ساراپشىلار تۇرعىلىقتى حالقىنىڭ كەمىندە 20 پايىزى قور نارىعىنا قاتىسسا عانا جۇمىستىڭ العا جۇرەتىنىن ايتىپ كەلگەن. (2019 جىلدىڭ اياعىندا - 1,3%). ءساۋىر ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە بۇل كورسەتكىش 1,4 1,4% قۇرادى. «ناۋرىز, ءساۋىر ايلارىندا جەكە تۇلعالار 500-600 جاڭا ساۋدا شوتتارىن اشادى. بۇل وتە جاقسى ناتيجە» - دەپ حابارلايدى KASE. سالىستىرا كەتسەك, بۇل كورسەتكىش اقش-تا 60 پايىز, ەو ەلدەرىندە 10-20 پايىز. تۇركيالىقتاردىڭ 15 پايىزى قور نارىعى ارقىلى ينۆەستجوبالاردى قارجىلاندىرۋعا باسىمدىق بەرەدى. ال قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 1 پايىزدىق دەڭگەيدە. بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ مۇمكىندىگىمەن سالىستىرعاندا وتە از.
ساراپشىلار قازاقستاندىقتارعا قور نارىعىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋدىڭ كەزى ەندى كەلدى. بىراق ونىڭ تارتىمدىلىق شەكاراسى الماتى مەن نۇر-سۇلتاننان ءارى اسا الماي تۇر. الىس اۋداندارداعى ينۆەستورلار ءۇشىن KASE-ءنىڭ ساۋدا الاڭدارى ازىرگە قول جەتىمدى ەمەس. قور نارىعىنا قاتىسۋعا ىقىلاس ءبىلدىرىپ وتىرعان قازاقستاندىقتاردىڭ 1 پايىزى – الماتى, استانا جانە اقتاۋ قالالارىنىڭ ۇلەسىندە.
«بۇل ءتيىمدى مە, ۇتىلىپ قالمايمىز با؟» دەگەن كوپ كوڭىلىندەگى كۇمانگە قور نارىعى ينۆەستيتسيالىق كەڭەسشىلەرىنىڭ الماتى مەن استانادان ءارى اسا الماي وتىرعانى سەبەپ ەكەن. تيمۋر تۋرلوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل ۋاقىتشا قۇبىلىس ەكەن. قور نارىعى باسشىلارى, ينۆەستيتسيالىق كومپانيالار 2016-2017 جىلدار اراسىندا كونفەرەنتسيالار وتكىزىپ, قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنداعى ينۆەستورلارمەن ونلاين-ترانسلياتسيا ارقىلى بايلانىسقا شىقتى. ناتيجەسىندە قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ينۆەستور بولۋعا دايىن. 2018-2020 جىلدار اراسىندا جەكەشەلەندىرۋ بارىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» كومپانيالار توبىنا تيەسىلى «قازاقستان تەمىرجولى», «سامۇرىق-ەنەرگو», «قازاتومونەركاسىپ», «قازپوشتا», «قازمۇنايگاز», «تاۋكەن-سامۇرىق», «ەير استانا» كومپانيالارى اكتسيالارى ساتىلىمعا شىعارىلۋى ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ وتىر.
بيرجانىڭ وكىلدەرى مۇنىڭ سەبەبىن نارىقتاعى ينۆەستيتسيالىق وپتسيالار تۋرالى مالىمەتتەردىڭ كوپتەپ جاريالانۋىمەن, سونداي-اق قور بيرجالارى مەن ساۋدا-ساتتىق ەسەبىن قاشىقتان اشۋ تەحنولوگيالارىنىڭ تومەندەۋىمەن ءتۇسىندىرىپ وتىر. ال تاۋەلسىز ساراپشىلار بولسا, بەلسەندىلىكتىڭ سەبەبىن باسقادان ىزدەيدى: وسىعان باق-تا قور نارىعىنىڭ الەۋەتى دۇرىس باعالانبايدى دەگەن پىكىردىڭ ءباسى باسىم بولىپ كەلگەن. قازاقستاندىق سالىمشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى كونسەرۆاتيۆتى كوزقاراستىڭ شەڭبەرىنەن شىعا الماي, بانك دەپوزيتتەرىنە باسىمدىق بەرىپ كەلگەن. مىسالى, قور نارىعىنىڭ ساراپشىسى ەلەنا الچۋەۆا تەك قازاقستاندىق سالىمشىلار قارجى, قور نارىعىنا قاتىستى اقپاراتتاردىڭ قىسىمىندا قالعانىن ايتادى: قۇنسىزدانىپ كەتكەن تەڭگەمەن بىرگە اتىنان ات ۇركەتىن الپاۋىت كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى دا ارزانداپ شىعا كەلگەن: «وسىعان دەيىن كومپانيالاردىڭ ءار جارتى جىلدا نەمەسە توقسان سايىن اكتسيونەرلەرىنە ديۆيدەند بەرىپ كەلگەنى جايلى اقپاراتتاردىڭ باسى اشىق بولدى: بۇل جەردە تۇتىنۋشى ۇتىلمايدى, اكتسيالار ارزانداپ كەتسە, سالعان قارجىسى ساقتالادى. بۇل جولى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىنىڭ قۇنى ارزانداپ كەتۋى سالىمشىلاردىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىر: ولار جىل اياعىنا دەيىن ولاردىڭ قازىرگىدەن 50 نەمەسە 100 پايىز قىمباتتايدى. بەلسەندىلىكتىڭ سەبەبى سول» دەيدى ەلەنا الچۋەۆا. ال ەندى بيرجا ۇسىنعان مالىمەتتەردە مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار اراسىندا ومان سۇلتاناتىنىڭ (54%), تۇركيانىڭ (34%) جانە ۋكراينانىڭ (9%) وبليگاتسيالارى قازاقستاندىقتار تاراپىنان ەرەكشە سۇرانىسقا يە بولعانىن ايتادى: ينۆەستيتسيالىق قورلاردىڭ باعالى قاعازدارىنىڭ ىشىندە SPDR S&P 500 ETF اكتسيالارى (55%), Freedom Finance (22%) جانە Centras - Global Markets (22%) اكتسيالارى ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە بولىپتى. ناۋرىزدا شوت اشقان جاڭا ينۆەستورلار كوپشىلىگى (47%) حالىق بانكىنىڭ باعالى قاعازدارىن, 25% - «كازترانسويل», 7% - «سبەربانك», 7% - «KAZ Minerals» جانە 3% - «بانك ۆتب» ساتىپ الدى.
«سوڭعى ايلاردا حالىق بانكىنىڭ اكتسيالارى سۇرانىسقا يە بولدى. بۇل سۇرانىس 21 اقپاننان باستاپ ءوستى. سەبەبى ءساۋىر ايىنىڭ قور بيرجالارىندا اكتسيالاردىڭ باعاسى 35% ارزانداپ كەتتى. قالتاسى سونشالىقتى قالىڭ ەمەس قازاقستاندىقتار وسى مۇمكىندىكتى پايدالانعىسى كەلدى», - دەپ ءتۇسىندىردى بيرجادا.
قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ وكىلدەرى ناۋرىز ايىنان باستاپ قازاقستاندىقتار ءۇشىن جاڭا جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلگەنىن ايتادى: ول «كوشباسشىلار» دەپ اتالادى. اتى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل جوباعا داعدارىس قىسپاعىنان ءبىرىنشى بولىپ شىققان كومپانيالار قاتىسادى ەكەن. وسى جوبانى ۇيلەستىرىپ وتىرعان فريدوم فينانس كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى جوبانى قازاقستاندىقتاردىڭ مۇمكىندىگىنە ساي ۇيلەستىرگەنىن ايتادى. «كاپيتاليزاتسياسى جانە ءوسۋ الەۋەتى جاقسى مىقتى كومپانيالاردى ىرىكتەپ الدىق. ولار – Amazon, Microsoft, Google, Adobe, AMD, Fortinet », - دەدى Freedom Finance باسشىسى جرناليستەرمەن وتكەن ۆەبينار جيىندا.
كومپانيا بۇل پورتفەل ەكونوميكا سالالارىن تاڭداۋعا جانە جەكە اكتيۆتەرگە ينۆەستيتسيالاۋ ۋاقىتىنا شەكتەۋلەر قويماعانىن ايتادى. «نوتالار - بۇل ينتەرۆالدى ەسكەرتۋ, بۇل ونى بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە ساتىپ الۋعا نەمەسە ساتىپ الۋعا بولاتىندىعىن بىلدىرەدى», - دەپ اتاپ ءوتتى فريدوم فينانس وكىلدەرى. سونىمەن قاتار, ەڭ از ۇسىنىلاتىن ينۆەستيتسيالىق كەزەڭ ءبىر جىلدان باستالادى. اكتسيالارعا قويىلاتىن تالاپتارعا كەلەتىن بولساق, وتىمدىلىك كۇنىنە ءبىر اكتسيا ءۇشىن كەمىندە $ 3 باعامەن 200 مىڭ اكتسيادان كەم بولماۋى كەرەك, ءبىر اكتيۆتىڭ ۇلەسى پورتفەلدىڭ 30% -دان اسپاۋى كەرەك, ءبىر سالانىڭ ۇلەسى 50% -دان اسپاۋى كەرەك, ال مارجانى پايدالانۋ كەرەك مەنشىكتى قاراجاتتىڭ 200% -نان اسپايدى, وپتسيوندىق ستراتەگيا ءۇشىن ەڭ ۇلكەن تاۋەكەل پورتفەلدىڭ 10% -نان اسپايدى.
سونداي-اق, Freedom Finance پورتفوليوسىندا تاڭدالعان ءار كومپانيانىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن اتادى. اتاپ ايتقاندا Amazon-تىڭ ماقساتتى باعاسى 2,5 مىڭ دوللارعا جەتەدى, الەۋەتى - ءۇش-التى ايدىڭ شەگىندە 19%. مايكروسوفتتىڭ ماقساتتى باعاسى - 195 اقش دوللارى, الەۋەت ءۇش ايدان التى ايعا دەيىن 42%.
«فريدوم فينانس» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى تيمۋر تۋرلوۆ ۆەبينار بارىسىندا ەۋروپا ەلدەرىندەگى پاندەميامەن كۇرەسۋدىڭ وڭ ديناميكاسىن اتاپ ءوتتى. «يتاليا ءوزىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتتى. يسپانيادا اۋرۋدى جۇقتىرعانداردىڭ سانى ازايدى. اقش-تا دا جاعىمدى جاڭالىقتار لەگى بار. قىتاي دا قالپىنا كەلە باستادى. قحر ءتارىزدى الپاۋىت ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى قازاقستانعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر ەتەدى. مەنىڭ ويىمشا, ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن الەمدەگى كارانتيندىك شەكتەۋلەردىڭ باسىم بولىگى جەڭىلدەيدى. سوسىن ەكونوميكا بىرتىندەپ اشىلىپ, قالپىنا كەلەدى», - دەپ كۇتەدى ول.
سونىمەن قاتار, «فريدوم فينانس» باسشىسى ينۆەستورلارعا پاندەميا كەزىندە اكتسيالارى جاقسى ساتىپ الىنعان بىرنەشە كومپانيالارعا نازار اۋدارۋعا كەڭەس بەردى. «باعالى قاعازدار ءبىرشاما قۇلدىراپ, كەيىن ايتارلىقتاي وسەدى. قازىر مۇمكىندىكتەر كەزەڭى. مىسالى امازون كومپانياسى 2020 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا $ 1,35 ملرد پايدا تاپتى. ەگەر ءسىز امازوندى پاندەميادان بۇرىن جانە كەيىن سالىستىرساڭىز , سودان كەيىن كورسەتكىشتەر وتە جاقسى. Microsoft كومپانياسىنىڭ اكتسيالارى ارزانداپ كەتتى. بۇل ولارعا اكتسيالارىن قىسقا مەرزىمدە ارزان باعامەن ساتۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازىر قازاقستاندىقتارعا Adobe كومپانياسىنىڭ اكتسياسىن ساتىپ الۋعا كەڭەس بەرەمىن. بۇل قور نارىعىنىڭ داعدارىسىنان جارعىلىق قورىن كوبەيتىپ العان كومپانيا. باسقاشا ايتقاندا قور نارىعىنداعى داعدارىس مەنەدجەرلەرى دەپ وسى كومپانيالاردى ايتۋعا بولادى» دەيدى تيمۋر تۋرلوۆ.
تيمۋر تۋرلوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي جاس كومپانيالار, قور نارىعىندا باعىن ەندى سىناپ كەلە جاتقان ينۆەستورلار ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىك ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ اتسياسىنىڭ باعاسى قول جەتىمدى.جانە نازار اۋداراتىن تۇس – ولاردىڭ باعاسى تىم ارزانداپ دا كەتكەن جوق. باعانى بىرقالىپتى ۇستاپ تۇردى. «ولار وسى توقساننان باستاپ پايداعا جۇمىس ىستەي باستايدى. قور نارىعى تاريحىندا اكتسياسى تىم قىمباتتاپ كەتپەگەن, ارزانداتپاعان دا كومپانيالاردىڭ بولاشاعى بار ەكەنى دالەلدەنگەن » دەيدى تيمۋر تۋرلوۆ . ءارى قاراي, ۇلتتىق ۆاليۋتا داعدارىستان كەيىن باستاپقى دەڭگەيىنە قايتا ورالا ما دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, تۋرلوۆ مۇنداي ستسەناريگە كۇمانداناتىنىن ايتتى.
«مۇناي باعاسى قالپىنا كەلسە دە, ۆاليۋتا بۇرىنعى باعامىنا ورالمايدى. قوسىمشا تىنىس الۋى مۇمكىن. بىراق بۇرىنعى باعاعا قايتا ورالمايدى» دەيدى ول.
الماتى
