ۇكىمەت • 03 ءساۋىر، 2020

قارجى حالىققا باعىتتالادى

23 رەتكورسەتىلدى

پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى جانە 2020 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتى، سونداي-اق پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى 31 ناۋرىزداعى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىنداعى داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ قوسىمشا توپتاماسى قارالدى.

بيۋدجەت ولشەمى: مۇناي باررەلى – 20 دوللار

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ 2020 جىلعا ارنالعان ماكروكورسەتكىشتەردىڭ بولجامىن ناقتىلاۋ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى تۇزەتۋ جونىندەگى جارلىعىنىڭ جوباسى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بولجامدى ناقتىلاۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى – تۇراقسىز سىرتقى ەكونوميكالىق جاعداي، جاھاندىق رەتسەسسيا جانە كوروناۆيرۋستى تاراتپاۋ بويىنشا قورعاۋ شارالارى اياسىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ باياۋلاۋى.

«جىل باسىنان بەرى مۇناي باعاسى 65،7%-عا، مەتالدار ورتا ەسەپپەن 15،6%-عا، الەمدىك بيرجالىق يندەكستەر ورتا ەسەپپەن 20،9%-عا تومەندەدى. 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا مۇناي باعاسى ءبىر باررەلىنە 22 دوللارعا دەيىن تومەندەدى» دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.

وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، وسى جىلعى ءساۋىر-جەلتوقسانعا مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى ءبىر باررەلىنە 20 دوللار دەڭگەيىندە انىقتالدى. دوللاردىڭ ەسەپتىك باعامى 440 تەڭگە دەڭگەيىندە جانە جىلدىق ينفلياتسيا 9-11% ارالىعىندا ەسەپكە الىندى. باعانىڭ تومەندەۋى اياسىندا مۇناي ءوندىرۋ بو­يىنشا بولجام 86 ملن تونناعا (4 ملن تونناعا) دەيىن ازايتىلدى. بۇل تاۋ-كەن ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى. سونىمەن قاتار وڭدەۋ ونەركاسىبىندە، اۋىل شارۋاشىلىعىندا، قۇرىلىستا جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر سەكتورىندا، ونىڭ ىشىندە ساۋدادا بۇعان دەيىن ماقۇلدانعان ءوسۋ قارقىندارىمەن سالىستىرعاندا تومەندەۋ كۇتىلۋدە.

«ەكسپورت 16،3 ملرد-قا تومەندەپ، 35،1 ملرد دوللاردى، يمپورت 7،5 ملرد-عا تومەندەپ، 26،6 ملرد دوللاردى قۇرايدى. جوعارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ، ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 0،9%-عا تومەندەۋى كۇتىلۋدە. نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 69،7 ترلن تەڭگە كولەمىندە باعالانۋدا، بۇل ماقۇلدانعان بولجامنان 4،8 ترلن تەڭگەگە تومەن»، دەدى ر.دالەنوۆ.

تۇزەتىلگەن ماكروەكونوميكالىق بولجامنىڭ نەگىزىندە 2020 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرىنىڭ بولجامى ناقتىلاندى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا 2020 جىلى 6 414،1 ملرد تەڭگە كولەمىندە باعالانۋدا، بۇل بەكىتىلگەن جوسپارعا قاراعاندا 1 672،3 ملرد تەڭگەگە از. نەگىزگى تومەندەۋ قوسىلعان قۇن سالىعى، شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەن باجى جانە تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانعانى ءۇشىن تۇسەتىن تۇسىمدەر بويىنشا كۇتىلۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان سالىقتىق ىنتالاندىرۋ مەن جەڭىلدىكتەر بويىنشا بارلىق شارالار بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىندە ەسكەرىلدى. ءىرى ساۋدا وبەكتىلەرى، ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى، كينوزالدار، تەاترلار، كورمەلەر، قوعامدىق تاماقتاندىرۋ، قوناقۇي، حوستەل جانە تۋريستىك قىزمەت وبەكتىلەرىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن م ۇلىك سالىعىنان بوساتۋ كوزدەلدى. «سالىق سالۋدىڭ جالپى بەلگىلەنگەن تارتىبىندە جۇمىس ىستەيتىن جەكە كاسىپكەرلەر جىل سوڭىنا دەيىن جەكە تابىس سالىعىنان بوساتىلدى» دەدى ر.دالەنوۆ.

اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر بويىنشا جەر سالىعىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولەمەيدى. سونداي-اق بيولوگيالىق اكتيۆتەرىنىڭ يمپورتى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلدى. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تا­ۋارلارى ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 30 ناۋرىزدان 1 قازانعا دەيىنگى كەزەڭگە 12%-دان 8%-عا دەيىن تومەندەتىلدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان الىناتىن سالىق جانە الەۋمەتتىك تولەمدەردەن 6 ايعا، بيىلعى 1 قازانعا دەيىن بوساتۋ قاراستىرىلعان. بۇل شارا تۋريس­تىك قىزمەت، قوعامدىق تاماقتانۋ، قو­ناقۇي بيزنەسى سالالارىن، ءىرى ساۋدا وبەكتىلەرىن، ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتا­لىقتارىن، كينوزالدار، تەاترلار، كور­مەلەر مەن دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىق­تىرۋ جانە سپورت عيماراتتارىن، كولىك قىزمەتتەرىن، كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر مەن اقپاراتتىق تەحنولو­گيالاردى، تاماق ونىمدەرىن وتكىزۋ مەن ءدارىحانالاردى قوسپاعاندا ساۋدا سۋبەكتىلەرىن قامتيدى.

 

جۇمىسپەن قامتۋ شىعىندارى 1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايتىلادى

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ەكونوميكانى، شوب-تى، ازاماتتاردى قولداۋعا جانە بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان شىعىستاردى قوسا العاندا، 2020 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ قايتا ناقتىلاناتىنىن ايتتى.

«قاراۋعا ۇسىنىلعان «2020 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ تۋرالى» پرەزيدەنت جار­لى­عىنىڭ جوباسى وسىنداي قيىن جاع­دايدا ەكونوميكانى، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى، حالىقتى قولداۋعا جانە بيۋد­جەتتىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ كىرىستەرى 6،4 ترلن تەڭگە كولە­مىندە باعالانۋدا. سىرتقى جاعىمسىز فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن قوسىلعان قۇن سالىعى، شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەن باجى، تابيعي رەسۋرستاردى پاي­دا­لانعانى ءۇشىن تۇسەتىن تۇسىمدەرىنىڭ تومەندەۋى كۇتىلۋدە» دەدى ءا.سمايىلوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، توتەنشە جاعداي كەزىندە حالىقتى جانە ەكونوميكانى قولداۋعا ءۇش باعىت بويىنشا قوسىمشا شىعىستار قاراستىرىلعان.

ءبىرىنشى باعىت. ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى جانە توتەنشە جاعداي رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋگە بىرقاتار شارالار كوزدەلەدى. وسى بويىنشا «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسىن» ىسكە اسىرۋعا 1 ترلن تەڭگە باعىتتالاتىن بولادى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ىسكە اسىرىلادى جانە 250 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسىن» ىسكە اسىرۋعا قوسىمشا 84،5 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. باعدارلامادا كاسىپكەرلەر كرەديتتەرى بويىنشا سۋبسيديالاۋ جانە كەپىلدەندىرۋ ارقىلى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋ كوزدەلەدى. بۇل شامامەن 16 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا جانە 250 ملرد تەڭگەدەن استام سالىق تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى»، دەدى ءا. سمايىلوۆ.

سونداي-اق ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك، تۇرمىستىق جيىنتىق بەرۋگە 30،8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. وسى شارالار جالپى 2 ملن-نان استام ادامدى قامتيتىن بولادى. ناقتىلاۋ شەڭبەرىندە، «ەڭبەك» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا سوماسى 50 ملرد تەڭگە قوسىمشا شىعىستار كوزدەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ، الەۋمەتتىك وسال حالىقتى قولداۋ، ەڭبەك دەلدالدىعى مەن شەبەرلىكتىڭ ءتيىمدى مودەلىن جاساۋ جالعاستىرىلاتىن بولادى. بۇعان قوسا، ءا.سمايىلوۆ كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋى بويىنشا اعىمداعى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەت باسشىسى كارانتينگە تارتىلعان مەديتسينالىق جانە باسقا دا قىزمەتكەرلەرگە قوسىمشا اقى تولەۋدى جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرعانىن اتاپ ءوتتى. اتالعان ماقساتتارعا 40،5 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.

ەكىنشى باعىت. ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ءىس-شارالار. وسى جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باس­تاپ الەۋمەتتىك تولەمدەردى يندەكساتسيالاۋ جانە شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى شىعىستاردى وتەۋ جۇزەگە اسىرىلادى. وعان 315،6 ملرد تەڭگە باعىتتالادى.

ءۇشىنشى باعىت. ازاماتتاردى جانە ەكونوميكانى قولداۋعا، ونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىرقاتار تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋعا 293 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ ۇسىنىلادى. وسى قاراجات شەڭبەرىندە ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جانە كىرىستەر مەن سۇرانىستى ۇلعايتۋمەن بىرگە ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان شارالار مەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بيۋدجەت كىرىستەرى بويىنشا شىعىنداردى وتەۋگە جانە جوعارىدا اتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 532 ملرد تەڭگەگە وڭتايلاندىرىلدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى 841 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. ناتيجەسىندە، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرى بىلايشا قالىپتاستى: تۇسىمدەر – 11،8 ترلن تەڭگە (515،8 ملرد تەڭگەگە ۇلعايۋمەن); شىعىستار – 14،3 ترلن تەڭگە (1،4 ترلن تەڭگەگە ۇلعايۋمەن); تاپشىلىق – 2،4 ترلن تەڭگە نەمەسە ىشكى جالپى ونىمگە 3،5%.

«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناق­تى­لاۋ بويىنشا ءتيىستى جارلىقتىڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قا­راۋىنا جىبەرىلەدى. وسى شەشىم قابىل­دانعان كۇنىنەن باستاپ بارلىق بيۋدجەت اكىمشىلەرى قوسىمشا بولىنگەن قارا­جاتتى ۋاقتىلى جانە ءتيىمدى يگەرۋ ءۇشىن ءتيىستى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جانە باسقا راسىمدەردى دەر كەزىندە ىسكە اسىرۋى قاجەت»، دەپ تۇيىندەدى ءا.سمايىلوۆ.

 

7 مىڭ جوبانى قامتيدى

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ب.نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋعا 1 ترلن تەڭگە قاراستىرىلادى. باعدارلامادا 7 مىڭنان استام جوبا قامتىلادى. ونىڭ 300-دەن استامى جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وندىرىستىك، پەرسپەكتيۆالى جوبالار.

«جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى 85 مىڭ تەڭگەدەن تومەن ەمەس 242 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. جول كارتاسىنىڭ تالاپتارى مەن شارتتارى بويىنشا كەمىندە 90%-ى وتاندىق جۇمىسكەرلەر بولۋى ءتيىس. جۇمىسقا تارتىلعان قىزمەتكەرلەردىڭ كەمىندە جارتىسى جۇمىسسىز جاستارعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ، حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ارقىلى تارتىلۋى ءتيىس»، دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى.

ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا ءىرى قالالاردا جۇمىس ىستەگەن جانە بۇگىندە جۇمىسسىز قالىپ وتىرعان وڭىرلەردەگى جاستار جول كارتاسىنىڭ جوبالارىنا قاتىسا الادى. ولارعا 85 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ۇستەمەاقى تولەنەدى. بۇل ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءموبيلدى پۋنكتتەر قۇرىپ، ولاردى جۇمىسقا تارتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋى ءتيىس.

«جول كارتاسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ 35%-ى الەۋمەتتىك سالا نىساندارىنا، 34%-ى ينجەنەرلىك-كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋعا، 14%-ى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە، 17%-ى ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋعا باعىتتالعان»، دەدى ب.نۇرىمبەتوۆ.

جالپى، جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى بيىل 600 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن بولجام بار.

 

قاجەتتى قارجىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى

وتىرىستا قارالعان ماسەلەلەردى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى باسىم مىندەت جۇمىسپەن قامتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جاڭا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن» قارجىلاندىرۋ 1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايتىلدى، بۇل 240 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، بۇل جوبالار ىسكە اسىرىلاتىن كەزدە قۇرىلاتىن ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى عانا ەمەس، تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ دا كىرەدى.

«جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ مەن ءتيىمدى اكتيۆتەردى قۇرۋدىڭ نەگىزى بولۋى ءتيىس، ولار بولاشاقتا ءوسۋ مەن دامۋعا نەگىز بولادى» دەدى ا.مامين.

پرەمەر-مينيستر كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قابىلدانعانىن ايتتى. بۇل ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىن قامتيدى، ونىڭ ىشىندە ساۋدا، قوعامدىق تاماقتاندىرۋ، قوناقۇي جانە تۋريستىك بيزنەس، سونداي-اق قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ باسقا دا سالالارى بار. سالىقتان بوساتۋ جانە مولشەرلەمەلەردى تومەندەتۋ ءتۇرلى مەرزىمگە جانە 700 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنە قولدانىلادى. الەۋمەتتىك تولەمدەردى الۋشىلاردىڭ قاتارى ارتادى، ونىڭ ىشىندە جۇمىسىنان ايىرىلعان ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار، سونداي-اق حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز كەيبىر توپتارى بار. شامامەن 3 ملن قازاقستاندىق 42500 تەڭگە مولشەرىندە تولەماقى الاتىن بولادى. كوپ بالالى وتباسىلارعا، جۇمىسسىزدارعا تۇراقتى نەگىزدە تۇرمىستىق ازىق-ت ۇلىك جيىنتىعى تەگىن بەرىلەدى. بۇل شارامەن 800 مىڭنان اسا ادام قامتىلادى.

ۇكىمەت باسشىسى اكىمدەرگە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، جاڭا جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسىن ۋاقتىلى ءارى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدى، الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن تولەۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق تاپسىرمالارى قاجەتتى قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتىلىپ، ۋاقتىلى ورىندالاتىن بولادى» دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن  ا.مامين.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار