسىمدى بۇرىن قالاي اتقارسام, قازىر دە سولاي اتقارىپ ءجۇرمىن. ەلۋ جىلدان استام ابىرويمەن وتكەن جولىمدى, جارامدى قالپىمدا كەيبىرەۋلەر كۇتكەندەي «قارتايماي» قورىتىندىلاسام دەگەن ويىم بار. سوڭىمنان كەلە جاتقان جاڭا بۋىنعا مەملەكەتىمىزدىڭ گۇلدەنىپ, قۋاتتانا بەرۋىنە ادال, تابىستى ەڭبەك ەتۋلەرىن تىلەيمىن.
– قۋانىش سۇلتان ۇلى, ءسىز جاڭا داۋىردەگى مەملەكەتتىگىمىزدىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن ەلباسىنىڭ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سەنىم كورسەتىپ, العاشقى ۇكىمەت قۇرامىندا مينيستر, پرەمەردىڭ, جوعارعى كەڭەس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قىتايدا ەلشى, سەناتتا كوميتەتتەر توراعاسى, «نۇر وتاندا» قوعامدىق كەڭەستەر توراعاسى بولدىڭىز. بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن وسى وتىز جىلدى قالاي سيپاتتار ەدىڭىز؟
– ءبىر ماقالا جازاتىن سۇراق قويدىڭىز. قىسقا قايىرىپ ايتار بولسام – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باستاماشىلىعىمەن تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرىپ, ونى دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ تەڭ, تولىققاندى ءارى بەلسەندى مۇشەسى, الەم ەلدەرى ساناساتىن, اياعىنان نىق تۇرعان قۋاتتى, باسەكەلەستىككە قابىلەتتى مەملەكەت دارەجەسىنە جەتكەنىمىز اقيقات. وتكەن جىلدار – قازاق تاريحىنىڭ جارقىن بەتتەرى, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني ورلەۋ كەزەڭى. وتكەنىمىز, وسكەنىمىز وڭاي بولمادى. سولاي بولسا دا, تاۋەلسىز مەملەكەتتىگىمىزدىڭ تۇعىرلى, ماڭگىلىك سالماق پەن سىناققا توتەپ بەرەتىن نەگىزى قالاندى.
ەكىنشى پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ جاڭا ءداۋىردى باستادى. بولاشاق ءۇشىن كۇرەسكە جاڭا ۇرپاق قوسىلدى. ەل بولىپ جاڭا بەلەستەردى ەڭسەرۋگە اتسالىسۋ – ەلىم, جەرىم دەگەن ازاماتتىڭ ازاماتتىق پارىزى. ۋاقىت وتەدى. قانداي دا جاڭالىق ۇيرەنشىكتى دۇنيەگە اينالادى. وركەنيەتتى دامىعان ەلدەر ءوزىنىڭ ءوسۋ جولدارىن, وتكەن تاريحىنا قامقورلىقپەن, قۇرمەتتەپ قاراۋ ءداستۇرىن قالىپتاستىرعان. بولاشاقتا جارقىن جەتىستىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن وتكەن قيلى جولداردى جوققا شىعارۋ مىندەت ەمەس, جەتىستىكتەرىن, قاسيەتتى قۇندىلىقتارىن باعالاپ, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ساتسىزدىكتەرىنەن ساباق الىپ, العا ءجۇرۋ ماڭىزدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايبىن شاعالاق,
«Egemen Qazaqstan»
