تانىم • 15 ءساۋىر, 2020

جەڭىس-جۇرەك (ەسسە)

780 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

ەسىمى ەلىمىزگە بەلگىلى اقىن سەرىكباي وسپانوۆ بيىل 75 جاسقا تولدى. ءبىز ارقالى اقىندى مەرەيلى بەلەسىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, وقىرمان نازارىنا وسى ەسسەنى ۇسىنامىز.

جەڭىس-جۇرەك (ەسسە)

قىزىق. ىشتەي مىرس ەتتى. الگى دومبىرا جاساتتىرىپ العان قۇر­­داسىنىڭ «جەڭىس-جۇرەك» دە­گەنىنە تاڭىرقاپ وتىر. ءتاتتى تىر­كەس, ءا؟ ءمانى تەرەڭ سەكىلدى. جانە وزىنە قاراتىپ, سەن سوندايسىڭ, دەگەندەي ىرزالىقپەن, ك ۇلىمدەگەن كوزىنەن تانتىلىگىن شاشىراتىپ, اسا ءبىر مەيىرلەنىپ, بەدەلىن اسقاق­تاتقانى ەسىنەن كەتپەس, ءسىرا. ەسىك­­تەن دومبىراسىن قۇشاقتاپ شىعىپ بارا جاتىپ, قايىرا ورالدى دا ءوزىنىڭ جاۋىرىنىن الا­قانىمەن ايالاي قىسىڭقىراپ تۇرىپ: «سەنىڭ جۇرەگىڭ جەڭىستەن جارالعانداي عوي, دوسىم, ۇلى جەڭىستىڭ حابارشىسىنداي بوپ ءبىر اي ەرتە ىڭگالادىڭ. سول سەبەپتى دە ءومىرىڭ وڭكەي جەڭىستەردەن تۇرادى», – دەدى دە مۇنىڭ بەتىنە بەتىن تاقادى. ونىڭ ىستىق لەبى ءالى ەسىپ تۇرعانداي سەزىنگەن سە­رىكباي شەكەسىن ىسقىلاپ جى­بە­رىپ, دەنەسى جەڭىلەيىپ, ورنى­نان لىپ كوتەرىلدى. جۇرەگى ەلجىرەپ: «...تولتىرىپ مەن تۋ­عان جىل كەم-كەتىكتى, كۇنى-ءتۇن جاڭ­بىر قۇيىپ سەلدەتىپتى. جەڭىستى – تى­نىشتىقتى اسىل انام, مە­نىمەن بىرگە بولەپ تەربەتىپتى». ءيا, جەڭىس­تىڭ ءتولى ەكەنىمىزدى مى­نا جەت­پىس بەستىڭ قياسىندا دا ماق­­تان تۇتاتىنىمىز راس-اۋ», دەپ تولعانعان اقىن, شەبەر­حانا­­سىنىڭ بيىكتەۋ تۇسىنا ءتىزىپ, ىلىنگەن بولاشاق دومبىرا قاڭ­قالارىنا كوزى تۇسكەندە, دوسى­نىڭ الگىندەگى «دومبىرا جاساپ بايىدىڭ, ماعان سىيلاعانىڭ نەشىنشىسى؟» دەگەنى ەسىنە ءتۇسىپ جىميدى. ەسەبىن وتە دالدەمەسە دە نوبايى بەلگىلى عوي. قازىر ىشتەي سانامالاپ كورسە, ەكى جۇزگە جەتىپ جىعىلادى ەكەن... سايكەستىككە تاڭدانباڭىز, شىعارعان ءانىنىڭ مولشەرى دە وسى شامالاس.

تەك دومبىرا ما؟ بالا بەسىگى, ەت استاۋى, ءتۇرلى جيھازدىق دۇنيە­لەر قولىنان شىعىپ جاتىر. وتەدى, سۇرانىس كوپ. تەگىن تاراتىپ جىبەرگەندەرىن تىزبەلەسە, قال­تاعا تۇسكەن اقشادان گورى سولار كوبىرەك كوڭىل قۋانتادى. ماڭداي تەردىڭ ساتىلمايتىن كەزەڭىندە ءومىر ءمانىسىن تۇيسىنگەن تۇلەك ەمەس پە ەدى... ءالى كۇنگە قولىنا بىردەڭە تۇسسە, ماڭدايى شىپشىپ قويا بەرەدى... اكەسى مارقۇم قولونەرلىك ەڭبەگىن بۇلدامايتىندىقتان اۋىل-ايماققا «پۇلسىز وسپان» اتانبادى ما؟ بىراق ءوز اياعىمەن كەلىپ جاتاتىن بۇيىرعان نەسى­بەمەن شيەتتەي بالالارىن قا­تار­لارىنان قالدىرماي باعىپ-قاقتى. مايداننان شولاق قولمەن ورالعان اكەسىن سەگىز جاسىندا جو­عالت­قان سەرىكباي مەن بەس قىز­­دىڭ تاعدىرى ەندى كۇلامزا انانىڭ جۇرەگىنە بايلاۋلى بوپ قال­عان ەدى-اۋ! كەيىن بەلگىلى اقىن, سازگەر, ءانشى بوپ ەلگە تانىل­عانىن كورە الماي كەتكەن انا باي­­عۇستىڭ ومىردە قالدىرعان ۇلى ەرلىگىنە, وشپەس ىزىنە رازىلانىپ, باس يگىڭ كەلەدى. يدىك, مىنە! كو­زىن كورىپ, مەيىرىمىنە بولەنگەن پەندە رەتىندە ىقىلاسىمىز تىم ەرەك ەدى.

ىسمەرلىگى اقىندىعىنىڭ كو­رىگى ىسپەتتى. ءبىرىنسىز ءبىرى جە­تىم. قالام مەن بالعا قاتار جۇ­تى­نىپ, «مەنى ال, مەنى ال», – دەيتىندەي باسەكەلىك كۇي كەشكەندە سەرىكبايدان وتكەن اۋليە-جۇرەك جوق شىعار. قايسىسىنىڭ قالاۋىن تابارىن جۇرەگى جۇيەلەپ بەرەدى. وسى قوس تىزگىننىڭ ەكەۋى دە شابىتتان قۇيىندانىپ, قۇيىلا قۇيقىلجي كەتكەندە, ابدىراپ, ايىلىن ارەڭ جيادى دا, الدەبىر تىلسىمنىڭ قۇدىرەتىمەن بىرەۋىنىڭ ىڭعايىنا قالاي بەرىلە سالعانىن ءوزى دە اڭداماس ەدى. ءاپ, باسە... بۇل جولى قالامعا قولى تارتىلىپتى-اۋ. ەندى مۇنىڭ ءتۇسى كەنەت وزگەرىپ, ايالى كوزىنەن جالىن شاشىراپ, تاناۋى قۋسىرىلىپ, كەلىستى ەرنى جىبىرلاپ, كەڭ ماڭدايىنان ءارى قويۋلانا تۇتاسقان قايراتتى شاشىن ساۋساقتارىمەن سالالاپ, اراسىنان شىمشىلاپ بىردەڭە ىزدەگەندەي شىدامسىزدانا تۇس­كەن كەيپىنەن اقىننىڭ شابىت شاتقالىنان ءبىر-اق شىققانى اڭعارىلار ەدى... وسى ءساتىن شابىت-جۇرەككە ۇقساتپاي كورىڭىزشى. سونداي ءبىر رەتتە ىسمەرلىككە ىقى­­لاسى اۋعاندا بالعا-جۇرەكتىڭ وزىن­دىك اڭسارى, كۇي-كۇمبىرى, تى­قىلداۋىق تالانتى بولارىن دا باجايلاپ وتىرعان بولارسىز, تەگى.

قالامنان ويى ورىلگەندە, ولەڭ ءوتى جارىلعاندا, ۇيقاستارى ۇيىپ تۇسكەندە, ءباتىر-اۋ, ءبىر بۇ­يىر­دەن بالعا داۋىسى شاكىلدەپ, اعاش ءيىسى مۇرنىن جارىپ, ون ساۋساعى سالالانا تاربيىپ, بالۋان دەنە الدەنە شالت قيمىلدى – بۇرلەنىپ-تۇرلەنەتىن اعاش يىن­دىلەرىن بۇراپ-بۇعالىقتاۋدى اڭ­سايتىنىن قايتەرسىز. قالامدى تاستاپ, بالعا الۋعا ىنتىعادى. قايدان, ول بوساتا قويا ما؟ ءوزى دە باي­­لانىپ قالعان. ولەڭنىڭ قۇل-جۇرەگىنە اينالعانىن ءوزى دە سەزىپ-سەزبەي قالعالى قاشان...

ءتۇننىڭ بىرۋاعى. ول بەسىك جاساپ جاتىر. مىنا ءبىر قيسىنى كەلمەدى, ءا؟.. كەۋدەسى كۇمبىرلەي جونەلدى. جىر شۋماقتارى شۋدا­لانىپ, كوڭىلىن ارباپ, قىزىق­تىرا قول بۇلعاپ, «كەلشى, كەل­شى» دەگەندەي, بىردە كويلەگىن جەلبىرەتىپ, ەندىگى ساتتە قىناما بەلى­مەن كوز كۇيدىرىپ, ومىراۋ ويى­عىنا جانار قاداتىپ, سەزىم بىتكەنىن قىلبۇراۋمەن قىل­عىنتا باستاعانداي ەدى. كوزى تۇمان­دانىپ, قاباعىن ۋقالاپ, قاسىن ساۋ­ساعىمەن باتىرا ءتۇرتىپ, شىرت ۇيقىدان ويانعانداي بولىپ, بالعاسىن لاقتىرىپ تاس­تاپ, قالامعا قۇمارلانا كوز قاداعان-تىن... قۇلاعىنا بەسىكتەگى ءسابي­دىڭ ءۋىلى جەتكەندە, بويىن تەز تىك­تەپ الدى. بەسىك جىرى باياۋ قال­قىدى. «بەسىگىڭدى تۇزە!» دەگەن ۇلى امانات اعاش شەگەنى ءيىندى تۇس­قا بارماعىمەن قاققىزىپ جىبەر­گەندەي بولدى. و, نەنىڭ قۇدىرەتى؟ تابيعات دارىتقان شەبەرلىك شەڭ­بەرىنەن شىعارماي, قايتادان ىسمەر­لىگىنە شۇقشيتتى. ءباتىر-اۋ, سەرىكبايدىڭ بۇل تىلسىمى بالعا-جۇرەك بايلامىنا ابدەن كەلەدى ەكەن.

وسىلايشا كۇندەر مەن تۇندەر الماسا بەرىپتى. بۇلاق باسى قايدان تۇرت­كىلەنگەن ەدى؟ بالاۋسا-بال­عىن شاعىنىڭ بەرەكەلى مەكەنى بەستاۋ اۋىلىنان ەدى. قايران قاعى­لەز كەزەڭ: مەكتەپ. ولەڭ. ىس­مەر­لىك ىنتىقتىق. ۋىزدايىن سىر­عالىلار. ۇركەك ۇمىتتەر. اي­دىن­دى ارماندار... وسى الما-كەزەك اۋىساتىن سيقىرلى اۋەن بوز­بالانىڭ جەڭىسكە قۇشتار جاس جۇ­رەگىن ارۋ الماتىعا عاشىق ەتتى. الدا سەرىكبايدىڭ قانداي قا­مالدى دا الۋعا قاۋقارلى عا­شىق-جۇرەگى اتويلاپ سوعىپ, كەڭ كەۋ­­دەسىنە سىيماي, جارىلىس جا­سا­­عىسى كەپ, الابۇرتتى, الاسۇرت­تى.

انا بايعۇس تۇنىمەن قيماستىق جاسىن جۇتىپ, اكەسىز وسىرگەن بەس قىزدىڭ ىشىندەگى جالعىز ۇل­دىڭ تىلەۋىن تىلەپ, الىس ساپارعا ات­تان­دىرىپ, باتاسىن بەردى. «اپا, ءسال شىداي تۇرىڭدار, وزدەرىڭدى الماتىعا الىپ كەتەم, ءتۇبى», – دەپ كەمسەڭدەگەن سەرىكباي سەرت­كە بايلانىپ جۇك كولىگىنىڭ قورا­بىنا ىتقىپ ءمىندى. جۇيتكىپ كەلەدى. «اقىن بالا, ارمان قالا», – دەپ دالا ۇكىسىندەي جەلمەن جەل­بىرەگەن اقسەلەۋدىڭ شاشتارى تاراقسىز تارالىپ جاتىر. بەينە, تارام-تارام جولداردىڭ جامىراي تۇسكەنىنە, سودان جاڭىلماي ءوز سۇرلەۋىڭدى ءدوپ باسا كور دەگەن تىلەۋلەستىك تانىتقان تۋعان تابيعاتىنىڭ تىلسىم كورىنىسىنە تامسانا كوز قارىقتىرىپ بوزبالا كەلەدى. تاعدىر جەلى ۇشىرتىپ كەلەدى. اقىن-جۇرەگى بوتاداي بوزداپ كەلەدى.

پويىز دەگەن قارا ايعىر بولادى ەكەن. كۇندى تۇنگە ۇرعان شابىستان دەمىكپەيدى. ونىمەن جارىسىپ, ولەڭىنىڭ بايگەسى قىزدى. الەمدى دوڭگەلەنتىپ ۋىسىنا قىس­قانداي اقىن ءۋىلى باقسىدايىن بورشا-بورشا تەرىن الدى. شابىت شاشباۋىنان شالدۋارلانىپ تۇرعان ءبىر ساتىندە و, عاجاپ, الدىنا ءتىرى جولبارىس باۋىرىن سوزا جاتىپ العانداي بولىپ كەتسىن... كوزىلدىرىگىن ىسىرىپ قويىپ, كوزىن جىپىلىقتاتتى. مىناداي الىپ اڭ پاتشاسىن العاش كورۋى... باسى شىڭ ەتىپ, لەزدە مەڭ-زەڭ كۇيىنەن ارىلعاندا, الگى جولبارىس جوتالى اسقار تاۋ كەيپىنە ەنگەندەي بوپ تۇلابويى الاپەستەنىپ, تاڭىرقاتا سيقىرلاندى. دالا بالاسى تاۋ-جۇرەكتەنىپ, «الاتاۋ , وسى سەنسىڭ بە؟» – دەپ ماڭايىن تاڭىرقاتا, تاماعىن جىرتا ايقايلاپ جىبەردى. كوشە بويى سىڭعىرلاپ اققان بۇلاق سۋىنا قالاي باس قويىپ سىمىرگەنىن ءوزى سەزبەي قالسىن. «اپا, اناشىم!» – دەپ كەڭكىلدەپ, قارا اعاشتىڭ جاپىراعىن ج ۇلىپ الىپ كوز جاسىن ءسۇرتسىن. سول سە­زىم قۇيقىلجىعان اسەرلى ساتتەن باستاپ سەرىكباي الماتىنىڭ وزىنە اينالىپ جۇرە بەرگەنىن سەزدى مە, ەكەن؟

سودان وتىز التى جىل سۇلۋ شاھاردىڭ شات-شادىمانىنا بولەندى. وقۋ ءبىتىردى, وتاۋ قۇر­دى, راديودان سايرادى, باسپا ءبولىمىن مەڭگەردى, كىتاپتارى ەل تۇكپىرىنە جەتىپ جاتتى. سىر­باي, عافۋ, ءشامشى قولىنا سۋ قۇي­دى. مۇقاعاليدىڭ مۇڭىن ءبو­لىستى. كەڭشىلىكتى ساباسىنا ءتۇ­سىردى, سە­رىكتىڭ سەرىلىگىنە كەيدە بىرگە ەرىپ كەتىپتى بايقاماي...ورىس­باي­داي بايسالدى مىنەز دارا­لىعى وعان دوس-جۇرەك سىيلادى. التىنبەك سازگەر قولقالادى. اۋەنمەن اۋلەكىلەنىپ كەتكەندەي, سابىرسىز كۇيگەلەكتەپ: «سەن وسى, الماتىنى ساعىناسىڭ با؟» – دەدى. بۇل باسىن يزەدى. دايىن انگە لەزدە ءسوز جازدى. ىڭكارلىككە ورالعان ۇيقاستارىن ۇسىنا بەرىپ, الاتاۋعا باسىن ءيدى... ءمولدىر تامشى ىرشىپ ءتۇستى... سەزدىرمەگەن بولدى. بىراق كەيىن «ساعىندىم الماتىمدى» سىزىلتقان ءار پەن­دەنىڭ كوز جاسىن جاسىرماي, سىعىپ الىپ تۇراتىنىن سەزبەگەن ەدى سول شاقتا. ەسىمى ءماشھۇر ورىس ءانشىسى ۆ.تولكۋنوۆانىڭ ءوزى دە «الماتىم سىيلادىڭ سەن, شابىتتى شاتتىعىمدى...» – دەپ ءتىلى ءسال بۇرالعانىن ءان اۋەنىمەن ادىپتەپ سەزدىرتپەي, جان شۋاعىنا بولەيتىنىنەن دە بەيحابار-تىن. وسى ءار جۇرەكتى ەلجىرەتەتىن سۇلۋ ساز ەرتەگىدەي الماتىنىڭ ماڭ­گىلىك بويتۇمارى بولاتىنىن سول ءسات سەزدى دەيسىز بە؟

– قوستانايعا قايت, سەرىكباي! – دەدى تەلەفوننىڭ ارعى جاعىن­داعى ءامىرشىل داۋىس.

– ءوي, سەن تەمىرحانسىڭ با؟ نەگە قايتام؟ الماتىنى قايتەم؟ دوسىم-اۋ...

– تەز ورال, ەكى بولمەلى پاتەرىڭ جيھازىمەن دايىن تۇر! – دەدى تەلەفون تۇتقاسىنا جارماسقان ەكىنشى دوسى يبراش. – نارىقتىڭ سالماعىنان قاجي باستاعانىڭدى سەزگەنبىز... دومبىرا, بەسىك جاساپ كۇن كورە الماسسىڭ, ورال, داۆاي! ەندىگى قالعان ولەڭدەرىڭدى اۋىل جاقتا جازارسىڭ... ءاي, كوپ ءسوزدى قوي, ساعىنام دەيسىڭ بە؟.. ساعىنىشىڭدى ءوزىڭنىڭ «سا­عىندىم الماتىمدى» ايتىپ, باساتىن بولاسىڭ. تەز جەت, كۇتەمىز! قيقاڭدى قوي!

ءسويتىپ سىنىپتاس-جۇرەك اۋىل­عا الابۇرتقان... ويلاندى.تولعاندى. كەتپەككە بەكىندى. انا­سى كەڭسايدى ماڭگى جاستانىپ قالدى... جۇرەگى شانشىدى. امال جوق, دوستارىنا بەرگەن ۋادەنى قايتىپ بۇزادى. الماتىنىڭ اجارلى ديدارىندا بۇلك-بۇلك ەتىپ جازىلماعان ولەڭ شۋماقتارى جاپىرلاي جىبىرلادى. تالاي جىل تولعاتىپ, انە-مىنە, سازىمەن سىزىلعالى تۇرعان نازىك اۋەندى اندەرىنە الاتاۋدان ءسۇيىنشى سۇ­راي الماي بارادى. وسىلايشا كوكى­رەگىنە تاعدىردىڭ اششىسى مەن تۇششىسىن ءسىڭىرىپ العان كۇيى سەرىكباي قوستانايىنا كوشىنىڭ باسىن بۇردى...

باياعى بالاۋسا, بالعىن اقىن قازاق پوەزياسىنىڭ دۇلد ۇلىنە تاتىرلىق اياق-الىسىمەن, كوركەم دە سابىرلى مىنەزىمەن, تەرەڭ ويلى يىرىمىمەن, عالىمدىققا جەتە­لەگەن العىر, سالىنا ىزدە­نەتىن جانكەشتى ەڭبەگىمەن, ەڭ قىمباتتىسى, ناعىز ادامدىق, ازاماتتىق قازاقى قالپىمەن ورالعان ەدى. دوستارى, جالپى ەل-جۇر­تى سوعان مەيىرلەنىپ, قۋان­دى. «ورتامىزدا ەل ماقتانى بولار­لىق تۇلعامىز بار», دەپ شاتتاندى. جارقىن ۇمىتتەرىن دە جاسىرمادى. ال «مۇندا ول نەگە قايتىپ كەلىپتى, قانداي سىرى, كىلتيپانى بار؟» دەپ تىر­ناق استىنان كىر ىزدەۋشىلەر دە كوزدەرىن سىعىرايتا قويعانى, بەسەنەدەن-بەلگىلى جايت ەدى.

بەستاۋداعى وقۋشىنىڭ ولەڭ­­دەرىن ءجيى باسىپ, اقىندىق تۇ­ساۋىن كەسكەن وبلىستىق گازەت­تىڭ ۇجىمىنا بارىپ سالەم بەردى. ەرتەرەكتە م.سەرالين, ب.مايلين, س.ماۋلەنوۆ, س.ابدىبەكوۆ, ب.جان­­­گيسين باسقارعان قاسيەتتى شا­­ڭىراق الاسارماي, اسقاقتاي تۇسكەنىنە قۋاندى. سوسىن توبىل جاعاسىنا بارىپ سىربايدىڭ بۋىرقانا جىر تولعايتىن قيىر-شيىرلى ىزدەرىن ىزدەستىردى... اعىس بويىنا اسەرلەنە كوز تاس­تاپ تۇرىپ, تورعاي اقىن­دىق مەك­­تەبىنىڭ الىپتارى ن.اح­مەت­بەكوۆ, و.شيپين, ق.جار­­ما­­عام­بەتوۆ, ن.بەكتەمىسوۆ, س.كەن­­جە­اح­مەتوۆ, ت.ب. بەرتىنگى اق جەل­كەندى جىر جامپوزدارىن ەسىنە الدى. بيىكتى – كەڭدىككە ايىر­­باستاعان اقىن ەندى ومىرگە جاڭا كەلگەندەي بولىپ, ساف اۋانى قۇ­شىرلانا جۇتىپ, پوەزيا الەمى­نىڭ پىراعىنا شابىتتانا مىنگەندەي...

اڭعال دا اقجارقىن, تۇيىق تا تىلسىم, سىرباز دا سارابدال, ويشىل دا ويناقى, بۇگىنشىل دە ەرتەڭشىل, ۇلتشىل دا نامىس­شىل سەرىكباي سالعان بەتتە قوس­تانايدىڭ رۋحاني ءھام ادەبي, مادەني الەمىنىڭ ءبىر التىن تە­گەرشىگىنە اينالىپ كەتە باردى. ونسىز جيىن, ءىس-شارا وتپەي­دى. الا تاڭنان اسىعىس-ۇسىگىس شابىلىپ جۇرگەنى. ءو.سۇلتان­عازين اتىنداعى مەملەكەتتىك پەد­اگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عى­لىم­دارىنىڭ كانديداتى رەتىن­دە نە نارسەنىڭ دە بۇگە-شىگە­سىن اقتارا بىلەدى. اسىرەسە ى.ءال­تىنساريننىڭ ءومىرىن, شىعار­ماشىلىعىن, پەداگوگتىق قىز­مەتىن كەڭەستىك بۇعالىق شىن­جى­رىن ءۇزىپ تاستاپ, تازا, شىنايى, ءادىل تۇجىرىمدارمەن زەرتتەپ, زەردەلەۋدىڭ ناتيجەسىندە بىرنەشە كىتاپ شىعاردى. شەتەلدىك مۇ­را­عاتتارمەن ىسكەرلىك بايلانىس­تى زايىبى, عىلىم كانديداتى, پروفەسسور كۇلزادا مىر­زاعا­ليە­ۆا عالامتور ارقىلى جولعا قو­يىپ, تىڭ دەرەكتەر جيىس­تى­رادى. ءبىر جاعى ءوزىنىڭ دە ىندەتە زەرتتەۋلەرىنە قاجەت. سەرىك­باي­دىڭ دا عىلىمي ارنامەن بايى­تا بايىپتاۋ, سالىستىرمالى با­عالاۋ, تابيعي تۇجىرىمداۋ, ومىرلىك تۇيىندەر جاساۋ, ءسويتىپ, عىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتۋ مۇ­راتتارى ءۇزىلىسسىز جالعاسا تۇسەدى. كىتاپ­تارى ۇستەمەلەنىپ شىعىپ جاتىر, اندەرى كورنەكتى ساحنالار­دان ورىندالۋدا. سياسى ءالى كەپپەگەن «ار» داستانىندا احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ ازاماتتىق تىلسىم قىرلارى تاپسىرلەنىپ, جان ەگىلتەدى... ءتىل مەن ويى – تايپالعان جورعاداي تەڭ تاعالانعان.

كۇلزادا دەمەكشى, سەرىك­باي­دىڭ ەكىنشى ءومىر تىنىسىن اشقان, شابىتىنا شۋاق شاشقان, اقىلى اسقان, اشىق قاباق جان جارى عوي بۇل. ءپالى, ايەل كۇتىمىن, ىقى­لاسىن سەزىنگەن ەركەكتە نە ارمان بار؟ ەرىنىڭ اۋزىنان ماي-قۇرتى, ىرىمشىگىن ايىرماي, الىس جولعا شىقسا شۇبات, قىمىزىن جول دورباسىنا سىقاپ سالىپ جىبەرەتىن, ەتىنىڭ ءوزىن توبىلعىمەن ىستاپ, ءدامىن ۇيىرەتىن بەساسپاپ ايەل وسى. «مەنى وسى, قايدان تاپتىڭ؟» دەپ ادەيى جاۋىر بولعان سۇراعىمەن ەركەلەگەندە, سەرىكباي: ء«شيلى مەكتەبىنىڭ پيونەر ۆوجاتىيى وكتيابرياتتىڭ ءموپ-ءمولدىر كوزىنەن سەزىم-گ ۇلىن ج ۇلىپ الىپ كەتىپ, كەيىن ءبىرجولا ورالارىن بىلمەپتى عوي», دەپ ازىلدەيتىن.

...بەشپەنت-شالبارىن كيىپ, قوڭىر باتپان كوزىلدىرىگىن تا­عى­نىپ, بەينە اسپان اڭساعان عا­رىشكەردەي جۇتىنا باپتانىپ العان تەكتى شەبەر, اكە ميراسقورى سەرىكباي جەر ۇيىمەن جاپسارلاس قۋىقتاي شەبەرحاناسىنا قۋتىڭداي باسىپ كىردى. شۇكىر, انا ءبىر جىلدارى بەلىنەن شويى­رىلىپ, قارىس جەر اتتاۋ مۇڭ بولعاندا دا ەڭبەكتەپ كەلىپ, وسىن­دا قونا جاتىپ اعاشتان ءتۇ­يىن تۇيەتىن. باياعى دوستارى سىي­لاعان جايلى پاتەردى وسى جەر ۇيگە امالسىزدان ايىرباس­تاپ جىبەرگەن-ءتىن. بالعاسىن قولى­نا الدى... تار بولمە ءىشى «مەنى قا­شان كەڭەيتەسىڭ؟» دەگەندەي, قاڭعىرلاپ-كۇڭگىرلەپ قويا بەر­دى... وزگەگە ءبىر ءتۇيىر كە­سەلى تي­مەي, موماقان جۇرەتىن سەرىك­باي اڭ­تارىلىپ قالدى. نە ويلادى ەكەن؟

... ۇلى جەڭىستىڭ جەتپىس بەسىن­شى كوكتەمى. الدىن الا سۇيىنشىلەي كەلىپتى ءبىر ءسابي. جەڭىس-جۇرەكتى نارەستە! مىنە, جەڭىسپەن تەڭ تەتەلەس عۇمىرىندا ءومىرى جاعالاي جەڭىستەن قالانىپ, قۇرىشپەن اپتالعانداي ما؟ جەڭىستىڭ بولمىسىنا ۇقساپ, سونىڭ عاجاپ رۋحىمەن شەگەندەلىپ, قاپتالعانداي ما؟ ءيا, ءداپ سولاي ەكەن-اۋ! جە­ڭىستى جىلدار جالعاسا بەرسىنشى, سەرىكباي!

 

قايسار ءالىم,

حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىف

سوڭعى جاڭالىقتار