دۇبىرگە تولى دۇنيە

ەگەر اقش ءبىر سوعىستا جەڭىسكە جەتسە, ونى پرەزيدەنت وبامانىڭ ۇلكەن جەڭىسى دەمەۋگە بولار ەدى. ال امەريكالىق قاۋىمنىڭ ەڭ ءالسىز بولىگى – 32 ميلليون حالىقتى قامتىعان دەنساۋلىق ساقتاۋ رەفورماسىن جۇزەگە اسىرعانىن ونىڭ ۇلكەن جەڭىسى دەپ سيپاتتاسا, ەشقانداي ارتىقتىعى جوقتاي كورىنەدى. پرەزيدەنت باراك وبامانىڭ ۇلكەن جەڭىسى سونىمەن, باراك وباما الەۋ­مەتتىك ءما­سەلەلەرگە باع­دار ۇستاپ وتىر. كوپ ۋاقىت ءتۇرلى سەبەپتەر العا توسىلىپ, قور­عانىس ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەككە شىعىپ كەلسە, ەندى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە دە باسا نازار اۋدارىلا باستادى. بۇل الەمدىك كوزقاراسقا, الەمدىك ۇستانىمعا اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. سوعان وراي باسقالار دا ءوز ۇستانىمدارىن وزگەرتە باستاۋى ابدەن مۇمكىن. اقش ءوزىنىڭ باستى باعىتىن وزگەرتتى, قورعانىس ماسەلەلەرىنەن گورى, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە كوبىرەك كوڭىل اۋدارا باستادى دەگەننىڭ وزىندە, ونىڭ قور­عانىسقا جۇمسايتىن قارجىسى دا وراسان. تسيفرلارعا جۇگى­نەيىكشى. وتكەن جىلى اقش قورعانىس ىسىنە 661 ميلليارد دوللار قارجى جۇمساپتى. بۇل دەگەنىڭىز, بۇكىل الەمدەگى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ قورعانىسقا بولگەن قارجىسىنا پارا-پار. ەندى سول اقش الەۋ­مەتتىك ءۇش ءىرى جوباعا (وزدەرىنشە ءSocىal ءSecurىtى, ءMedىcare جانە ءMedىcaىd دەپ اتايدى) 1,38 تريلليون دوللار قارجى جۇم­ساپتى. بۇل دەگەنىڭىز, بيۋدجەتتىڭ 35 پايىزى ەكەن, ال قورعانىسقا بولگەنى – 17 پايىز. بۇل ماسەلە تالاي ونداعان جىلدار بويى, ءتىپتى سوڭعى 100 جىل بويى ءسوز بولىپ كەلدى. ونى تەك وباما عانا جۇزەگە اسىردى. حالىقتىڭ يگىلىگىنە ارنالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ جونىندەگى رەفورمانى قۇپتاتۋ دا وڭايعا سوققان جوق. رەسپۋبليكاشىلار قاسارىسىپ, كونبەي وتىرىپ العان. ولاردىڭ ويىندا اقش-تىڭ وكتەمدىگىن نىعايتاتىن شارالار تۇرعان شىعار. بىراق, اقش پار­لامەنتىنىڭ ەكى پالاتاسى دا پرە­زيدەنتتى قولدادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءجو­نىن­دەگى رە­فورما جو­باسى ماقۇل­دان­عانمەن, ونىڭ جۇزەگە اسۋى وڭاي بولا قوي­ماي­تىن ءتۇرى بار. وعان 938 ميلليارد دوللار قارجى ءبولىنىپ وتىر. بۇل قارجىنىڭ كوزى ارقيلى بولسا كەرەك. اقش-تىڭ 14 شتاتىنان بۇل رەفورما زاڭ­سىز, ول شتاتتاردىڭ كونس­تي­تۋتسيالىق قۇقىن شەكتەيدى دەگەن ارىز-شاعىم دا تۇسكەن. وعان دا جاۋاپ تابىلار, ۇلتتىق مۇددە ءبىرىنشى كەزەككە شى­عارىلار. قارسىلاردىڭ ەندى ءبىر توبى ەل ساياساتى باعىتىنىڭ قورعانىس ماسەلەلەرىنەن الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەرگە قاراي ويىسۋى اقش بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى دەگەن پايىم جاسايدى, ودان ەل سۋپەر دەرجاۆا مارتەبەسىنەن ايى­رى­لادى دەيدى جانە ونى قاتەلىك سانايدى. ءبىر كەزدە قورعانىسقا ەل بيۋدجەتىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى جۇمسالعانىن ەسكە سالادى. قانداي دا ۇلكەن شارا, جاڭا باستاما كۇرەسپەن جۇزەگە اسادى. باراك وباما كۇرەس جولىن تاڭداپ وتىر. ونى اقش حال­قىنىڭ كوپشىلىگى قولدايتىنىندا كۇمان جوق. وسىناۋ جەكە ءبىر ەلدە جۇزەگە اسىپ جاتقان شارانىڭ حالىق­ارالىق تا جاڭعىرىعى بار. الەم­نىڭ سۋپەر دەرجاۆاسى باس­قا­لاردى ميليتاريستىك الەۋەتىمەن تاڭ­داندىرا بەرمەي, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاساۋعا باعىتتالعان قادامدارىمەن دە تاڭداندىرار بولسا, باسقا جۇرتتىڭ دا ەڭسەسى كوتەرىلەدى. گرەكيانى ەۋرووداق سۇيەمەلدەمەسە بولمايدى ءبىرازدان بەرى ەۋروپانىڭ ۇيقىسىن قاشىرعان گرەكيانىڭ قارجىلىق كۇيرەۋى اقىرى وعان ەۋرووداق پەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ كومەك بەرۋى قاجەت دەگەن توقتامعا كەلۋگە ءماجبۇر ەتتى. الەمدىك دە­مو­كرا­تيانىڭ وتانى سا­نا­لا­تىن, بىلتىر عانا ەقىۇ-نىڭ توراعاسى بولعان گرەكيانى جۇرت شىن مانىندە مەم­لەكەتتىگى مىقتى, ەكو­نو­مي­كاسى كە­مەل­­دەنگەن ەل سا­ناتىنا قوسار ەدى, ال ونىڭ كۇتپەگەن جەردەن قارجىلىق دارمەنسىزدىككە ۇشى­راۋىنا تاڭدانباعاندار كەمدە-كەم. افيناداعى وليمپيا ويىن­دا­رىنىڭ دا جاڭعىرىعى ءالى قۇ­لاق­تان كەتە قويعان جوق. ادەتتە مۇنداي ۇلكەن شارالاردى الەۋەتتى ەلدەر عانا وتكىزەدى. دەگەندە, بۇل ەل جايىندا ءارتۇرلى اڭگىمەلەر ايتىلادى. سو­نىڭ ءبىرى – “بايلار ءومىر سۇرەتىن كەدەي ەل” دەگەن انىقتاما. ءسىرا, كەدەيلەر كوپتەۋ شىعار دا, بايلارى وعان ەشنارسە ءبولىپ بەرە قويماي, ەلدە ەتەك العان ەرەۋىل, شەرۋلەر سونىڭ سالدارى شىعار. ال ۇكىمەت بولسا, قارىزدان كوز اش­پاي كەلەمىز, بيۋدجەتىمىز تاپشىلىق جاعدايىندا, ايلىقتان قىسقارتۋدان باسقا جول جوق دەسە, حالىقتىڭ وعان كونگىسى كەلمەيدى. تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر دەيمىز, جاعداي گرەكيادا اۋىر ەكەنى داۋسىز. سويتسە دە, بۇل ەۋرووداققا دا, ونىڭ ىشىندە ەۋروايماق ەلدەرىنە دە قيىن سوقتى. ء“وز قوتىرىڭدى ءوزىڭ قاسى” دەپ يتەرە سالۋعا بولمايدى ەكەن. ول ءوزى عانا تەرەڭگە باتپاي, سول ەۋرو ايماعىنداعىلاردى دا تارتادى ەكەن. گرەكيا تال قارماي باستاعان سوڭ-اق ەۋرونىڭ باعاسى تۇسە باستادى. ونىڭ باعاسى تۇسسە, بۇكىل ەۋرو ايماعىنداعىلارعا قيىن. سودان دا وسى ەۋرو ايماعىنا كىرەتىن جەتەكشى ەلدەر ماسەلەگە باسقاشا قاراي باستادى. العاشىندا گرەكياداعى جاع­دايعا جەتەكشى ەلدەر جەڭىل-جەلپىلەۋ كوڭىل اۋدارعان. الدى­مەن گەرمانيا كومەك بەرگەنىمىز ءجون دەسە, كەيىننەن گرەكياعا قاتاڭ تالاپ قويىپ, شاشىلا بەرمەڭدەر, ايلىقتارىڭدى ازاي­تىپ, سالىقتارىڭدى تۇگەل جي­ناڭدار دەگەنگە دەيىن باردى. ءتىپتى ەۋرو ايماعىنان شىعارىپ تاس­تاعان ءجون دە­گەن پىكىر ءبىل­دىرگەنى دە بار. جان قى­سىل­عاندا ادام نە دە­مەيدى دە­گەن­دەي, وسى جەر­­دە گرە­كيا ەۋ­رو­پانىڭ قار­جىلىق گە­نە­ر­ا­تورى گەرمانيا­دان قالاي دا كو­مەك الۋ ءۇشىن ءتىپتى اۋىزعا المايتىن ءسوزدى دە ايتىپ سالدى: سوعىس كەزىندە فاشيس­تەردىڭ تارتىپ العان التىنى ءۇشىن اقشا تولەڭدەر دەگەنگە باردى. ول قانشا اقشا, ونى تولەۋدىڭ ەسەبى قانداي, ونى انىقتاۋ ءۇشىن قانشا ۋاقىت كەتەتىنى ءوز الدىنا, بۇل گەرمانيانىڭ شامىنا تيسە كوپ نارسەدەن قاعىلارى دا انىق ەدى. بىراق گەرمانيا, ونىڭ كانتسلەرى انگەلا مەركەل بالالىق وكپەگە بارمادى. ماسەلەگە تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, گرەكياعا كومەك بەرۋدىڭ قاجەتىن ءتۇسىندى. سويتسە دە نەمىستەر جاعى گرەكتەرگە دالاقتاي بەرمەي, ءبىر-ەكى ارالدارىڭدى ساتساڭدار, ءبىراز قارىزدارىڭنان قۇتىلار ەدىڭدەر عوي دەپ كەكەسىندى كەڭەس بەرگەنى بار. اقىرى بريۋسسەلدە وتكەن ەۋرووداق ءسامميتى گرەكياعا كو­مەكتەسۋ قاجەت دەپ تاپتى. مۇندا گەرمانيا مەن فرانتسيانىڭ شەشۋشى ءرولى بولعانىن ايتقان ءجون. كومەك بەرگەندە, بۇل شاراعا ەۋروپانىڭ جەتەكشى ەلدەرى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىن قاتىستىرۋدى ءجون سانادى. ءسويتىپ, گرەكياعا بەرىلەتىن 22 ميلليارد دوللار قارجىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن حۆق ءوز ۇلەسىنە الدى. گرەكتەرگە بۇل تەگىن بەرىلە سالاتىن اقشا ەمەس جانە بۇل سوما ولاردى كۇيرەۋدەن تولىق قۇتقارا قويمايدى. بۇل ازىرگە تىنىس الۋعا عانا جەتەدى, ونىڭ ۇستىنە قايتاراتىن پايىزى دا جوعارى – جىلىنا 6 پايىز ءوسىم. سودان دا گرەكتەر ازدان دا, كوپتەن دە ۇنەمدەۋگە ءتيىس. جانە ءوز قارىزدارىنىڭ قالاي جۇم­سالعانىن ەۋرووداق قاداعالايتىن بولادى. قىسقاسى, ەۋرووداق ءوز ءمۇ­شەسىن سۇيەمەلگە الدى. ءسىرا, قاتارعا قوسىلىپ كەتەتىن شىعار. ماماديار جاقىپ.