سوڭعى دەرەككە سۇيەنسەك, الەمدە Covid-19 ۆيرۋسىن جۇقتىرعاندار سانى 1 ملن-نان اسىپ, قايتىس بولعاندار سانى 70 مىڭعا جاقىندادى. اسىرەسە پاندەميا اقش-قا وڭاي تيەر ەمەس. اۋىرعاندار سانى 180 مىڭعا جەتىپ, 13 مىڭ ادام باقيعا اتتاندى. ايتسە دە كوروناۆيرۋستىڭ قارقىنى اق ءۇيدىڭ ساياسي ۇستانىمىنا سەلكەۋ تۇسىرەر ەمەس.
Covid-19-دىڭ زاردابىن تارتىپ وتىرعان تاعى ءبىر مەملەكەت – يران. پارسىلار ەلىندە ناۋقاستار سانى 45 مىڭنان استى. قايتىس بولعاندار دا از ەمەس. يراندا كۇن سايىن شامامەن 3 مىڭداي تۇرعىننىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالادى.
بۇل ەكى ەلدەگى دەرەكتەردى بەكەرگە كەلتىرىپ وتىرعانىمىز جوق. اقش-تىڭ يرانعا ءتۇرلى سانكتسيا سالعانى, ونى ءوزىنىڭ باستى جاۋى دەپ اتاپ كورسەتكەنى بەلگىلى. بيىلعى قاڭتاردا امەريكالىق اسكەريلەر درون ارقىلى يراننىڭ گەنەرالى كاسسەم سۋلەيمانيدى اتىپ ولتىرگەنى ءالى ۇمىتىلعان جوق. ادامزات كورىنبەيتىن ورتاق جاۋعا قارسى كەلگەن شاقتا حالىقارالىق قوعامداستىق ساياسي باقتالاستىقتى ۇمىتىپ, ۋاقىتشا بولسا دا مامىلەگە كەلۋگە شاقىرعان. اسىرەسە ەكونوميكالىق سانكتسيانى توقتاتا تۇرۋدىڭ ماڭىزىن دا اتاپ كورسەتتى.
بىراق دونالد ترامپتىڭ اكىمشىلىگى ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ پىكىرى ءسوز كۇيىندە عانا قالىپ تۇر. كەرىسىنشە, اق ءۇي يران مەن ۆەنەسۋەلاعا قارسى شەكتەۋ شارالارىن ودان سايىن كۇشەيتە ءتۇستى.
ماسەلەن, وتكەن اپتادا اقش يرانعا قاتىستى جاڭا سانكتسيا ءتىزىمىن بەكىتتى. وندا يسلام رەۆوليۋتسياسى كۇزەتشىلەر كورپۋسىنا قاتىسى بولۋى مۇمكىن كومپانيالار مەن جەكە تۇلعالار ءتىزىمى ەنگەن. اقش-تىڭ قازىنا قورى تىزىمگە ەنگەن يراكتىق جانە يراندىق فيرمالاردى يركك-نىڭ قۇدس كۇشتەرىنە كومەكتەسىپ, تەگەراننىڭ شەتەلدە اسكەري ءىس-قيمىل جاساۋىنا قولداۋ كورسەتتى دەپ ەسەپتەيدى. دەگەنمەن, بۇكىل امەريكا بۇل سانكتسيانى قولدادى دەۋ ارتىق بولار. كونگرەستىڭ بىرنەشە مۇشەسى يراننىڭ كوروناۆيرۋسقا قارسى كۇرەسۋگە قاۋقارى جەتپەي جاتقانىن ەسكەرىپ, ونى قابىلداماۋدى ۇسىنعان. رەسمي ۆاشينگتون مۇنى قۇلاعىنا ىلگەن جوق.
سونداي-اق اقش-تىڭ ادىلەت دەپارتامەنتى ۆەنەسۋەلانىڭ باسشىسى نيكولاس مادۋرو مەن ونىڭ بىرنەشە سەرىكتەسىنە قارسى ءىس قوزعاپ, ەسىرتكى تاسىمالىمەن اينالىستى دەپ ايىپتادى. باس پروكۋرور ۋيليام بارر بۇل شەشىمنىڭ ساياسي ءمانى بار ەكەنىن ايتا كەلە, لاتىنامەريكالىق ەلدەگى ساياسي رەجىمنىڭ اۋىسۋىن تەزدەتەتىنىن مالىمدەدى.
كەي ساراپشىلار اق ءۇيدىڭ بۇل قادامىن «جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك دەپارتامەنتتىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى پيتەر حاررەل The Guardian گازەتىنە ايتقانىنداي, وسىنداي قادام ارقىلى ترامپ اكىمشىلىگى يران مەن ۆەنەسۋەلا حالقىنىڭ بيلىككە قارسىلىق تانىتۋى كۇشەيە تۇسۋىنەن ۇمىتتەنەدى.
اق ءۇيدىڭ كەيىنگى سانكتسيالارى جاعدايدى وزگەرتە قويادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. قازىردىڭ وزىندە يران مەن ۆەنەسۋەلاداعى جاعداي ءماز ەمەس. ونىڭ ۇستىنە, ەكى مەملەكەت تە مۇنايعا تاۋەلدى. ال «قارا التىننىڭ» باعاسى كۇننەن-كۇنگە ارزانداۋى اتالعان ەلدەرگە وڭايعا سوقپاي تۇر.
كوروناۆيرۋستىڭ يرانداعى تارالۋى جونىندە جوعارىدا ايتتىق. ۆەنەسۋەلادا ۆيرۋس ءالى قارقىن الا قويعان جوق. الايدا بۇل ەلدەگى مەديتسينالىق احۋال ءماز ەمەس. ماسەلەن, ەلدەگى دارىگەرلەردىڭ ۇشتەن ەكىسىندە سابىن, ماسكا, قولعاپ اتىمەن جوق. بۇكىل ەلدە جاعدايى اۋىر ناۋقاستارعا نەبارى 73 توسەك ازىرلەنگەن. وسىعان قاراماستان, ترامپ اكىمشىلىگى سانكتسيانىڭ يران مەن ۆەنەسۋەلانىڭ حالقىنا ەمەس, بيلىگىنە ارنالعانىن ايتىپ سەندىرمەك.
بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريش الەم ەلدەرىن ءتۇرلى قاقتىعىستى توقتاتىپ, ۆيرۋسپەن بىرلەسىپ كۇرەسۋگە شاقىردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرى قۇلدىراپ, دارىگەرلەردىڭ بوسقىنعا اينالۋىنا ءماجبۇر بولعان ايماقتاردا كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ەسەلەنە ءتۇسۋىن ەسكەرتكەن ا.گۋتەرريش «الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى سوعىستاردى تەز ارادا توقتاتىپ, ءبىتىم جاساۋعا شاقىرامىن» دەدى.
باس حاتشى بۇكىل الەم ورتاق دۇشپان Covid-19-عا قارسى بىرگە كۇرەسۋدىڭ ورنىنا الەمدە ءالى دە قارۋلى قاقتىعىستار مەن سوعىستاردىڭ جالعاسىپ جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. بىراق باس حاتشىنىڭ ۇندەۋىنە قۇلاق اسپاعاندار قارۋ كەزەنۋىن توقتاتار ەمەس. ماسەلەن, ليۆياداعى سوعىس ءالى تولاستاماي تۇر. افريكالىق مەملەكەتتەن جەتكەن جاڭالىق كوروناۆيرۋستىڭ تاساسىندا قالعانىمەن, كۇن سايىن قارۋلى قاقتىعىس سالدارىنان ونداعان ادام قازا تابادى.
اۋەلگىدە سوعىسىپ جاتقان تاراپتار اتىستى ۋاقىتشا توقتاتۋعا كەلىسكەن. بىراق ءبىر كۇن وتپەي-اق مىلتىقتىڭ داۋسى قايتا ەستىلدى. قارۋلى قاقتىعىس سالدارىنان ۇلتتىق ليۆيا اسكەرى (LNA) كۇشتەرىنە قاراستى سيرت قالاسىنداعى گارنيزوننىڭ باسشىسى ساليم ديرياك پەن ونىڭ كومەكشىسى كاددافي اس-ساداي اۋە شابۋىلىنان قازا تاپتى. ولار – ۇلتتىق ليۆيا اسكەرىنىڭ باسشىسى حاليفا حافتاردىڭ باستى سەرىكتەسى بولاتىن. ءوز كەزەگىندە ح.حافتاردىڭ وكىلى ليۆيادا تۇركيانىڭ جاقتاسى سانالاتىن 100 سيريالىقتىڭ ولتىرىلگەنىن مالىمدەدى.
ءساۋىر باستالا سالا ەۋروپالىق وداق ليۆياعا قارسى IRINI دەپ اتالاتىن ءىس-قيمىلىن باستادى. بۇل قادام ەلدەگى قارۋلى توپتاردى زالالسىزداندىرۋعا باعىتتالعان. ءارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىنا ساي جۇرگىزىلمەك.
«بۇل كوروناۆيرۋس داعدارىسى كەزىندە ءوز مىندەتىمىزدى ورىنداي بەرەءتىنىمىزدى كورسەتەدى. ەلدە بەيبىتشىلىك ورناتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارۋدى كوزدەيمىز», دەيدى ەو-نىڭ حالىقارالىق ىستەر جانە ساياسي قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جوعارعى وكىلى جوزەپ بوررەل.
كەيىنگى بىرنەشە كۇندە ليۆياداعى جاعدايدىڭ ۋشىعا تۇسكەنىن ايتقان ج.بوررەل «كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن مامىلەگە كەلۋ تۋرالى ايتىلسا دا, اسكەري قيمىلدار ارتا تۇسكەنىنە وكىنەمىن. ەكى سوعىستى قاتار جۇرگىزە المايمىز», دەدى.
وسىعان دەيىن ليۆيا ۇلتتىق كەلىسىمى «اشۋ ۆۋلكانى» وپەراتسياسىن باستاپ, حاليفا حافتارعا قارسى اسكەري ءىس-قيمىلدارعا كىرىسكەن. ليۆيا ۇلتتىق كەلىسىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇعان ح.حافتاردىڭ جاقتاستارى تريپوليدەگى بەيبىت ايماقتاردى زىمىرانمەن اتقىلاپ, اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمىن بۇزعانى سەبەپ بولىپ وتىر. ح.حافتاردىڭ جاقتاستارى ءتريپوليدىڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاسقان اين زارا ايماعىنداعى تۇرمەگە شابۋىلداپ 3 ساربازدى جاراقاتتادى. سونداي-اق 6 ادام قازا تاپتى.
يەمەندەگى جاعداي دا تۇراقتاماي تۇر. ساۋد ارابياسى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ءوزارا كيكىلجىڭى ناتيجەسىندە يەمەندەگى اتىستى توقتاتۋ قيىنعا اينالدى. تاياۋدا عانا كوتەرىلىسشى حۋسيتتەر ساۋد ارابياسىنىڭ استاناسى ريادتى بالليستيكالىق زىمىرانمەن اتقىلادى. سونىڭ سالدارىنان ەكى سارباز جاراقاتتاندى. بۇل ەلدەگى قارۋلى قاقتىعىس 2015 جىلى باستالعان-دى. سودان بەرى ازاماتتىق سوعىس سالدارىنان 100 مىڭ ادام قازا تاۋىپ, حالىق اراسىن اشارشىلىق جايلاپ, 3,6 ميلليون تۇرعىن بوسقىنعا اينالدى. قىسقاسى, يەمەندەگى سوعىستىڭ ازىرگە اياقتالار ءتۇرى كورىنبەيدى.
قورىتا ايتقاندا, كوروناۆيرۋستىڭ قاۋپى ساياسي باقتالاستىقتى توقتاتۋعا قاۋقارسىز بولىپ تۇر. پاندەميا قارقىن السا دا, قارۋلى قاقتىعىستار بۇگىن-ەرتەڭ توقتاي قالۋى ەكىتالاي. ساياسي امبيتسياسى باسىم باسشىلاردىڭ جاعدايعا سالقىنقاندى قاراۋىنا كوروناۆيرۋس تا كەدەرگى ەمەس.
